Bacteriën: goed voor u

JAPANNERS SMULLEN VAN DRANKJES MET EEN GEZONDHEIDSCLAIM. DE NEDERLANDERS DOEN MONDJESMAAT MEE...

Melkdrankjes voor een lagere bloeddruk, yoghurts voor een betere stoelgang, en thee om de glucosespiegel naar beneden te brengen. Aan de een zijn speciale, gezonde bacteriën toegevoegd, en aan de andere een eiwit. In Japan staan de supermarkten vol met producten waaraan allerlei gezondheidsclaims hangen.

Japan is het land van de nieuwe voedingsmiddelen. Daar zijn ze uitgevonden, de in elkaar geknutselde producten met iets extra gezonds. Bijna vijfhonderd producten hebben inmiddels een Foshulabel gekregen, het overheidskeurmerk als bewijs dat er wetenschappelijke onderbouwing is voor de gezondheidsclaim. Elke week komt er minstens één nieuw product bij. De situatie in Nederland steekt daar schril bij af. Hier zijn maar vier producten in de handel met de vergelijkbare Gedragscode van het Voedingscentrum.

Japanners worden oud: vrouwen gemiddeld 86 jaar, mannen 79. Dat is drie tot vijf jaar ouder dan de Nederlander, dankzij een dieet met veel vis en weinig vet. En vooral niet te veel calorieën: veel (oudere) Japanners hebben (gezond) ondergewicht. Gezondheidsdrankjes helpen preventief een handje bij ouder worden zonder chronische gebreken, zegt Taneo Moriyama, marktanalist in Tokio.

De verkoop van Foshu-producten in Japan is de afgelopen jaren explosief gestegen, van een half miljard euro in 1997 naar ongeveer het tienvoudige nu. Dat wordt nog veel meer, voorspelt Moriyama. Er komen per slot van rekening steeds meer oude Japanners.

Bacteriedrankjes (probiotica) voor de inwendige mens, met name voor een gunstige bacterieflora in de dikke darm, zijn goed voor tweederde van de omzet. Marktleider in die drankjes is Yakult, gevolgd door bedrijven als Meiji en Morinaga.

In die drankjes zitten meestal speciale melkzuur- of bifido-bacteriën. Die verdringen de natuurlijke bacterieflora in de darm: ongezondere bacteriën (salmonella of clostridia), die bij stress, ziekte of vermoeidheid de overhand krijgen, worden deels vervangen door gezondere bifido-collega's. Die prikkelen de darmwand beter, waardoor ze bijdragen aan een effectievere spijsvertering en voedselopname. Zo'n verschuiving in bacterieflora resulteert in een verbeterd afweersysteem, minder allergie en een verbeterde stoelgang.

Voor zo'n gezondere darmwerking zijn voldoende wetenschappelijke aanwijzingen, meent immunoloog Eric Claassen van de Erasmus-universiteit, zelf frequent drinker van bacteriedrankjes. Die drankjes leveren niet alleen voordelen op voor mensen met een verzwakte gezondheid, ook gezonde mensen kunnen er volgens Claassen hun voordeel mee doen, ook al is dat niet eenduidig bewezen.

De Rotterdamse immunoloog wijst verder op een mogelijke reductie van darmkanker (een van snelst stijgende kankersoorten) door bacteriën of vezels. 'Een betere stoelgang levert een soepelere ontlasting op. Dat resulteert in minder poliepvorming, het voorstadium van darmkanker. Voor zo'n oorzakelijke verband komen steeds meer wetenschappelijke aanwijzingen.'

Vitaalbrood Flora van bakkerij Veenhuis (exclusief bij Albert Heijn) maakt gebruik van voedingsvezels. De omzet sinds de introductie in 2003 overtreft de verwachtingen. Ook in Nederland zijn bacteriedrankjes de meest verkochte gezondheidsproducten. Yakult is in geld gerekend marktleider met 40 procent van de omzet, gevolgd door het Franse Danone (Actimel en Activia, samen 30 procent) en Vifit (Mona/Campina) met 20 procent).

Vifit heeft voor zijn yoghurtdrinks geen Gedragscode aangevraagd. 'De onderbouwing is er, maar waarom zouden we, we zijn er al meer dan tien jaar mee op de markt', zegt Mona. Ook het Japanse Yakult, in Europa al tien jaar te koop, heeft geen Gedragscode aangevraagd. Er zijn voldoende onderzoeksresultaten. Op basis daarvan hebben Yakult-producten het Japanse Foshu-label gekregen. Yakult: 'We wachten op Europese wetgeving over gezondheidsclaims. Voor Europa kunnen we dan volstaan met de inlevering van één dossier. Anders zouden we voor elk Europees land met eigen wetgeving andere, dure dossiers moeten samenstellen.'

Volgens onderzoeksbureau AC Nielsen zijn bacteriedrankjes in Nederland goed voor een omzet van bijna 55 miljoen euro. Net als in Japan is er sprake van een explosieve groei, het afgelopen jaar met zo'n 40 procent. Dit is grotendeels toe te schrijven aan de met veel reclame omgeven introductie van Activia. Daar heeft niet alleen Danone van geprofiteerd. Ook concurrent Yakult zag zijn omzet stijgen dankzij die aanprijzingen.

In geld gerekend gebruikt de Japanner vijf tot tien maal meer voedingsproducten met gezondheidsclaims dan een Nederlander. Behalve naar de bacterieproducten voor een goede darmwerking, is er vraag naar drankjes die dankzij toevoegingen zoals eiwitten de bloeddruk verlagen of bij diabetici de glucosespiegel in het bloed omlaag brengen.

In Japan zijn die producten goed voor een miljardenomzet. Nederlandse producenten zijn afwachtender. Ingrediëntenfirma DMV in Veghel heeft een uniek bloeddrukverlagende peptide C12 ontwikkeld, dat opmerkelijk genoeg alleen aan het Japanse Kanebo wordt geleverd, terwijl moederbedrijf Campina er niets mee doet.

Maar ook de Nederlandse consument twijfelt. Cholesterolverlagende producten zoals Becel Pro Activ van Unilever (recent geïntroduceerd op de Japanse markt) zijn hier volgens AC Nielsen goed voor een jaarlijkse omzet van 6,4 miljoen euro. Daar zit enige groei in, maar die is niet spectaculair.

De beperkte consumentenbelangstelling in Nederland voor deze categorie producten was vorig jaar voor Mona aanleiding de met veel mediageroffel geïntroduceerde Choless Control van de markt te nemen. Vanwege de tegenvallende omzet, aldus directeur Bas van den Berg die wel groei ziet in bacteriedrankjes als Vifit (zo'n 10 procent per jaar). Sinds een week bestookt het bedrijf de concurrentie met een nieuwe verpakking: Vifit Plus, een klein flesje gevuld met vijf miljard speciale melkzuurbacteriën, vergelijkbaar met die van Yakult en Actimel.

Ook Danone heeft de komende twee jaar geen nieuwe marktintroducties in Nederland gepland. In België is bijvoorbeeld een magnesiumdrankje Zen te koop, terwijl de Franse zuivelgigant in enkele Europese landen het cholesterolverlagende Danacol (plantensterolen) aanbiedt. Beide komen nog niet naar Nederland. Marktintroducties zijn duur en arbeidsintendeVerleiding sief. 'We kunnen er maar enkele tegelijkertijd aan', zegt Marnix Eikenboom van Danone. Stabilisering van de sterk gestegen Activiaomzet heeft prioriteit.

Yakult heeft plannen voor de marktintroductie van twee in Japan succesvolle producten, binnen drie tot vier jaar, zegt Yakult-directeur Hiroshi Narita. Een daarvan is Pretio, een melkdrankje dat bloeddrukverlagend werkt dankzij het toegevoegde aminozuur Gaba. Het werd november vorig jaar in Japan geïntroduceerd. Ook is er hier interesse voor Bansoreicha, een bloedsuikerverlagende thee met een polyfenolenextract uit de guaveplant. Beide hebben een officieel Foshu-label.

Vooral het bloedsuikerdrankje, sinds 1998 op de Japanse markt, doet artsen smullen, gezien het grote aantal diabetici in West-Europese landen. Immunoloog Claassen: 'Een revolutionair product, het reguleert via de darm de inname van glucose in het bloed.' Introductie ervan conform de op handen zijnde Europese regelgeving gaat zeker drie jaar duren.

Veel Japans onderzoek zal over gedaan moeten worden. Er zijn genetische en dieetverschillen. Die resulteren mogelijk in een afwijkend gezondheidseffect. Placebogecontroleerd onderzoek daarnaar gaat al gauw een jaar duren en kost miljoenen euro's. Dat kan sneller, suggereert Claassen, als er (tijdelijk) geen gezondheidsclaim aan wordt gehangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden