Bacterie bedreigt fundering honderdduizend woningen 'En nu blijken de palen rot te zijn'

De fundering van ongeveer honderdduizend Nederlandse woningen wordt bedreigd door bacteriën van de pseudomonasstam. Het gaat om huizen die gebouwd zijn op grenen heipalen....

Van onze verslaggever

Weert Schenk

HAARLEM

Directeur P. den Nijs van Wareco in Diemen, een belangrijk adviesbureau op het gebied van funderingen, zegt dat het probleem zich niet beperkt tot Haarlem. Hij schat dat er grenen is gebruikt bij 10 procent van de ongeveer één miljoen woningen in Nederland die op houten palen staan. Als dat klopt, tikt er onder honderdduizend huizen een tijdbom.

Bacteriën van de pseudomonasstam doen er veertig tot zeventig jaar over om grenen palen onder de huizen weg te vreten. Het proces is niet te stoppen. Geen enkele instantie heeft een idee van de landelijke omvang van het probleem. Bij funderingsproblemen werd nooit gekeken naar de houtsoort.

Vooral in gebieden met een vergelijkbare bodem als in Haarlem denkt Den Nijs de korte grenen heipalen te kunnen vinden. Dat maakt veel plaatsen achter de Noord- en Zuid-Hollandse duinen verdacht. Ook de Zaanstreek rekent Den Nijs tot de regio waar grenen palen zijn geslagen.

Een aantal weken geleden riep staatssecretaris Tommel van Volkshuisvesting in de Tweede Kamer de gemeenten op nog eens goed naar de funderingen te laten kijken. Onderzoeksinstituut TNO-Bouw en Wareco zeggen in enkele gemeenten reeds onderzoek te doen. De opdrachtgevers hebben strikte geheimhouding bedongen.

TNO-Bouw ontdekte in 1995 dat pseudomonas ook onder water goed gedijt. Zonder dat er sprake was van een verlaagde grondwaterstand, bleek de bacterie grenen palen te kunnen aantasten.

Op dat moment was grenenhout al uit de gratie. In de jaren zestig hadden leveranciers de grenen paal om technische redenen uit de markt gehaald. Houten palen, met name vurenhout, worden nog steeds gezien als een goede fundering. Onder water gaan ze een eeuwigheid mee.

Zevenhonderd eigenaren van goedkope, vooroorlogse woningen in Haarlem kregen een paar maanden geleden te horen dat de fundering van hun huizen schrikbarend slecht is. Er moet snel worden ingegrepen, en dat gaat per woning vijftig- tot negentigduizend gulden kosten.

De huizen zien er goed uit. Al bijna zeventig jaar staan ze zo in de Haarlemse Dr. Schaepmanstraat. Moet bewoner M. Stevens dan geloven dat zijn huis over een paar jaar in elkaar zakt? Kom nou, zegt hij, we worden besodemieterd.

Stevens, 71 jaar, woont in een rijtje van zes woningen, waarvan de helft wordt bewoond door jonge mensen. De jongeren geloven wel in de juistheid van de rapporten die vermelden dat de fundering onder hun huizen verrot is. Zij willen nieuwe palen. 'Hier gebeurt niets', verzekert Stevens echter.

De verhoudingen in het Haarlemse blok zijn verziekt. Een aantal eigenaren wist al dat er iets mis was: de dakgoot buigt door, deuren hangen scheef en over de muren lopen grillige scheuren. Anderen hadden er geen flauw vermoeden van dat hun huis niet in orde was.

P. van Asdonk en haar vriend kochten hun huis twee jaar geleden. Ze voelen zich bedrogen. 'Je kijkt naar het houtwerk, niet naar de fundering. Omdat we gemeentegarantie kregen, dachten we dat het een goed huis was. En nu blijken de palen ineens rot te zijn. Je kunt nergens verhaal halen.'

Ook het huis van de Haarlemse PvdA-wethouder J. Haverkort van Stedelijk Beheer is verzakt. 'Daar heb ik onderzoek naar laten doen. De uitslag heeft gevolgen voor de waarde van het huis van mijn buren, waar niks mee aan de hand leek. Daarom blijven de meeste mensen liever onwetend. Dat was ook de reactie die de gemeente vaak op het onderzoek kreeg: waar bemoeien jullie je mee?'

Haarlem concentreerde het onderzoek op kleinere woningen in stadsvernieuwingsgebieden, waarvan het financiële draagvlak van de huiseigenaren niet al te sterk is. 'Als we die grens loslaten, gaat Haarlem failliet', zegt Haverkort.

Voor subsidiëring van het herstel van de zevenhonderd door pseudomonas geteisterde woningen is al 56 miljoen gulden gereserveerd. Dat gaat ten koste van voorgenomen stadsvernieuwingsprojecten. Haarlem heeft Tommel gevraagd om extra financiële steun, maar die heeft laten weten daarover pas in het jaar 2000 te willen nadenken.

Haverkort zegt eerlijk dat het gemeentebestuur lang en intensief heeft vergaderd over de vraag of het zich met de fundering van koophuizen moest bezighouden. De particuliere woningvoorraad is geen gemeentelijke verantwoordelijkheid. Alleen al de vraag wat een onderzoek betekende voor de waarde van een huis, bezorgde B en W hoofdbrekens.

'Als je eraan begint, moet je de consequenties kunnen overzien', zegt Haverkort, 'een huiseigenaar is niet gebaat met alleen de wetenschap dat de palen onder zijn huis rot zijn. Je moet er een plan bij leveren.'

De wethouder vond de betrokkenheid van de gemeente onvermijdelijk. 'In wijken als de Amsterdamse buurt is veel geld geïnvesteerd in stadsvernieuwing. Als je niets doet aan de fundering, dreigt opnieuw de verpaupering.' Een ander argument was voor hem het behoud van huizen in de goedkope sector.

Haarlem koos bij herstel voor de weg van volledige subsidie op termijn. De huiseigenaren moeten voor vijftien jaar een lening afsluiten. Ze betalen alleen de rente.

L. Gresch in de Tweede Vooruitgangstraat heeft besloten mee te doen aan de hersteloperatie. 'Ik wil het huis voor mijn dochter houden. Maar financieel wordt het zwaar. Je krijgt 100 procent subsidie, maar je moet wel vijftien jaar rente betalen. Dat betekent dik vierhonderd gulden extra vaste lasten in de maand. En de nieuwe inrichting moet je ook zelf betalen.'

Op het moment dat de nieuwe fundering 70 procent van de nieuw gebouwde vergelijkbare woning gaat kosten, wordt sloop en nieuwbouw voorgesteld. Daarvoor gelden andere subsidienormen. De gemeente Haarlem heeft verordonneerd dat huiseigenaren niet zelfstandig besluiten mogen nemen.

Haverkort: 'We werken per bouwkundige eenheid. De meeste huizen hebben gemeenschappelijke muren die op palen staan. Je kunt geen halve blokken renoveren. Tweederde van het aantal huiseigenaren in een blok moet het met elkaar eens zijn. De rest is verplicht mee te doen.'

De wethouder zegt dat 90 procent van de mensen voor herstel is. In het rijtje van M. Stevens in de Dr. Schaepmanstraat ligt dat percentage lager: fifty-fifty. Los van de vraag of de palen werkelijk rot zijn, wil Stevens op zijn leeftijd niet meer aan een financieel avontuur beginnen. 'Ik heb een hypotheek van een ton. Moet ik nou nog meer schuld nemen? We zijn op leeftijd. Tijdens het herstel moeten we ook nog verhuizen naar een huurwoning. Daar kunnen we toch niet meer aan beginnen?'

Een jonge buurvrouw, voorstander van renovatie, zegt sommige bezwaren wel te begrijpen. 'Toch baal ik er goed van', zegt ze, 'de ouderen steken de kop in het zand. Maar helaas niet zo diep dat ze die rotte palen zien.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden