Balspel

32 sneeuwwitte Jungdamen begeleid door 32 Jungherren in smoking. Zaterdag zwierde de upper class van Nederland weer hand-in-hand door de danszaal tijdens de jaarlijkse Wiener Ball. Wie zijn deze zwaantjes en hun begeleiders?

Aan de hand van haar gelegenheidspartner schrijdt ze de dansvloer op. Blos op de wangen, licht nerveus, al is het niet omdat ze vanavond voor het eerst wordt getoond aan geschikte partijen. Ze heeft al een vriendje, Naomi Stiekema, 20 jaar, rechtenstudente te Leiden en debutante op het Wiener Ball in Huis ter Duin. Ze debuteert omdat het 'gewoon leuk is'.


Als Denés graaf Festetics de Tolna om 21 uur stipt 'de spruitjes op de dansvloer' heeft genodigd treden de debutantenparen naar voren op de montere tonen van het Ensemble Johann Strauss, voor de gelegenheid overgevlogen uit Wenen. De spruitjes deinen wat onwennig op de naar blijkt spiegelgladde vloer: 32 sneeuwwitte Jungdamen met tiaria en glacé handschoenen, begeleid door 32 Jungherren in smoking of gala-uniform. Het 45ste Wiener Ball in Nederland is geopend. Een kleine faux pas, en de kantelende wolk van witte tule die daarop volgt, kan de stemming niet verstoren.


Mutig in die neuen Zeiten


frei und gläubig sieh uns schreiten.


De frase uit het Oostenrijkse volkslied lijkt geschreven voor een debutantenbal anno 2012. Neue Zeiten. Tijdens de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie kwam de debutantentraditie tot volle bloei: jongedames uit adellijke en anderszins zeer gegoede kringen werden op 18-jarige leeftijd tijdens een opulent gala in de markt gezet als huwelijkskandidate.


Anno 2012 zijn er tussen Nieuwjaar en Aswoensdag nog altijd zo'n 150 bals in Wenen, weten Hugo en Heidi Weiland-Von Pausinger, oud-organisatoren van de Nederlandse Wiener-Ballversie. Hij: 'Artsen bij artsen, juristen bij juristen, adel bij adel en koffiebranders bij koffiebranders. Soort bij soort om het zo maar te zeggen.' Zij: 'Maar dat wordt minder hoor, het mengt zich meer.'


Neue Zeiten. Het jaarlijkse Wiener Ball van de Stichting Österreich - Kultur und Wirtschaft is vooral een 'gezellig samenzijn in Weense sferen waar iedereen welkom is', zegt voorzitster Marlene Koelewijn-Usel, 'niet alleen mensen van adel en uit de hogere kringen'. In de wandelgangen rond de hoofdzaal ritselt het van de galajurken. Rokkostuums onderhouden zich beschaafd met militaire galauniformen. Naar gelang smaak, stemming en leeftijd kan men zich terugtrekken in zaaltjes met respectievelijk een blaaskapel, een duo dikkerds dat Weense volksliedjes zingt en een discotheek. Goulashsoep, Weense worst en taartjes binnen handbereik.


'Oud geld, nieuw geld en gemengd geld', typeert de Leidse medicijnenstudent Floris van Hindevoort (23) de gasten. Een Leidse studievriendin: 'In elk geval genoeg geld.' De net gedebuteerde Naomi Stiekema is via Leidse studentenkringen op het gala gekomen. Het bal als huwelijksmarkt? 'Dat is bijna een anachronisme', meent Floris, ' je zou het een veredelde huwelijksmarkt kunnen noemen. Zo ongeveer heb ik het ook eens tegen Jort Kelder gezegd.'


'Het is gewoon een mooie avond', zegt Naomi. Floris: 'Met een prettige hoop mensen die van klassieke tradities houden.' Veredeld of niet, allemaal kennen ze stelletjes die elkaar op het jaarlijkse bal hebben ontmoet, 'en die na een paar jaar nog altijd bij elkaar zijn'.


Boni en Marijke Rietveld, een vrolijk echtpaar van in de 50, denkt nog altijd met plezier aan hun eigen debuut, in 1974. 'Tijdens de danslessen vantevoren kon ik een paar keer niet', zegt Boni. 'Maar ik wilde per se Marijke als partner op het bal. Toen heb ik haar een witte handschoen gestuurd.' Tijdens de bruiloft droeg overste Boni, tegenwoordig musicus en orthopedisch chirurg, hetzelfde uniform als vanavond.


Onder de debutanten van 2012 zijn enkele adelborsten (marine) en kadetten (landmacht), maar de witte jurken van Sara Voûte en Sammy Mol laten niets los over hun militaire ambities. De officieren-in-opleiding vallen op om een andere reden. Sammy rolt een van haar lange handschoenen af om haar tattoo te laten zien. Onder het witte satijn van Sara's jurk kruipt een draak tevoorschijn. Ze lijken het levende bewijs dat 'iedereen welkom is op het bal'.


En dat geldt niet alleen de debutanten en hun aanhang. Het concept 'Wiener Ball' blijkt een Oostenrijks exportproduct. Dansleraar Heinz Heidenreich, ooit verbonden aan de Wiener Staatsoper, reist de wereld af om van Azië tot Amerika Jungfrauen en Jungherren de juiste pasjes bij te brengen. In de zaal met de taartjes onderhoudt de Oostenrijkse ambassadeur zich met zijn Japanse collega. Het bedrijfsleven mengt zich met de diplomatie.


'In een gemütliche Oostenrijkse sfeer kun je leden van de business community met elkaar in contact brengen', zegt Karl Schmidt, handelsattaché van de Oostenrijkse ambassade. Om er eens wat te noemen: KPN, Heineken, de Oostenrijkse staalgigant Voest-Alpine en tegelmagnaat Wienerberger. 'Sommige bedrijven nemen hun relaties mee naar een musical of een voetbalwedstrijd. Een gala-avond is net zo'n goede gelegenheid om interessante mensen te ontmoeten. Je kunt het zien als national branding.'


Vanuit de hoofdzaal klinkt rond middernacht de Radetzkymars, waarna Denés graaf Festetics de Tolna (67) de geprogrammeerde tombola van het benodigde cachet voorziet. De honorair consul van Hongarije - 'Ik woon al jaren in Nederland, maar ik heb vorig jaar mijn landgoed in Hongarije pas verkocht' - is ere-voorzitter van de Stichting Österreich Kultur und Wirtschaft. Ooit via Oostenrijk in Nederland terechtgekomen, is hij 'meteen ingelijfd bij de Nederlandse adel'. Jammer, dat de kleinzoon van de laatste Habsburgse keizer vanavond niet aanwezig kon zijn op het bal, zoals vorig jaar, verzucht de graaf, 'hij had verplichtingen elders'. Denés graaf Festetics de Tolna zegt het te betreuren dat de jonge adel het dit jaar een beetje heeft laten afweten. 'Ach, jongelui, ze hebben zo veel te doen tegenwoordig. Maar mijn vriend Baron van Wassenaer heeft beloofd volgend jaar wat meer jonge adel op de been te zullen brengen.' Het zijn neue Zeiten. Terwijl het Ensemble Johann Strauss een nieuwe wals inzet, dansen de Jungfrauen en Jungherren in een zaal verderop de benen los in de discotheek.


€ 275

Het jaarlijkse Wiener Ball werd voor de 45ste keer georganiseerd door de Stichting Österreich Kultur und Wirtschaft. Zeventien jaar geleden verhuisde het bal naar Grand Hotel Huis ter Duin in Noordwijk, na eerdere afleveringen in de Stadsgehoorzaal in Leiden en het Scheveningse Kurhaus. Iedereen is welkom. De entreeprijzen variëren van 100 euro p.p. zonder zitplaatsreservering tot 275 euro voor een vip-arrangement. Er waren achthonderd belangstellenden.


Wintersportspecialist

Behalve door debutanten, ex-debutanten en hun ouders en vrienden wordt het bal bezocht door onder meer diplomaten en personen uit het bedrijfsleven die de avond cadeau doen aan hun zakenrelaties. Ze nemen bijvoorbeeld een sponsorarrangement van 2.350 euro voor zes personen, inclusief diner en een advertentie in het programmaboekje. In 2012 vermeldde het boekje zowel een autodealer als een rijwielspecialist, een galerie, een tuincentrum en wintersportspecialist.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden