Balkenende gaat Bos het hof maken

Als CDA en SP er echt niet samen uitkomen, is er een nieuwe realiteit...

Twee weken nadat Rein Jan Hoekstra opgewekt was begonnen te verkennen welke coalitie kan rekenen op ‘een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal’, is hij in diep gepeins verzonken. De hele dag had de informateur vrijdag nodig om ‘na te denken’. Ook zaterdag en zondag gaat het ‘knarsende’ denkproces voort, laat de Rijksvoorlichtingsdienst weten.

Ingewijden denken dat deze radiostilte een reden heeft: de informateur bereidt een volgende fase voor. De besprekingen tussen CDA, PvdA en SP hebben immers tot weinig geleid. CDA-leider Balkenende en SP-voorman Marijnissen benadrukken de grote verschillen tussen hun partijen.

Ze zijn het eens over waar die liggen: bij de inkomensverdeling (de SP wil socialer beleid door nivellering en extra lasten voor bedrijven, het CDA niet), de gezondheidszorg (de SP wil het door het CDA bedachte nieuwe stelsel terugdraaien, het CDA wil meer marktwerking) en buitenlandse politiek (de SP is eurosceptisch en wil terugtrekking uit Afghanistan, het CDA niet).

Balkenende geeft bovendien openlijk toe dat hij er moeite mee heeft in een kabinet met PvdA en SP in de minderheid te zijn. Achter de schermen bij het CDA noemen ze dit ‘een linkse meerderheid aan de macht helpen’, iets dat de christen-democraten nooit zullen doen.

Marijnissen zei woensdag op zijn beurt dat zowel zijn eigen geloofwaardigheid als die van Balkenende in het geding zijn. Het heeft er alle schijn van dat de twee heren deze week beleefd afscheid van elkaar hebben genomen. Het behoort tot de mores van de kabinetsformatie dat dit niet met zo veel woorden wordt gezegd. Wie niet voorzichtig manoeuvreert, loopt het risico de schuld van mislukt overleg in de schoenen geschoven te krijgen.

Alleen PvdA-leider Bos zegt nog onomwonden te geloven in een kabinet van de twee grote linkse partijen met het CDA. Balkenende en Marijnissen moeten het alsnog eens worden, zegt hij. Aan hem zal het niet liggen. Maar toen Bos donderdagavond werd gevraagd of hij uitsluit in een kabinet te stappen zonder de SP, moest hij het antwoord schuldig blijven. Dat was niet voor niets. Ook de PvdA-leider moet zich voorbereiden op de volgende fase van de formatie. Indien CDA en SP er samen echt niet uitkomen, is er een nieuwe realiteit.

Blijft Bos dan vasthouden aan de SP, dan zou er alleen nog een linkse of een rechtse coalitie mogelijk zijn. In PvdA-kring acht men die eerste optie weinig reëel. Er zouden zes partijen aan te pas moeten komen. Al zetten die op het moment eensgezind minister Verdonk voor het blok inzake de asielzoekers, op andere gebieden verschillen ze sterk van elkaar. D66 is fel gekant tegen de sociaal-economische ideeën van de linkse partijen. De ChristenUnie heeft een achterban die weinig voelt voor een dieprood kabinet. Stabiel zou een dergelijke constructie niet zijn.

Een rechtse coalitie is nog onwaarschijnlijker. Zelfs wanneer het CDA met Wilders en de VVD zou willen regeren, zou deze coalitie nog vier zetels tekort komen, die de ChristenUnie niet zal willen leveren. Een minderheidsregering mag volgens sommige publicisten verfrissend zijn, in Den Haag wordt dat omwille van de stabiliteit minder wenselijk gevonden.

In de nieuwe fase die nu wellicht aanbreekt, zal dus een CDA/PvdA-combinatie worden onderzocht, met als derde partij de ChristenUnie of GroenLinks. Balkenende maakte Bos donderdagavond dan ook het hof met mooie woorden en zijn zoetste zeepglimlach. Bos reageerde zuinig, als het mooie meisje uit de klas dat het zich kan permitteren hard to get te spelen. Balkenende heeft hem nodig om zijn vierde kabinet tot stand te brengen.

Bos kan de prijs dus opdrijven, en hij aarzelt niet dat ook te doen, in eerste plaats door vast te houden aan de SP. Alleen al zijn deelname aan de volgende fase kan hij daardoor als concessie aan het CDA presenteren. Het zijn tactische spelletjes voor een belangrijk doel: een herkenbaar PvdA-profiel in het nieuwe kabinet. Na de verkiezingsnederlaag en met de grote concurrent SP in de oppositie, moet de PvdA een echt ander kabinetsbeleid kunnen laten zien om bij de kiezers geloofwaardig te blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden