Balkbrug houdt van zijn tbs'ers

Ze moeten met hun handen van 'hun' Veldzicht afblijven, vinden de inwoners van het Overijsselse dorp. Zij varen wel bij de tbs'ers en de tbs'ers bij hen.

BALKBRUG - Hij zit al 24 jaar 'binnen'. Tbs-patiënt Lodo (44, 'ik was een popcorngangster') had al vijf tbs-klinieken achter de rug toen hij in 2001 in Veldzicht werd 'gedumpt'. 'Ik sloeg nooit, ik schreeuwde alleen. Maar in andere klinieken werd ik altijd door tien man besprongen. Dan was het meteen: broek naar beneden, platspuiten en naar de isoleer. Hier zeggen ze gewoon: hé Lodo, doe es effe normaal.'


Lodo voelt zich thuis in Veldzicht. Op zijn bed liggen knuffelbeesten, op de grond staat een kooi met vier parkieten waarvan hij er twee heeft gered uit de zorgboerderij op het terrein - ze zijn misvormd en kunnen niet vliegen. Van handdoeken heeft hij een glijbaan gemaakt zodat ze de kooi in en uit kunnen.


Lodo had jarenlang het stempel 'extreem beheersgevaarlijk en agressief', maar heeft hier in de tbs-kliniek in Balkbrug bereikt dat hij semi-begeleid met verlof mag. Dan gaat hij vier uur met begeleiders naar Zwolle, waarvan hij drie uur in z'n eentje besteedt om boodschappen te doen en een sociaal netwerk op te bouwen. De popcorngangster van weleer zit in zijn resocialisatiefase en is er trots op. Ook is hij van zijn cannabisverslaving af en snijdt hij zichzelf niet meer.


Maar zelfstandig wonen zit er tot 2016 zeker niet in, zegt Lodo. Hij heeft zijn agressie goeddeels, maar nog niet volledig onder controle. En 1 januari 2016 moet Veldzicht dicht, heeft Fred Teeven besloten. De staatssecretaris moet 100 miljoen bezuinigen op de tbs-sector en sluit daarom drie klinieken, waaronder deze rijkskliniek in Balkbrug. Lodo is verbijsterd. 'Wat moet ik dan? Het opbouwen van een vertrouwensband met behandelaars kost jaren. Je denkt toch niet dat ik nóg een keer opnieuw wil beginnen?'


Ook Marciano (29) is aan het resocialiseren. Hij loopt stage bij de kapster in het dorp. Omgekeerd knipt Wendy de Vries al vijftien jaar elke vrijdagavond patiënten in de kliniek. 'Ons dorp is aan tbs'ers gewend', zegt de kapster. 'Balkbrug en de kliniek zijn met elkaar verweven.' Als Veldzicht sluit, zegt Marciano, vervalt zijn opleiding. 'Dan verlies ik mijn begeleid-wonenproject en mijn inkomen. Weet jij wel hoe moeilijk het is voor een tbs'er om werk te vinden?'


Bedelaarskolonie

Balkbrug is een bijzonder dorp. Hier, aan de Dedemsvaart, werd in 1894 een bedelaarskolonie gesticht waar landlopers uit de Randstad werden gedetineerd. Later ontstond hieruit de tbs-kliniek met personeelswoningen, een kerk en een begraafplaats. Het dorp is eromheen gegroeid.


Waar burgers doorgaans demonstreren tegen een tbs-kliniek in hun achtertuin, zijn ze er hier aan gewend en zelfs blij mee, zegt psychiater Dolf Heck. 'Hier is geen enkele angst als een tbs'er zijn eerste stappen buiten de deur zet.'


Het verloop onder het personeel, dat merendeels in het dorp woont, is klein, de betrokkenheid is aanmerkelijk groter dan in andere klinieken waar de psychiater heeft gewerkt. Dankzij die toewijding, de lange behandeltraditie en de regionaal verankerde kennis is de behandelperiode in Veldzicht gemiddeld drie jaar korter dan de tien jaar bij andere klinieken, stelt hij. 'Daarmee presteert Veldzicht zelfs beter dan het streven van de staatssecretaris om de gemiddelde tbs-duur terug te brengen naar acht jaar.'


Niet alleen de kapster helpt bij de resocialisatie van een patiënt; ook de melkveehouder, de kringloopwinkel, de meubelzaak en het computerreparatiebedrijf bieden stageplaatsen aan tbs'ers. Veldzicht-patiënten hebben de banken in het openluchttheater vernieuwd, een tegelpad rond het voetbalveld gelegd, een hek om het buitenbad gezet en kerstverlichting voor de plaatselijke middenstand gemaakt en opgehangen.


De pizzeria, de chinees, de Plusmarkt, de installateur en het bouwbedrijf noemen allemaal Veldzicht als hun grootste klant. In Veldzicht zitten 212 patiënten, er werken 490 mensen, nog eens 270 gezinnen uit het dorp zijn indirect afhankelijk van de kliniek. In Balkbrug wonen 3.800 mensen.


Desastreus

Als Veldzicht sluit, zegt burgemeester Snijders, is dat desastreus voor deze regio omdat ook de gevangenis in Hoogeveen met 200 arbeidsplaatsen dicht moet. Volgens hem heeft Teeven in zijn bezuigingingsplan een denkfout gemaakt.


'Hij dient regio's met de hoogste werkloosheid te ontzien, maar Teeven rekent Hoogeveen tot noord-Nederland en Balkbrug tot oost-Nederland. Die plaatsen liggen maar 15 kilometer uit elkaar. De staatssecretaris creëert een grens die er op de arbeidsmarkt niet is.'


Al bij de stoplichten op de kruising in het dorp staan actieborden: 'Veldzicht naar de maan, 500 mensen zonder baan', 'Balkbrug spookdorp' en 'Sluiting slecht idee, hele regio naar de ratsmodee'.


Het actiecomité Steun Veldzicht heeft 30 duizend handtekeningen tegen de sluiting verzameld. Sinds woensdagavond zijn 19 personeelsleden van Veldzicht in estafette naar Den Haag onderweg om de handtekeningen aan de staatssecretaris te overhandigen.


Vanavond is de hoorzitting door de Vaste Kamercommissie van Veiligheid en Justitie. Daar zal burgemeester Snijders zeggen dat Balkbrug van de 13 plaatsen met een tbs-kliniek het slechtst scoort als het gaat om vervangende werkgelegenheid voor mensen die hun baan verliezen. Op de werkgelegenheidsmeter staat het dorp op de 321ste plaats terwijl Almere, waar de enige andere rijkskliniek is gevestigd, op 59 staat. De huizen in Balkbrug zijn door de lage werkgelegenheid praktisch onverkoopbaar. Doordat ook de tbs-kliniek in Rekken in 2016 wordt gesloten, is voor het specialistische Veldzicht-personeel in de wijde omtrek straks geen werk te vinden.


Kortste behandelduur

'Onbegrijpelijk dat juist deze kliniek dicht moet', zegt psychiater Heck. 'Hier wordt de zwaarste categorie tbs'ers behandeld. Op mijn afdeling zitten vluchtgevaarlijke mensen en patiënten die te ontwrichtend zijn voor de reguliere tbs. Desondanks boeken we heel goede resultaten. Onze kliniek heeft de hoogste bezettingsgraad, de laagste beddagprijs en de kortste behandelduur.'


Volgens de ondernemingsraad is juist het feit dat Veldzicht zijn zaakjes goed op orde heeft, reden dat de kliniek dicht moet. 'Drie van de vijf gebouwen zijn rijksmonumenten', zegt OR-lid Angela Besselink. 'Dit zijn allemaal oude gebouwen, maar ze voldoen aan de modernste eisen en ze zijn afbetaald. Wij hebben geen schulden, dus de sluitingskosten van Veldzicht zijn laag. Wij zijn altijd zo braaf om onze financiën extreem keurig in orde te hebben. Daar worden wij nu voor gestraft.'


Om privacyredenen is Lodo's bijnaam gebruikt en de naam Marciano gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden