Balletdanseressen op een nooit geploegde akker

Opwinding in de mycologische gemeenschap: aan de Tjonger, tussen Rotstergaast en Snakkerbuorren, is de klaprooswasplaat gevonden.

ROTSTERGAAST - Opgewonden kreten in het grasland. Rob Chrispijn van de Nederlandse Mycologische Vereniging zit op zijn hurken en roept: 'Fantastisch, fantastisch.' En Herman Sieben, de paddestoelenexpert van Staatsbosbeheer kan hem, als hij eenmaal is toegesneld, alleen maar herhalen: 'Fantastisch'. Want daar staat ie dan: de klaprooswasplaat. En de klaprooswasplaat (Herman Sieben: 'De Latijnse naam zegt genoeg: Hygrocybe splendidissima.') is niet alleen bijzonder vanwege zijn felrode kleur, maar ook vanwege zijn zeldzaamheid. Rob Chrispijn: 'Dit is de meest kritische soort. Je ziet hem alleen maar op graslanden die zestig jaar oud zijn, die nooit geploegd zijn en nooit met mest zijn behandeld. Hij komt alleen hier voor, en op een plek in Zuid-Limburg.'


Het jongste Nederlandse natuurreservaat heet de Rotstergaaster Wallen en ligt aan het riviertje de Tjonger, tussen Rotstergaast en Snakkerbuorren, even onder Heerenveen. Het gebiedje, een paar weilandjes, spreekt in taalkundige zin tot de verbeelding, maar heeft vooral een golf van opwinding veroorzaakt in de mycologische gemeenschap in Nederland. Een paar jaar geleden ontdekten een paar vrijwilligers van Staatsbosbeheer er een paar bijzondere paddestoelen: wasplaten. Wasplaten zijn paddestoelen met felle kleuren die zeldzaam zijn geworden in Nederland. Ze zijn karakteristiek voor oude, niet-bemeste graslanden, die alleen nog in een paar natuurgebieden voorkomen. Hun naam danken ze eraan dat de onderkant van de kopjes aanvoelen als was.


De orchideeën onder de paddestoelen, zo staan de wasplaten ook wel bekend, vanwege die veeleisendheid. 25 van de 47 soorten wasplaten in Nederland zijn in de afgelopen paar jaar in de Rotstergaaster Wallen aangetroffen. Daarmee is het gebiedje het 'rijkste' terrein van Nederland. En kreeg het de status: wasplatenreservaat. Vorige week was de opening. Nog nooit stonden er zoveel auto's bij de ingang van het gebied, dat overigens alleen tijdens excursies toegankelijk is.


Het is niet vreemd dat juist hier de wasplaten welig tieren. Deze weilandjes zijn, zo weet boswachter Sjoerd Bakker, nooit intensief bemest. Een deel van het gebied is nu al veertig jaar in beheer bij Staatsbosbeheer. Er lopen een paar koeien, een keer in het jaar wordt er gemaaid en gehooid. Het oorspronkelijke reliëf, met rivierduintjes, laagtes en oude rivierloopjes is nog intact, de bodem bestaat uit veen, zand en keileem. Er zijn plassen, poeltjes en houtwallen. Het natte schrale grasland is ideaal voor bijzondere plantensoorten, zoals bleke zegge, vlozegge en klokjesgentiaan.


En voor wasplaten dus. We treffen, naast andere paddestoelen, tien soorten aan vandaag. Zoals het vuurzwammetje, het sneeuwzwammetje en het papegaaizwammetje. En bijzondere soorten als de gele wasplaat, de slijmwasplaat en de grijze wasplaat. Een enkele keer ruikt Rob Chrispijn aan een paddestoel, en zegt dan: 'honingwasplaat'. Of hij haalt een schaartje tevoorschijn, verwijdert wat gras en maakt een foto van een niet direct te identificeren exemplaar. Thuis gaat hij onder de microscoop de cellen bestuderen. 'Bij paddestoelen gebruik je al je zintuigen,' zegt Herman Sieben.


De sporen van wasplaten verspreiden zich door de lucht. 'Ze maken alleen geen schijn van kans,' aldus Rob Chrispijn. Hij wijst naar een nabijgelegen, intensief bemest en felgroen grasland. 'Een biljartlaken, een groene woestijn. Daar zal nooit een wasplaat groeien.' Even waart een zweem van weemoed door de Rotstergaaster Wallen, de gedachten zijn bij De Bonte Wei, het Verkadealbum van Jac. P. Thijsse, uit de tijd dat heel Nederland nog volstond met wasplaten, orchideeën en bloemrijke kruiden.


Dan krijgt het enthousiasme weer de overhand. Want het pronkstuk van de collectie komt ter sprake: de rozerode wasplaat. Deze zeer zeldzame soort werd hier drie jaar geleden aangetroffen, dit is de enige vindplaats in Nederland. En de rozerode wasplaat is ook nog mooi en broos. Rob Chrispijn: 'Ze is de balletdanseres onder de wasplaten.


Rob Chrispijn Paddestoelenexpert

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden