Balkenende zat lang op explosief dossier

Premier Balkenende wist al op 4 oktober dat het grondig mis was met de positie van Mabel Wisse Smit en dat de toestemmingswet er niet zou komen....

De ministers in de Treveszaal hangen aan zijn lippen. Een uur voor de ministerraad begint, heeft de premier met zijn twee vice-premiers Gerrit Zalm (VVD) en Thom de Graaf (D66) de brief doorgenomen die hij heeft geschreven over de kwestie.

Sommige andere bewindslieden zijn ook al op de hoogte van het feit dat Mabel Wisse Smit veel closer is geweest met de vermoorde topcrimineel Klaas Bruinsma dan ze eerder heeft willen toegeven en daarom de toestemmingswet niet zal worden ingediend. Dat zijn minister Johan Remkes van Binnenlandse Zaken en Piet Hein Donner van Justitie. Johan Friso heeft zijn rechten als invaller op de troon verspeeld.

De premier schetst dat hij naar aanleiding van Kamervragen en mediapublicaties een nieuw gesprek heeft gehad met Mabel Wisse Smit. Conclusie: onvolledige en onjuiste infomatie. Als hij zijn verhaal heeft afgerond, worden twee brieven uitgereikt aan alle bewindslieden: de brief van prins Johan Friso en van Balkenende. Wonderlijk genoeg worden die weer in beslag genomen, terwijl ze dezelfde middag nog aan de pers worden uitgereikt.

Niemand heeft commentaar op de brief van de premier, maar over de brief van Johan Friso wordt gemurmureerd: 'redelijk arrogant' en 'gaat maar half door het stof'.

De meeste discussie aan de ovalen tafel wordt gevoerd over de kritiek op de rol van Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD). Het wordt allemaal voorzichtig geformuleerd door de collegae, maar toch: waarom wist de AIVD dit allemaal niet? En als er verder onderzoek moet plaatsvinden naar Wisse Smit, wat denkt men dan in 's hemelsnaam nog te vinden?

Minister Donner springt in de bres voor zijn verantwoordelijke collega Remkes. 'De AIVD heeft goed werk geleverd', zegt hij en wijst erop dat er in Nederland nu eenmaal geen KGB op de samenleving kan worden losgelaten.

De bewindslieden speculeren dan hardop: nu zal Wisse Smit wel afhaken voor het huwelijk op 24 april, nu Johan Friso geen deel meer uitmaakt van het Koninklijk Huis. Uit haar keuze voor mannen blijkt toch dat ze op macht uit is? Johan Friso wilde eerst toch geen troonopvolger zijn? Maar wel nu Wisse Smit in zijn leven is?

De speculaties worden aangehoord door Balkenende, die zich realiseert dat zijn mensen stoom afblazen. Hij houdt zich in zijn reactie aan de letterlijke tekst van zijn brief. Na een uurtje verlaat hij de Treveszaal om de drie fractievoorzitters van de coalitie in te lichten.

Balkenende wist toen al twee weken dat het grondig mis was. Op donderdag 25 september komt de brief van Peter R. de Vries binnen en zet Mabel Wisse Smit zich aan de beantwoording. Een week later is de uitzending van de misdaadreporter en maakt Nederland kennis met -Mabel, ik ken jou wel . . . - Charlie da Silva.

De secretaresse van Balkenende maakt voor die vrijdagavond 3 oktober een afspraak met Wisse Smit. Die ontmoeting duurt niet lang en beiden worden het eens tijdens de dramatische sessie: de toestemmingswet kan niet worden ingediend. Na afloop wordt Johan Friso geïnformeerd, die zich daar direct bij neerlegt.

Balkenende meldt ook koningin Beatrix over het oordeel dat hij heeft gevormd. Koningin Beatrix is geschokt, maar gaat niet meteen om. Wanneer dat wel gebeurt, wordt niet duidelijk uit de gevoerde gesprekken voor dit verhaal. Een hofbron zegt over dat bewuste weekeinde: 'Er strijden twee zielen in haar borst. Die van moeder en die van staatshoofd, de emotie en de ratio. De ratio zal overwinnen.'

De minister-president slaapt de nacht van vrijdag op zaterdag vrij kort. Om half zeven, zaterdagochtend 4 oktober, vertrekt hij met het regeringsvliegtuig de KBX vanaf vliegveld Zestienhoven. Gelukkig gepland is het achteraf niet, want hij vliegt uit voor een vijfdaagse reis door Zuid-Europa ter voorbereiding van het Nederlands voorzittersschap van Europese Unie.

De eerste stop is in Rome. Pikant detail: als Balkenende zondagochtend in het Vaticaan de heiligverklaring bijwoont van de Nederlander Arnold Janssen zit koningin Beatrix met haar drie zoons en het zwarte schaap Mabel Wisse Smit in de protestants Haagse Kloosterkerk.

Vanuit Rome vertrekt Balkenende naar Malta, daarna volgen Cyprus, Istanbul en Ankara. Tussen de bedrijven door belt hij voortdurend met Donner, CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen, zijn twee vice-premiers en met secretaris-generaal Wim Kuijken en zijn plaatsvervanger Richard van Zwol.

Want de hoofdlijnen mogen duidelijk zijn, de staatsrechtelijke implicaties voor de brief van vrijdag moeten nog worden uitgezocht. Zoals: blijft Johan Friso wel lid van het Koninklijk Huis als er geen sprake is van een toestemmingswet?

Donderdagochtend komt Balkenende uit Ankara terug en heeft een lang overleg met de Tweede Kamer.

Uit het feit dat hij 's avonds niet aanwezig is bij het bewindsliedenoverleg van het CDA, leiden aanwezigen af dat er de volgende morgen iets staat te gebeuren. Er wordt gezwegen in alle talen over het Koninklijk Huis

De VVD-bewindslieden zeggen geen woord als er tijdens het liberale overleg de vraag wordt gesteld of iemand nog iets wil zeggen over Mabel Wisse Smit. Normaal gesproken zou er vrijuit worden gediscussieerd, maar er hangt een vreemde atmosfeer.

Bij D66 trekt vice-premier Thom de Graaf die donderdagavond een gezicht alsof hij van niets weet, terwijl zijn fractietop tijdens het bewindspersonenoverleg de voor- en nadelen van een toestemmingswet op een rijtje zet. Omdat ze vinden dat ze te weinig informatie hebben, kunnen ze nog niet beslissen, weegt fracievoorzitter Boris Dittrich.

Vrijdagochtend vroeg kijkt Balkenende tevreden naar de vier ochtendkranten die voor zijn neus liggen. Er is niet gelekt, hij mag het grote geheim zelf wereldkundig maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.