Balkenende dacht van gedonder af te zijn, maar was dat niet

De belastingconstructie van Paleis Noordeinde naar Guernsey was transparant en legaal, maar met de publieke opinie was geen rekening gehouden.

Op het moment dat premier Balkenende vorige week donderdag in Parijs met de Franse president Sarkozy de aanstaande G20-top besprak, kwam er een verrassende vraag van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). Of hij wist van de Crocus Trust, een nieuwe brievenbusfirma van prinses Christina, die via Paleis Noordeinde naar Guernsey liep?

Nee, hij wist van niks, moest Balkenende antwoorden, en hij was voorafgaand aan de oprichting van de trust in mei, ook niet op de hoogte gebracht. Zo werd de boodschap op 10 september ook overbracht aan de Volkskrant.

Niet het gebruikelijke ‘geen mededelingen’ of ‘dat ligt in de persoonlijke levenssfeer van de koninklijke familie’, dat de RVD in dit soort gevallen meestal communiceert.

Het was alsof Balkenende, gestoord in zijn gesprek over internationale financiële problemen, duidelijk wilde maken dat er wederom zonder zijn inmenging was geopereerd, en dat hij het gekrakeel rondom die fiscale constructies vanuit het werkpaleis van koningin Beatrix zat was.

Weer een constructie, terwijl hij toch dacht dat hij met de openbaarmaking van de ‘Daffodil’ van prinses Christina en het Lys-fonds van de familie Bourbon de Parme, er klaar mee was.

Eergisteren was het zover. Balkenende verklaarde ’s avonds in de Tweede Kamer dat het Koninklijk Huis de stichtingen Protector Daffodil Trust (inclusief Crocus) en Lys-fonds gaat uitschrijven op het adres Paleis Noordeinde.

Vanaf het spreekgestoelte hield Balkenende voortdurend oogcontact met de ambtelijke top van het ministerie van Algemene Zaken. Ook Kamerleden zagen hoe voorzichtig hij zijn woorden woog.

Hij liep op eieren, constateerde de Tweede Kamer. ‘Je voelde ook zijn teleurstelling in het koningshuis’, zegt Alexander Pechtold (D66). ‘Was hij weer overvallen door zo’n sluiproute, en nu zat hij ermee en moest hij ervan af.’

In het ministerie van Algemene Zaken hadden in januari twee verantwoordelijken achter de stichting, advocaat Pierre Nijnens en de schatbewaarder van de koningin Joop Baars, hem uitgelegd waarom deze constructie voor prinses Christina de beste was. Op deze manier werd, juridisch dichtgetimmerd en zeker niet illegaal, in alle transparantie het vermogen van de prinses beheerd.

Maar wat zou er gebeuren als bekend werd dat er een fiscale route liep van het paleis naar het belastingparadijs Guernsey? Zou dat in het land met gejuich worden ontvangen?

Daar was niet over nagedacht, en de Rijksvoorlichtingsdienst die het imago van het Koninklijk Huis moet bewaken, was die vraag niet voorgelegd. Desondanks werd de constructie verdedigd.

De staatssecretaris voor de belastingen Jan Kees de Jager liet na de onthullingen over ‘Daffodil’ en het Lysfonds in het parlement weten dat er geen probleem lag voor de prinses. Minister Donner van Sociale Zaken sprak op de radio zelfs zijn afschuw uit over schandelijke insinuatie van belastingontwijking. En Balkenende zelf verdedigde in april de constructies.

Vorige week vrijdag, de dag na Balkenendes ontmoeting met Sarkozy, werd het bestaan van de volgende constructie, Crocus Trust, publiek. De Tweede Kamer, inclusief zijn eigen CDA, was op oorlogspad, wilde opheldering, en vond dat de maat vol was. Balkenende hield zich op zijn wekelijkse persconferentie zeer op de vlakte.

Een ommezwaai, zoals die zich donderdagavond om half twaalf in de Tweede Kamer openbaarde, hing deze week in niet in de lucht. Aan te nemen valt dat Balkenende afgelopen maandag het onderwerp in zijn wekelijkse gesprek met koningin Beatrix heeft besproken. Daar zal de beslissing zijn genomen, die ook voor de Tweede Kamer als een complete verrassing kwam.

Liesbeth Spies, CDA- woordvoerder Koninklijk Huis wist niet dat er iets op handen was, zegt ze, net als coalitiegenoot PvdA. Ze had net die middag nieuwe vragen over de kwestie geformuleerd, en ging ervan uit dat die veel later beantwoord zouden worden.

Volgens bronnen rondom de premier zijn de belastingconstructies precies het publicitaire drama geworden dat werd gevreesd, en dat voorkomen had kunnen worden. Balkenende hoopt nu van het gedonder af te zijn door de gewraakte stichtingen te verhuizen .

Prinses Christina. (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden