Balkenende strijkt laatste plooien glad in Indonesië

‘U bederft het mooie gevoel dat ik aan deze dag had overgehouden’, antwoordde premier Balkenende in Indonesië op kritische vragen....

Premier Jan Peter Balkenendes triomfantelijke gezicht betrekt. De journalist vraagt wat er nou eigenlijk mis was in de verhoudingen tussen Nederland en Indonesië. Balkenende vreest negatieve pers. Hij proeft kritiek. Hij ruikt iets wat hem niet zint op deze glorieuze, warme dag in Jakarta. ‘U bederft het mooie gevoel dat ik aan deze dag had overgehouden’, zegt hij pruilend.

Dat mooie gevoel is veroorzaakt door het cadeautje dat president Susilo Bambang Yudhoyono hem aan het einde van zijn tweedaagse bezoek in de schoot heeft geworpen. Ook Nederland krijgt, eindelijk, het ‘visa on arrival’. Twee jaar lang was langs diplomatieke en regeringskanalen gelobbyd om Nederlanders weer visumvrij naar Indonesië te laten reizen. Maar Indonesië hield zich doof en gaf in plaats daarvan, bijna pesterig, het ene na het andere Europese land vrij toegang.

Over waarom Nederland bijna tot het allerlaatst overbleef, wordt liever gezwegen. Yudhoyono maakte zaterdag gewag van zekere ‘issues’ die tot de visumplicht hadden geleid, zonder te zeggen welke ‘issues’ dat waren. En ook Balkenende wil daar vandaag niet aan herinnerd worden. Het gesprek met de Indonesische president was ‘constructief en positief’, ‘buitengewoon goed’, en zelfs ‘warm en goed’. De betrekkingen tussen beide landen beginnen duidelijk te verbeteren en het oprakelen van de ‘issues’ uit het verleden kan de nieuwe liefde alleen maar vertroebelen.

Wat die ‘issues’ zijn weet in Jakarta iedereen. ‘Ach, we hoeven de naam Drooglever natuurlijk niet te noemen’, zegt een hoge Nederlandse diplomaat met veelbetekenende blik. De visumplicht voor Nederland is volgens hem Indonesiës ‘straf’ voor het onderzoek dat professor Pieter Drooglever heeft verricht naar de recente geschiedenis van Papua. Dat onlangs gepubliceerde onderzoek stelde opnieuw vast dat Indonesië Papua (het voormalige Nederlands Nieuw Guinea) op onrechtmatige wijze heeft ingelijfd, en zich sindsdien tot de dag van vandaag te buiten is gegaan aan schendingen de mensenrechten in de provincie.

Drooglever verrichtte zijn onderzoek op verzoek van de Tweede Kamer. De huidige Nederlandse regering wil de betrekkingen met Indonesië niet verder bederven, maar juist verbreden. Zij heeft zich daarom bij voorbaat van dat onderzoek gedistantieerd.

Balkenende benadrukte zaterdag dat Nederland voor alles de ‘territoriale integriteit van Indonesië’ onderstreept. Wat met Papua is gebeurd, is gebeurd, en wat er nu gebeurt, is zaak voor de Indonesische regering. Het mag geen belemmering meer zijn voor de opbloeiende betrekkingen.’

De premier heeft Papua nog wel ter sprake gebracht, zegt hij. Ook de nooit opgehelderde moord op de Nederlandse journalist Sander Thoenes en de vergiftiging van de Indonesische mensenrechtenactivist Munir zijn besproken. Bij die moorden zijn zo goed als zeker Indonesische militairen en de binnenlandse geheime dienst betrokken. De onderzoeken naar beide moorden liggen zo goed als stil, en de werkelijke daders zullen waarschijnlijk nooit ter verantwoording worden geroepen.

Nederland heeft zich daarbij neergelegd. Het beperkt zich tot beleefd informeren hoe het ermee staat, en accepteert vervolgens de antwoorden. ‘Ik heb in ieder geval gedaan wat ik kon doen’, zegt de premier, als hem wordt gevraagd of hij de president heeft toegesproken over Atjeh, waar het vredesproces wordt bedreigd door obstructie in het Indonesische parlement. Hij heeft het ‘aan de orde gesteld’.

De tijd dat Nederland dacht dat het Indonesië de les kon lezen is voorbij. De regering concentreert zich op de toekomst, op het versterken van de culturele banden en het versterken van Nederlandse investeringen. Ook op die terreinen wordt het verleden gladgestreken.

Nieuw zijn de banden die de premier heeft aangeknoopt met de moslimgemeenschap in Indonesië. Hij sprak onder meer met de leiding Muhammadiyah, de op een na grootste moslimorganisatie van Indonesië. Gesprekken als deze ‘bewerkstelligen dat religies met elkaar omgaan in wederzijds respect’, zei de premier. Maar de religieuze banvloeken van deze organisatie dragen tevens bij aan de groeiende religieuze intolerantie in Indonesië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden