Balgstuw ligt nog altijd op de tekentafel

De aanleg van de balgstuw bij Ramspol ligt al maanden stil doordat Rijkswaterstaat en de bouwer het niet eens worden over het ontwerp....

BROER SCHOLTENS

BIJ DE bouw van de balgstuw bij Ramspol in de buurt van Zwolle, een uniek type oppompbare waterkering, is grote vertraging ontstaan. De oorzaak is een meningsverschil tussen aannemer HBW uit Gouda en de Bouwdienst van Rijkswaterstaat, die namens de opdrachtgever, het waterschap Groot Salland, de bouw begeleidt. De Bouwdienst heeft problemen met het keringontwerp van aannemer HBW (Hollandsche Beton- en Waterbouw).

De balgstuw komt in de Ramsgeul en het Ramsdiep, twee geulen tussen het Ketelmeer en het Zwarte Water. De kering gaat bestaan uit drie enorme balgen van rubberdoek, die met water en lucht kunnen worden opgepompt tot enorme ballonnen. Die liggen normaal opgevouwen op de bodem van een betonnen bak in de geulen, de fundering van de balgstuw. Schepen varen daar overheen.

Bij extreem stormweer, vooral ten tijde van storm uit het westen of noordwesten (ongeveer windkracht 10), worden de balgen opgepompt. Binnen een uur is dat te realiseren. Dit gebeurt automatisch wanneer de verwachte waterstand een halve meter boven NAP dreigt uit te komen. De kering houdt dan water tegen dat uit het IJsselmeer wordt opgestuwd.

In opgeblazen toestand kunnen de balgen een waterhoogte tot 3,5 meter boven NAP keren. Zo wordt overstroming voorkomen van de dijken langs het Zwarte Meer, het Zwarte Water en een deel van de Overijsselse Vecht. Landerijen in het westen van Overijssel en de binnenstad van Zwolle zullen daardoor bij extreem stormweer niet meer onder water lopen. De verwachting is dat de kering gemiddeld eens per jaar moet worden gesloten, gedurende een periode van enkele uren tot dagen.

Het overstromingsrisico in West-Overijssel is volgens het waterschap Groot Salland op dit moment onacceptabel groot. In sommige delen bedraagt de kans eens in de vijftien jaar, terwijl de overschrijdingsfrequentie volgens een wettelijk vastgestelde norm eens in de 1250 tot 2000 jaar zou moeten bedragen.

De Tweede Kamer heeft daarom in 1995 de bouw van de waterkering bij Ramspol ingebracht in de uitvoering van de eerste fase van het Deltaplan Grote Rivieren. Zo kan ook worden volstaan met minder ingrijpende dijkverzwaringen over een lengte van 145 kilometer in het achterland. Dat werkt kostenbesparend, ondanks de miljoeneninvestering voor de balgkering. Het waterschap heeft voor deze kering 155 miljoen gulden gereserveerd.

Een balgstuw wordt nog nergens ter wereld als stormvloedkering gebruikt; meestal zijn ze in gebruik als stuw voor onder meer landirrigatie. Er is wereldwijd een groot aantal balgstuwen gebouwd, onder andere in Japan, maar die zijn alle kleiner dan bij Zwolle.

De Ramspolkering moet water keren over een totale lengte van een kleine tweehonderd meter; de drie immense balgen die daarvoor zullen worden gebruikt, worden zo'n acht meter hoog en dertien meter breed. In gesloten toestand kan er maximaal een hoogteverschil van bijna drie meter tussen het peil voor en achter de kering ontstaan.

Op zo'n moment, tijdens een flinke storm, worden er extreem grote krachten - in de vorm van piekbelastingen - op de balgen uitgeoefend, op het materiaal zelf maar ook daar waar het doekmateriaal onder water is vastgemaakt aan de betonnen bak. Daar is het doek tussen twee stalen platen ingeklemd, die op hun beurt met bouten aan de betonnen bak vastzitten, een in Japan beproefde constructie.

Om de krachten op te vangen, wordt het rubberen doek gewapend met kunststofvezels. De sterkte van het doek, met name in de buurt van die stalen bouten, is cruciaal in de uiteindelijke faalkansberekening van de kering. De discussie tussen de Bouwdienst van Rijkswaterstaat en aannemer HBW hebben onder andere betrekking op die inklemmingsconstructie. Het gebruik van verschillende soorten vezel, en het ontwerp van de vezelconstructie, vormen een van de hoofdpunten van gesprek.

Al in 1993 constateerde het Waterloopkundig Laboratorium aan de hand van modelproeven dat een balgstuw weliswaar uitstekend kan fungeren als hoogwaterkering maar dat nog wel een nadere onderbouwing nodig is ten aanzien van de maximale spanningen die het balgdoek kan weerstaan.

De Bouwdienst schatte de waarde van optredende piekspanningen anders in dan de HBW. De rekenmodellen waarmee krachten in het balgdoek - en daarmee de kans op scheuren - worden berekend, geven dan ook verschillende resultaten ten aanzien van de faalkans van de kering onder extreme stormcondities. De Bouwdienst is op basis van de rekenresultaten pessimistischer over die faalkans dan de ontwerper en bouwer, HBW.

De Bouwdienst heeft de afgelopen maanden diverse detailontwerpen van HBW afgekeurd, vanwege die in haar ogen te hoge faalkans. 'Het ontwerp is niet goed genoeg bevonden, het biedt onvoldoende garanties', meldt een woordvoerder van het waterschap, de opdrachtgever.

HBW heeft recentelijk het in zijn beleving definitieve ontwerp bij de Bouwdienst ingeleverd. Details wil een woordvoerder niet geven. Ze meldt slechts, geïnspireerd door les 1 van de pr-cursus, dat 'haar bedrijf er het volste vertrouwen in heeft dat men er samen met Rijkswaterstaat uitkomt.'

De Bouwdienst denkt zijn evaluatie eind januari af te kunnen ronden. De dienst heeft daarover donderdag jongstleden een eerste overleg gehad met het waterschap en met de bouwer, HBW. Door al het risicogekakreel ligt de bouw van de kering, waarmee in januari een begin is gemaakt, sinds de zomer stil.

De kering moest volgens het oorspronkelijke plan in juni van dit jaar worden opgeleverd. Een woordvoerder van het waterschap verwacht echter dat door de discussie over het detailontwerp de oplevering met een jaar zal worden vertraagd, waardoor de kering waarschijnlijk pas voor het stormseizoen van 2000 gereed zal zijn.

Broer Scholtens

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden