Bakema hoofdpersoon in Nederlandse inzending Venetië

Architect Jaap Bakema (1914-1981) en het ideaal van de open samenleving vormen het onderwerp van de Nederlandse inzending op de architectuurbiënnale van Venetië, de belangrijkste architectuurtentoonstelling ter wereld.

AMSTERDAM - Bakema geldt als een van de belangrijkste naoorlogse Nederlandse architecten, die met zijn bureau Van den Broek en Bakema vooral in Rotterdam en omgeving veel gezichtsbepalende projecten heeft ontworpen. Bekend zijn de eerste autoloze winkelstraat van Nederland: de Lijnbaan en het stadhuis van Terneuzen (1972).


Het is de eerste keer is dat het Rietveldpaviljoen in Venetië wordt ingericht door Het Nieuwe Instituut, opvolger van het Nederlandse Architectuurinstituut (NAi). De presentatie wordt samengesteld door de nieuwe HNI-directeur Guus Beumer en Dirk van den Heuvel, hoofddocent aan de Technische Universiteit (TU) Delft en leider van het Jaap Bakema Study Centre.


'Bakema was een man met een geweldige drive en visie', zegt Van den Heuvel. Bakema liep internationaal voorop, was een tijd leider van de CIAM, een groep architecten met veel aanzien.


Met Herman Hertzberger en Aldo van Eyck stond Bakema aan de wieg van het structuralisme, de Nederlandse reactie op modernistische stedebouw. Dat was in de jaren zestig, toen architectuur onder invloed van de democratisering steeds meer naar de gebruiker ging kijken.


De biënnale van Venetië die in juni begint, bestaat uit twee delen: een centrale expositie en presentaties in de individuele paviljoens van de deelnemende landen. Voor dat centrale deel is Rem Koolhaas als curator aangesteld. Hij heeft de landen met een eigen paviljoen gevraagd om aan te sluiten bij zijn thema Absorbing Modernity, 1914-2014.


'Het modernisme is van grote invloed geweest, vooral in de stedebouw. Interessant om te kijken wat het structuralisme daar aan heeft bijgedragen', zegt Van den Heuvel. Bakema stond aan de wieg van die ontwikkeling. In Eindhoven ontwierp Bakema eind jaren zestig in overleg met bewoners de wijk 't Hool. 'Je ziet daar dat hij het probeert het gewone en alledaagse in zijn architectuur te verwerken.'


Voor directeur Beumer van het Het Nieuwe Instituut is het niet de eerste keer dat hij het prestigieuze Rietveldpaviljoen in Venetië mag inrichten. Hij deed dat ook in 2011, toen voor de kunstbiënnale. In Nederland werd Beumers concept voor het paviljoen bekritiseerd: te ondoorgrondelijk.


Nadien werd hij directeur van HNI.


'Ik begrijp dat er enige druk zit op deze presentatie', zegt Beumer.


De Nederlandse inzending krijgt de naam: Open: A Bakema Celebration. Volgens Beumer valt dit goed samen met de focus van curator Koolhaas op het modernisme. 'De opvattingen van Bakema en zijn tijdgenoten, gingen over een open samenleving.' Over hoe de gebruiker een centrale rol speelt in de architectuur.


'Nu de architectuur lijdt onder de crisis, zijn veel architecten zich aan het beraden op hun maatschappelijke rol. Het is interessant om daarbij het verleden te betrekken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden