¿Backpacken heette vroeger gewoon liften¿

Veertig jaar geleden begon Rik Jan Viezee met het organiseren van avontuurlijke verre reizen. De pionier en directeur van reisorganisatie Baobab neemt afscheid. Het motto was en is 'van de gebaande paden af'.

Als Rik Jan Viezee speelde, speelde hij niet met Dinky Toys. Als hij speelde, moest alles echt zijn. Een pijl en boog moest echte punten hebben, geen zuignappen ('dan gingen de kippen van de buren er maar aan'). En als hij hutten bouwde, moesten die van leem, steen, takken en water worden gemaakt, net als de echte hutten die hij zag in Kenia. Nu ja, hij was toen al, amper 10 jaar oud, iemand die voorbestemd was te delegeren. 'Mijn moeder zag het toen al vanuit het keukenraam: iedereen was druk bezig en ik zat vanaf een steen de aanwijzingen te geven.'

Rik Jan Viezee, geboren in Jakarta en opgegroeid in Mombassa, als kind van een makelaar in tropische producten, heeft veel aan Afrika overgehouden. 'Ik was een van de weinige blanken die zwarte vriendjes hadden. Het was eind jaren vijftig, begin jaren zestig.' Kenia was nog niet onafhankelijk van de Britten. De blanken waren de baas. 'Dat discrimineren heeft me geraakt, dat heeft me gevormd. Ik ben geïnteresseerd geraakt in andere culturen. Ik wilde anderen mijn Afrika laten zien.'

Die drang zou Rik Jan aanzetten tot reizen en reisleiden - het zou de kiem blijken van het succes van Baobab Reizen, het bedrijf dat veertig jaar bestaat en in Nederland de toon heeft gezet voor 'verantwoorde' reizen. Eerst moest hij geld verdienen. Hij werkte in een kibboets, werd stadsgids in Amsterdam en Londen, leidde Amerikanen door Oost-Europa, en kon van hun fooien gaan backpacken door Afrika. 'Dat heette toen nog gewoon liften.'

In de Sahara ontmoette hij in 1972 Bob Bonnewell uit Wisconsin. Ze deelden een verlangen: groepen rondleiden door Afrika. Ze kochten in Nederland een omgebouwde Ford Canada uit 1944 ('zo'n jeep die de Canadezen na de bevrijding hadden achtergelaten'). Met acht man maakten ze hun eerste grote trip, via Marokko over land naar Kaapstad. Bob ging terug naar de VS, Rik Jan bleef Afrikareizen organiseren ('al heb ik overwogen om het ontwikkelingswerk in te gaan').

Vijftien jaar later besloot hij zijn 'rondzwervend' bedrijf meer vorm te geven: Baobab kreeg personeel in Amsterdam, ook andere verre bestemmingen kwamen op het menu. Maar zijn hart bleef in Afrika. Met Zuidoost-Azië, een van de belangrijkste bestemmingen van zijn bedrijf, heeft hij zelf nog steeds weinig. 'Ze zeggen altijd ja, en dan moet je zelf maar ontdekken wanneer het nee is. Mensen in Afrika zijn meer recht door zee.'

Het motto bleef 'van de gebaande paden af'. Duurzaam op reis. Dichter bij de lokale bevolking. 'Ik kocht eten op de lokale markt. Die Engelse avontuurlijke clubs kwamen met een ton aan voedsel in de vrachtwagen naar Afrika: corned beef, groenten, ze namen zelfs cornflakes mee.' Maar het milieu... tja, dat was in die tijd nog niet zo belangrijk. Ook niet bij Baobab, erkent hij. 'Ik reed door Afrika met een enorme truck die een hoop gasolie verbrandde en we kookten vaak op hout.'

Hij herinnert zich 'een soort omslagpunt', in de jaren zeventig. 'We waren met een groep in Kenia schelpen aan het rapen op het rif, levende schelpen. Ineens zag ik dat onze reizigers doen, en ik voelde dat het niet goed was. We moesten van de natuur afblijven. Ik heb toen iedereen gezegd dat we moesten stoppen. Maar ik heb er zelf dus aanvankelijk aan meegedaan. Sommige dingen moet je leren.'

Altijd heeft hij geprobeerd een brug te slaan tussen commercie en hulp, zegt Viezee, inmiddels 65, de avonturier die deze zomer terugtreedt als directeur van Terra Travel, het bedrijf dat de merken Baobab Reizen en Summum onder zijn paraplu heeft. 'Maar we zijn hier geen Novib. Dit is een bedrijf.'

Wat begon met een busje in het zand van de Sahara, is nu een reisorganisatie met zo'n veertienduizend 'passagiers' per jaar, en een kantoor in Amsterdam van 35 medewerkers.

'In de jaren zeventig, tachtig heb ik mezelf nooit op de borst geklopt over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ik deed al aan maatschappelijk verantwoord ondernemen voordat het was bedacht. Het werd iets essentieels, we gingen ons ermee profileren.'

Sinds kort heeft het bedrijf van Viezee het beleid geformaliseerd: het heeft een certificaat van TourCert, een strenge internationale certificering voor duurzaamheid. 'Verre reizen staan altijd op gespannen voet met het milieu', beseft hij. 'Maar onze hele maatschappij staat op gespannen voet met het milieu. Het ligt vooral aan de luxe die we verlangen. We proberen de schade tot een minimum te beperken.'

Maatschappelijk verantwoord ondernemen 'is ook de lokale economie stimuleren. Kiezen voor een familiepensionnetje en niet voor een vijfsterrenresort'. Het gaat Viezee echter niet enkel om geld of goederen. 'Ik zie het aan de reizigers. Die trekken niet zomaar hun portemonnee in ontwikkelingslanden. Ze helpen liever met iets - een dagje meelopen in een weeshuis, het neerzetten van wc's. Deze manier van reizen kan ook een soort zingeving zijn, daar hebben mensen steeds meer behoefte aan.'

Als Viezee een stapje terug doet - hij blijft bij Terra achter de schermen betrokken - 'moet het vlammetje blijven branden'. Zelf zal hij blijven reizen. 'Ik kan niet anders. Ik wil nog steeds de wereld ontdekken. Ik ben voortdurend nieuwsgierig, dat houdt niet op.'

REISTIPS VAN RIK JAN VIEZEE

1. Ethiopië, de christelijke festiviteiten: Timkat (Driekoningen), Enkutash (Nieuwjaar) en Maskal (het vinden van het 'Ware Kruis').

2. Remedios, dorpje op Cuba: terug in de tijd.

3. Litang, dorp net op Chinees grondgebied, tegen de Tibetaanse grens: Tibetaanse cultuur, bijzonder contact met de bevolking.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden