Baken van rust is verworden tot broeinest

Zelfs concurrenten keken lange tijd met bewondering naar het degelijke Heerenveen. Nu lopen sponsoren weg en klagen medewerkers steen en been over voorzitter Robert Veenstra, die een schrikbewind zou voeren. 'Wij vragen ons af in hoeverre u doordrongen bent van de ernst van de situatie.'

De sfeer in hotel Heidehof in Heerenveen is gespannen. Het is november 2012. De commerciële afdeling van voetbalclub sc Heerenveen krijgt een cursus. Als een van de sprekers doorvraagt naar de reden van de nervositeit, knapt er wat. Verschillende medewerkers barsten in huilen uit. Het bewind van voorzitter en algemeen directeur Robert Veenstra eist zijn tol.


Heerenveen, ooit een voorbeeldclub, is een broeinest van belangen geworden. Sinds het vertrek van voorzitter Riemer van der Velde in 2006 is het met de rust binnen de vereniging gedaan. De prestaties zijn grillig en ook financieel gaat het de club allang niet meer voor de wind.


Heerenveen is terechtgekomen in een identiteitscrisis. Dat blijkt uit tal van gesprekken die de Volkskrant voerde met mensen uit alle geledingen van de club. Nagenoeg iedereen wenst anoniem te blijven, uit angst voor eventuele gevolgen.


Hoe anders was het een aantal jaar geleden. Het gemoedelijke Heerenveen was een baken van rust in de verder opportunistische voetbalwereld. Onlangs refereerde KNVB-voorzitter en voormalig Ajax-preses Michael van Praag er nog maar eens aan: 'Als wij het vroeger bij Ajax moeilijk hadden, keken we naar Heerenveen. De nuchterheid die daar heerste, was een voorbeeld voor ons.' Veel voetbalbestuurders dachten er zo over.


Het waren de jaren dat Heerenveen structureel in de subtop van de eredivisie acteerde, met af en toe een uitschieter naar boven. Het waren de jaren waarin clubmensen als Foppe de Haan en Gertjan Verbeek op sportief vlak de scepter zwaaiden. Uit onderzoek onder voetbalfans bleek dat supporters in heel Nederland Heerenveen als een van hun favoriete clubs beschouwden.


Paniek

Er wordt nu anders tegen de club aangekeken. Toch is dat, evenals de identiteitscrisis van de Friese club, niet de directe aanleiding voor de tranen van het personeel tijdens de bijeenkomst in hotel Heidehof. De laatste jaren is binnen de organisatie een diepgeworteld gevoel van paniek ontstaan. Vanaf het moment dat voorzitter Robert Veenstra in 2010 aantreedt en aan een grootscheepse sanering begint, regeert de angst. En het is niet alleen de vrees voor ontslag die de medewerkers in z'n greep houdt.


Als Veenstra in 2010 aantreedt als voorzitter en directeur, verkeert de club al in woelige wateren. In het voorgaande seizoen (2009/2010) versleten de Friezen met Trond Sollied, Jan de Jonge en Jan Everse liefst drie trainers en eindigde de ploeg op een teleurstellende elfde plaats. De spelersselectie is veel te groot en de salarissen zijn exorbitant.


Bij zijn aanstelling krijgt Veenstra dan ook een belangrijke opdracht mee: maak de club weer vitaal, zowel financieel als sportief. Heerenveen moet weer een florerende eredivisieclub worden. Het is een hels karwei.


Veenstra zegt bij zijn aantreden dat hij wil verbinden, maar weet ook dat hij pijnlijke maatregelen moet nemen om de financiën van de club op orde te krijgen. Zijn ingrepen zijn hard, maar doeltreffend. Hij krimpt de selectie in en maakt de organisatie efficiënter. Onlangs promoveerde de KNVB de club naar de categorie van de financieel gezondste verenigingen. Daarnaast haalt Veenstra de banden met een deel van de supporters aan. Hij poogt de Friese identiteit van de club te benadrukken.


Veenstra, die overkwam van hogeschool Stenden, geeft leiding met de harde hand. Volgens meerdere medewerkers, die uit angst voor ontslag anoniem willen blijven, is er sprake van 'een schrikbewind'. Binnen de organisatie heerst grote verdeeldheid. Personeelsleden wantrouwen elkaar. De toenemende angst maakt de burelen van de club vleugellam.


Een tijdelijke medewerkster van Heerenveen stuurt op 8 november 2012, een week voor haar vertrek, een brandbrief naar de raad van commissarissen (rvc). Ze schrijft: 'Medewerkers zijn bang, wantrouwen elkaar en denken zelfs dat er afluisterapparatuur hangt zodat zij gecontroleerd kunnen worden.' En: 'Helaas gaat zijn eigen belang (dat van Veenstra, red.) te vaak voor het belang van de club en de medewerkers.'


In de brief beschrijft de vrouw wat de personeelsleden van de club, met wie deze krant sprak, beamen. 'Wat ik zelf zie is dat Robert Veenstra zich erg manipulatief gedraagt, regelmatig probeert informatie achter te houden voor de raad van commissarissen en er ook voor zorgt dat eventuele brengers van slecht nieuws uit jullie buurt worden gehouden', stelt ze.


De raad van commissarissen dankt de medewerkster voor de brief en belooft er later op terug te komen. Dat is tot op heden niet gebeurd.


Gevreesd zijn vooral 'de gele kaarten', zoals ze in Heerenveen in de wandelgangen worden genoemd, die Veenstra uitdeelt. Geregeld roept hij medewerkers bij zich en confronteert hen met kritiek die zij zouden hebben geuit. Vaak vermoedt hij dat achter zijn rug kwaad over hem wordt gesproken. Het irriteert hem mateloos.


Het blijkt een terugkerend patroon. Drie oud-collega's bij hogeschool Stenden herkennen de werkwijze van de voormalige voorzitter van het college van bestuur. Ze omschrijven Veenstra als 'extreem wantrouwend' en spreken over een angstcultuur die onder zijn bewind zou hebben geheerst.


Megalomaan

Iemand die bij hogeschool Stenden nauw met Veenstra samenwerkte, kenschetst hem als 'een aparte man'. 'Hij werd binnengehaald als puinruimer, maar was binnen een mum van tijd de baas. Hij is slim, kan goed rekenen. Tegelijkertijd heeft hij megalomane gedachten. Hij zei: 'Ik wil op elk continent een school.'


Andere oud-collega's van Stenden bewonderen juist de manier waarop Veenstra financieel orde op zaken stelde. 'Als er een probleem was, ging hij er meteen recht op af. Hij cirkelde er niet omheen', zegt een docent van de hogeschool. 'Ik weet dat hij niet onomstreden was, maar ik ervoer hem als verfrissend.'


Op financieel gebied doet Veenstra bij Heerenveen wat hij ook bij Stenden deed: een poging de organisatie financieel gezond te maken. Sinds zijn aantreden in 2010 heeft hij liefst veertig fte's geschrapt en bespaart daarmee miljoenen euro's. De begroting van de club wordt teruggeschroefd en de sportieve ambities worden bijgesteld.


Marco van Basten wordt in februari 2012, mede door inspanningen van Veenstra, aangetrokken als trainer voor het huidige seizoen. Bij de officiële presentatie van Van Basten toont de voorzitter zich een tevreden man.


Ondertussen verliezen mensen met hart voor de club noodgedwongen hun baan. Dat is pijnlijk, leidt onvermijdelijk tot onrust. Maar dat keert zich pas echt tegen hem als blijkt dat een deel van de ontslagen werknemers, soms al jaren actief voor Heerenveen, niet eens een bedankje voor bewezen diensten hebben gehad.


De ondernemingsraad van de club zit met de handen in het haar. Gesprekken met de directie over de verziekte sfeer leveren niks op. De raad heeft het gevoel niet serieus te worden genomen. In een wanhoopspoging volgt op 4 december 2012 een brief aan de raad van commissarissen.


'Als ondernemingsraad van sc Heerenveen willen wij onze zorgen uiten over de wijze van aansturing door de huidige directie/algemeen directeur en de gevolgen daarvan voor de organisatie. Omdat onze zorgen dusdanig grote vormen aannemen, en wij ons afvragen in hoeverre u allen op de hoogte bent en werkelijk doordrongen van de ernstige interne situatie van de club, voelen wij ons verantwoordelijk dit met u allen te delen.'


'We maken ons samen met veel andere stakeholders grote zorgen over het voortbestaan van wat altijd een gemoedelijke en integere Friese club was', schrijft de ondernemingsraad. 'De keuze om het roer om te gooien was een paar jaar geleden misschien noodzakelijk, maar de huidige aansturing maakt vele mensen ongelukkig en verziekt het imago van de club.'


Sponsoren

Het zijn niet alleen medewerkers die in opstand komen. Steeds meer sponsoren ergeren zich aan de onrust rond Heerenveen. Het aantal leden van businessclub OSSH is de laatste drie jaar sterk teruggelopen. De economische crisis is een belangrijke reden, maar een aantal sponsoren waarmee deze krant sprak, noemt ook de huidige koers van de club als reden om af te haken.


Eind 2012 stapt voorzitter Edwin de Witte van de businessclub OSSH op. Hij kan niet langer met Veenstra door een deur. De sores bij de club legt een te groot beslag op zijn leven. Sponsoren bellen hem voortdurend om hun ongenoegen te uiten over de manier waarop de club wordt geleid. Ze hekelen 'de onpersoonlijke sfeer' die sinds enige tijd zou heersen. Ook De Witte informeert de raad van commissarissen over de gang van zaken.


Het vertrek van commercieel directeur Jan van Erve in de zomer van 2012 is veel sponsoren een doorn in het oog. Volgens een officiële verklaring zocht Van Erve 'een nieuwe uitdaging'. Betrokkenen weten dat de commercieel directeur was 'murw gebeukt' door Veenstra en dat hij geen andere keuze had dan te vertrekken.


Van Erve wil niet inhoudelijk reageren, omdat hij dan contractbreuk zou plegen. Hij ontkent de gang van zaken niet.


Vlak voor de winterstop blijkt eens te meer hoe verdeeld de club is. Tijdens het jaarlijkse Kerstontbijt in het stadion, waarbij vrijwel alle medewerkers aanwezig zijn, neemt een vertrouwelinge van Veenstra het woord. Ze roept op tot eenheid, in reactie op een kritisch krantenartikel over de werksfeer bij de club. Ze krijgt applaus.


Onder een deel van de aanwezigen bestaat grote scepsis over de spontaniteit van de toespraak. Volgens hen gebruikte zij niet haar eigen woorden en was de toespraak van hogerhand georkestreerd. Ze ontkent.


Nog diezelfde middag stuurt een werknemer van de financiële afdeling een e-mail aan alle kantoormedewerkers waarin hij oproept tot eenheid: 'Laten wij 2012 afsluiten als collectief en 2013 met z'n allen positief beginnen. Geef het door. Druk op de button: 'Allen beantwoorden' en spreek je uit.'


De actie heeft weinig succes. Van de 51 geadresseerden betuigen slechts 15 mensen steun. De overgrote meerderheid laat niets van zich horen.


In de tussentijd roert de zogenoemde vijfde colonne zich. Oud-voorzitter Riemer van der Velde, die Heerenveen tussen 1983 en 2006 transformeerde van eerstedivisieclub tot stabiele subtopper in de eredivisie, ziet de ontwikkelingen met afgrijzen aan. Medewerkers, sponsoren en supporters benaderen hem steeds vaker met het verzoek in te grijpen. Als erevoorzitter is zijn invloed echter beperkt.


Van der Velde pleit voor een onafhankelijke onderzoekscommissie die de situatie bij Heerenveen moet doorlichten. Er zijn twijfels over de financiële cijfers die naar buiten komen. De situatie waarin Veenstra de club in 2010 aantrof, wordt volgens bronnen uit verschillende geledingen in de club slechter voorgespiegeld dan het geval was.


Meermaals dient een bezorgde Van der Velde bij de raad van commissarissen het verzoek in voor een onderzoek. Telkenmale wordt het, zonder motivatie, geweigerd. Uiteindelijk lanceert hij het plan in de media.


Intrigant

Veenstra ergert zich aan de kritische Van der Velde. Hij ziet hem als een intrigant, iemand die stookt in zijn organisatie. Op ongevraagde adviezen van een oudgediende zit hij niet te wachten. Binnen de club laat hij zich op niet mis te verstane wijze uit over, wat hij noemt, 'een oude man die bezig is aan zijn laatste stuiptrekkingen'.


Gevoed door de uitlatingen van Van der Velde en de slechte sportieve resultaten - Heerenveen staat veertiende - neemt de onvrede onder supporters toe. Verontruste fans beginnen eind januari op internet een petitie om alsnog een onafhankelijk onderzoek af te dwingen. Binnen een week wordt de petitie door meer dan duizend fans ondertekend.


-----------------------------------------------------


'Ik zit hier niet voor mezelf, maar voor de club'


Heerenveen-voorzitter Robert Veenstra distantieert zich van de inhoud van dit verhaal. Hij claimt dat hij te weinig tijd heeft gekregen voor een reactie. De Volkskrant heeft hem donderdagochtend een conceptversie van het artikel gemaild en zijn voicemail ingesproken. Hij had tot vrijdagavond om te reageren, maar liet donderdagmiddag weten dat hij meer tijd nodig had. In een mail heeft Veenstra een dag later wel uitgebreid gereageerd op passages die in zijn ogen onjuist waren. Die opmerkingen zijn meegewogen in deze publicatie.


Dit is de officiële reactie van Veenstra: 'Helaas heb ik te weinig tijd gekregen om goed op het artikel te kunnen reageren. In het algemeen stel ik vast dat het een artikel betreft met een aaneenschakeling van anonieme citaten met vergaande en kwetsende/ongefundeerde aantijgingen ('megalomaan'), suggestieve opmerkingen en feitelijke onjuistheden. Daarbij merk ik op dat ik nooit met de schrijver van het artikel heb gesproken. Ik distantieer me dan ook volledig van de inhoud van deze publicatie.'


In Voetbal International reageerde Robert Veenstra afgelopen week wel op kritiek. Over de dalende sponsorinkomsten zegt hij in het tijdschrift: 'Tachtig procent van degenen die zijn vertrokken, gaf aan dat noodgedwongen te hebben gedaan uit economische overwegingen, tien procent uit ontevredenheid en tien procent uit bedrijfsbeëindiging. Natuurlijk, het kan en moet altijd beter, dat ben ik met iedereen eens en voor verbeterpunten van buitenaf staan we altijd open.'


Over het pleidooi voor een onafhankelijke onderzoekscommissie die de situatie bij Heerenveen moet doorlichten, zegt hij: 'We hebben met de directie en de raad van commissarissen de afspraak gemaakt daar verder niet op in te gaan.


'Op alle vlakken zijn we keihard bezig met een inhaalslag. Dat gaat gepaard met emoties, met teleurstellingen. Waar je saneert, doe je mensen pijn. Ik zit hier niet voor mezelf, maar om de club weer omhoog te helpen.'


In de Leeuwarder Courant zegt hij in december 2012 over de kritiek op zijn functioneren: 'Ik zal niet met modder gooien naar anderen, maar ik zou graag willen dat een aantal mensen dat nu negatief over de huidige situatie en ons als leiding praat, zelf ook goed in de spiegel kijkt. Dat er in en om de club de nodige onrust is, vooral nu ook de sportieve prestaties tegenvallen, valt te begrijpen en dit heeft meer dan onze dagelijkse aandacht.'


'Wat ik niet begrijp, is dat deze signalen niet rechtstreeks tot ons komen. Dit past niet binnen een fatsoenlijke voetbalclub waarin we in het grootste respect en zeker niet via de media met elkaar willen en moeten omgaan. Hier gaat een destructieve werking vanuit.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden