Balkan komt geen stap dichter bij EU

2009 zou het jaar van de Balkan worden, beloofde Olli Rehn, de eurocommissaris die over de uitbreiding van de Europese Unie gaat, niet zo lang geleden....

De Balkanlanden hoopten dit voorjaar te profiteren van het feit dat Tsjechië EU-voorzitter is. Maar ook al heeft de Tsjechische regering de relaties met de Balkan bovenaan haar EU-agenda staan, er zit geen schot in. De toetredingsonderhandelingen met Kroatië zitten vast, die met Macedonië zijn nog steeds niet begonnen en Montenegro zit ook nog op antwoord uit Brussel te wachten.

‘De grote landen hebben de wil verloren om iets aan de Balkan te doen’, zegt een Tsjechische diplomaat. ‘Er is geen beweging in te krijgen op dit moment.’ Volgens hem heeft de economische crisis de EU-landen van het laatste restje animo voor nieuwe uitbreidingsprojecten beroofd. ‘Er was toch al het gevoel dat we Bulgarije en Roemenië te vroeg hebben toegelaten; nu is dat nog sterker geworden.’

Tot nog toe stond vooral minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen in Brussel te boek als de grote dwarsligger, maar Nederland krijgt nu ook rugdekking van Duitsland. Volgens bondskanselier Angela Merkel moet de EU eerst een periode van consolidatie doormaken voordat zij nieuwe landen opneemt. ‘Niemand is gebaat bij een Europa dat de integratie niet kan bijhouden en te snel te veel nieuwe leden opneemt’, zei Merkel onlangs in een toespraak.

De deur blijft in ieder geval dicht zolang het Verdrag van Lissabon niet is aangenomen. Dat hangt af van de Ieren, die in oktober een tweede referendum over het document houden. Alleen Kroatië heeft het toegangskaartje al op zak, maar dreigt nu te struikelen over een grensconflict met buurland Slovenië. Dat is lid van de EU en houdt de onderhandelingen op.

Tsjechische diplomaten zijn ervan overtuigd dat het geschil snel uit de weg zal worden geruimd; beide landen hebben ingestemd met EU-bemiddeling, al wil Zagreb (anders dan Slovenië) dat het Internationaal Gerechtshof in Den Haag het laatste woord krijgt.

Maar ook al raakt dit geschil opgelost, dan nog heeft Kroatië problemen. De EU maakt zich zorgen over de corruptie en de georganiseerde misdaad in het land. Verder is Serge Brammertz, hoofdaanklager van het Joegoslavië-Tribunaal, naar verluidt zeer ontevreden over de samenwerking met Kroatië. Zagreb doet het volgens hem slechter dan Servië.

Dat laatste land stuit al jaren op het verzet van Nederland, dat de arrestatie eist van generaal Mladic. Gevolg is dat de stabilisatie- en associatieovereenkomst met de EU voorlopig in de ijskast blijft.

Nederland is ook een van de grootste dwarsliggers als het gaat om Montenegro. Het ministaatje vroeg eind vorig jaar het EU-lidmaatschap aan, maar vooral Nederland en Duitsland vinden dat het nog te vroeg is om de Commissie zelfs maar om een advies te vragen of het tijd is de onderhandelingen te beginnen.

Macedonië zit al drie jaar te wachten op het begin van de onderhandelingen, maar Griekenland ligt dwars omdat het niet accepteert dat het land zich Macedonië noemt. Volgens europarlementariër Joost Lagendijk (GroenLinks) heeft Macedonië het voor een groot deel aan zichzelf te wijten dat het proces muurvast zit. ‘Ze slagen er maar niet in een stabiel politiek systeem op poten te zetten. Het rommelt te veel intern.’

Lagendijk maakt zich vooral zorgen over Bosnië-Herzegovina, dat de speelbal is geworden van nationalistische politici. ‘Het grootste probleem is dat het niet één land is dat met één stem spreekt.’ Volgens hem wordt het steeds duidelijker dat de Daytonakkoorden, die een einde aan de oorlog in Bosnië maakten, nu een struikelblok vormen voor de vooruitgang van het land. ‘Bosnië dreigt hét zorgenkind van de Balkan te worden. Als ze zo doorgaan, komt er niets van hun Europese aspiraties terecht’.

Lagendijk is het ermee eens dat de EU zich bij de Balkan kritischer opstelt dan bij het toelaten van Roemenië en Bulgarije. ‘Maar het zou fout zijn te zeggen: zet er maar een hek omheen. Het gevaar van destabilisatie is veel te groot.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden