Ballingen dromen van macht

Peshawar, een Pakistaanse stad vlakbij de grens met Afghanistan, is al eeuwenlang een vertrouwde basis voor handelaars, samenzweerders en geheime diensten....

Maar Peshawar is ook de hoofdstad van de Afghaanse diaspora en de ontmoetingsplaats voor verbannen commandanten, politici, mullah's en miljoenen vluchtelingen.

Dit zijn spannende dagen voor hen want het zou zo kunnen zijn dat ze straks weer een belangrijke rol kunnen spelen in Afghanistan. Op een handvol radicale mullah's na is bijna iedereen het er over eens dat het regime van de Taliban zijn langste tijd heeft gehad en zeker nu er in een nieuwe regering plaats lijkt te zijn voor de meer liberale figuren van dit bewind zijn de dagen van Mullah Omar en de zijnen waarschijnlijk geteld.

Om zich daar op voor te bereiden worden er in de achterkamertjes van Peshawar veel bijeenkomsten georganiseerd en wordt er veel groene thee gedronken. Want wie of wat moet de Taliban straks vervangen? Mohamed Yasin Kasib, voorzitter van de Islamitische Raad voor Solidariteit en Nationaliteit van Afghanistan is een van de kandidaten. De voormalige antiekhandelaar uit Kabul staat nu aan het hoofd van een groep waarin 45 verschillende organisaties zijn samengegaan om over de toekomst van Afghanistan te beslissen - en hopelijk een mooi plekje voor zichzelf te reserveren. 'We willen de democratie naar Afghanistan brengen', zegt de 44-jarige man.

Hij claimt 120 duizend volgelingen te hebben aan beide kanten van de grens en zegt dat er een leger van vierduizend man klaar staat om 'de Taliban, de terroristen en elke andere groep die de vrede in Afghanistan bedreigt voorgoed te verjagen'. Zijn organisatie heeft onderwijs, gezondheidszorg en rechten voor vrouwen hoog op de agenda staan. 'We verplichten niemand om zich te sluieren, maar wie dat wil, mag dat natuurlijk wel doen.'

Generaal Jawed, een oud-mujahedin die leiding geeft aan de Democratische Vrijheids Beweging, een van de vele bewegingen die zijn ontsproten in de vluchtelingenkampen aan de rand van Peshawar, heeft een simpele verklaring voor het succes van Kasib. 'Hij wordt gesponsord door de Pakistaanse geheime dienst. We hebben overwogen ons bij hem aan te sluiten, maar nadat hij meerdere malen schaamteloos heeft toegegeven dat hij goede contacten had binnen de ISI, besloten we dat niet te doen.'

De partij van Jawed bestaat geheel uit Afghaanse intellectuelen en hoopt een democratische regering met een brede etnische basis in het zadel te helpen. 'Onze partij is anderhalf jaar geleden opgericht en heeft altijd ondergronds moeten opereren. Maar sinds 11 september is er veel veranderd en ik verwacht dat de Taliban binnen zes maanden zullen vallen.'

Kasib en Jawed zijn niet de enigen die in Peshawar lobbyen in de hoop straks in Kabul de dienst uit te kunnen maken. Hun grootste concurrent is Abdul Haq, eens een bekende guerrillastrijder in de jihad tegen de Sovjet-Unie.

'De Taliban staan op het punt te imploderen en sommigen van hun leiders hebben al contact met me opgenomen', zegt de forse man die in de oorlog een been heeft verloren. 'Ze steken in het donker de bergen over om me te spreken en proberen nu een alliantie te creëren met ons, voormalige mujahedin en tribale leiders.'

Abdul Haq, 43, een man die in zijn gloriedagen zelfs door Margareth Thatcher op Downing Street werd ontvangen, is nu een zakenman in de Verenigde Arabische Emiraten. Hij keerde twee weken geleden terug naar Pakistan, omdat hij zich deze nieuwe kans op een mooie politieke carrière in Afghanistan niet door de vingers wil laten glippen. Al werken de Amerikaanse bombardementen hem op dit moment tegen. 'Dat zijn buitenlanders en als buitenlanders Afghanistan aanvallen, is er een gemeenschappelijke vijand die de Afghanen ook samen met de Taliban willen bestrijden', klaagt hij.

Al de anti-Talibanbewegingen die in Peshawar actief zijn, hebben één ding gemeen: ze zeggen allemaal de terugkeer van de koning te steunen, die sinds zijn verbanning in 1973 in Rome leeft. 'Koning Zahir Shah is 86 en hij is al jaren niet in Afghanistan geweest. Die twee factoren werken in zijn nadeel', zegt Jawed. 'Maar hij is de sleutel naar de eenheid van ons land. De koning is een Pathaan, de grootste etnische groep in Afghanistan waaruit ook de Taliban bestaat, maar hij spreekt geen Pathaans. Hij spreekt Farsi, net als de Tadzjieken en sji'itische moslims in ons land. Voor elk wat wils, zou je kunnen zeggen.'

Ondanks alle optimistische voorspellingen van deze aanstaande politici, lijkt een gesmeerde democratie in Afghanistan nog ver weg. Koning Zahir Shah zelf zei vorige week: 'Afghanistan was ooit een land dat snel moderniseerde en verwesterde, maar nu is het vele eeuwen terug gevallen in de tijd. Om ons land weer op te bouwen, moeten we helemaal overnieuw beginnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.