Back to the USA

De benoeming van de Amerikaanse ambassadeur Sobel was destijds een politiek cadeautje. Maar het ambassadeursechtpaar heeft nimmer in de luwte geopereerd....

Door Janny Groen en Theo Koelé

Het is 11 september 2001. Barbara en Clifford Sobel bereiden zich op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Washington voor op hun verblijf als ambassadeurspaar in Nederland. In allerijl worden ze uit het State Department geëvacueerd. Ze hebben de klap gehoord van het vliegtuig dat zich in het Pentagon boorde, en de beelden gezien van de getroffen Twin Towers. 'We hadden dezelfde ervaring als alle andere mensen die familie en vrienden in New York hadden', blikt Cliff Sobel terug op het begin van zijn diplomatieke carrière. 'Twee van onze drie kinderen wonen in New York. Wanhopig probeerden we contact te leggen, maar onze mobieltjes werkten niet. Pas na zes uur slaagden we erin ze te bereiken.'

Die dag is illustratief voor de ruwe start van de Sobels in de diplomatieke arena. Vanwege de terroristische aanslagen in New York en Washington veranderen Amerikaanse ambassades wereldwijd in gebarricadeerde forten. Cliff Sobel, een succesvol zakenman die nooit in overheidsdienst had gewerkt, moet plotseling leren leven met stringente persoonsbeveiliging. De dag dat hij zijn ambassadepersoneel voor het eerst zou toespreken, wordt hij geconfronteerd met een bomalarm.

Op zijn eerste rit naar de ambassade aan het Korte Voorhout loopt hij een blauw oog op, onthult hij in 2004 in de Star-Ledger, een krant in zijn geboortestaat New Jersey. Iemand drukt op de verkeerde knop, waardoor het beveiligingshek omhoog in plaats van omlaag schiet. De auto met ambassadeur en bewaker knalt tegen het hek. De ambassadeur smakt tegen de autostoel. Zijn bewaker, op het ergste voorbereid, springt uit de auto. Het is loos alarm.

En dan is er meteen al een diplomatieke faux-pas. Sobel wordt op het matje geroepen bij minister van Buitenlandse Zaken Van Aartsen, omdat hij - in zijn allereerste ontmoeting met de Nederlandse pers - een ontboezeming doet over de inzet van Nederlandse F16' s in Afghanistan. Frank en vrij vertelt hij dat de vliegtuigen alleen voor verkenningstaken beschikbaar waren, terwijl het kabinet daarover onduidelijkheid had laten bestaan in de Tweede Kamer.

In een afscheidsinterview in hun residentie, op de dag dat zij de Amerikaanse onafhankelijkheidsdag vieren, stappen de Sobels luchtig over de moeizame start heen. Barbara: 'Het is waar, ik had het moeilijk die eerste dagen. Ik heb op de heenreis naar Nederland twaalf uur aan een stuk zitten huilen. Dat had vooral te maken met de veranderingen in ons leven. We hadden nog nooit buiten Amerika gewoond, voor het eerst moesten we onze familie, onze kinderen achterlaten. We gingen een onbekend leven tegemoet. Maar vanaf de allereerste dag waren we er buitengewoon trots op dat we ons land mochten dienen. En zo wanhopig als sommige mensen beweren, was onze start ook weer niet.'

Haar echtgenoot bagatelliseert: 'Ach, je moet je aanpassen in je leven en dat vergt enige tijd. We hebben hier geweldige vrienden gemaakt.'

In het gesprek wordt al snel de verschillende levenshouding van Amerikanen en Europeanen manifest. Amerikanen zijn, in onze ogen, onverbeterlijke optimisten. Europeanen, zeggen Amerikanen, zijn cynisch en pessimistisch.

Natuurlijk zijn de Sobels geconfronteerd met allerlei obstakels tijdens hun bijna vierjarig verblijf in Nederland. Maar hindernissen zijn er om overwonnen te worden. Het heeft geen zin om bij fouten en tegenslagen stil te staan. Vruchtbaarder is het de successen te onderstrepen en te zoeken naar wat mensen bindt. En dat is veel, menen de Sobels. Dus refereert Cliff liever aan wat hij heeft gezegd tijdens zijn benoemingsverhoor in de Senaat. 'Ik heb Nederland toen beschreven als een toegangspoort voor Amerikaanse bedrijven om handel te drijven in Europa. Drie jaar later leidde ik de grootste handelsmissie ooit naar Sillicon Valley, een heel belangrijke plek voor innovatie en technologie. Als ik terug kijk op ons verblijf in Nederland, ben ik erg tevreden. Barbara en ik zijn erin geslaagd om voort te bouwen op de uitstekende bilaterale verhoudingen die er al waren voordat we hier kwamen.'

Haagse bronnen, die Sobels stijl van opereren beschrijven als direct, soms drammerig maar vaak effectief, zeggen dat de ambassadeur goede transatlantische verhoudingen als vanzelfsprekend beschouwde. Hij was dan ook verbaasd dat Nederland zich niet wat meegaander toonde tijdens de Irak-crisis. De aanvankelijke teleurstelling over het Nederlandse beleid heeft inmiddels plaats gemaakt voor dankbaarheid en lof. Met onverholen trots wijst hij op een recente opiniepeiling, uitgevoerd in zestien landen door het onafhankelijke Pew Research Center. Uit het Pew Global Attitutes Project blijkt, zegt hij, 'dat van alle onderzochte landen de Nederlanders het meeste begrip hebben voor en steun geven aan Amerika's leiderschap in de internationale oorlog tegen het terrorisme'.

Volgens de Pew-peiling steunt maar liefst 71 procent van de Nederlanders de Amerikaanse war on terrorism, tegenover 61 procent van de Polen, 51 procent van de Britten en Fransen en slechts 26 procent van de Spanjaarden. De oorlog in Irak kreeg steun van bijna zestig procent van de Nederlanders. Dat minder dan de helft van de Nederlanders een gunstig beeld heeft van Amerika in het algemeen (45 procent) laat Sobel buiten beschouwing. Gepassioneerd vertelt hij over de saamhorigheid tussen het Nederlandse en het Amerikaanse volk na 11 september.

'We hebben zoveel warmte, begrip, sympathie gekregen. Toen ik hier in november 2001 arriveerde, wilde ik zo snel mogelijk een herdenking organiseren. Dat was het eerste onderwerp waarover ik met premier Kok sprak. Ik had weinig tijd om zo'n herdenking te organiseren en vroeg of hij daaraan wilde deelnemen. Dat deed hij graag, en hij sprak heel mooie woorden. We hebben een foto van het gehele Nederlandse

kabinet dat die dag bloemen legde bij de ambassade. Schoolkinderen stuurden 1400 witte rozen met persoonlijke boodschappen. Onvergetelijk.'

Hoe vindt hij het dat die aanvankelijke golf van sympathie in de loop van zijn verblijf wegebde? Werden hij en Barbara op hun tochten door Nederland -ze hebben alle twaalf provincies bezocht -niet geconfronteerd met een groeiend anti-Amerikanisme? 'Nederlanders kunnen erg direct zijn', beaamt Sobel. 'Maar is dat niet de pracht van democratie? Dat we in staat zijn discussies te voeren en ideeën uit te wisselen?'

In tegenstelling tot wat in Haagse kringen werd verwacht, zijn de Sobels buitengewoon actief geweest.

De post in Den Haag was immers een politiek cadeautje van presi-Bush aan de zakenman uit New Jersey die de Republikeinse partij zo genereus had gesteund. In de campagne van 2000 schonken de Sobels 257 duizend dollar aan de partij en nog eens 26 duizend dollar aan Republikeinse kandidaten. Een ambassadeur zonder diplomatieke ervaring zou het wel rustig aan doen, was de veronderstelling .

Maar de Sobels zijn als een wervelwind van start gegaan. In een recordtempo bouwden ze een omvangrijk netwerk op. Vastberaden werkte Sobel aan de verwezenlijking van Amerikaanse beleidsdoelen. Hij bemoeide zich met de verscherpte beveiliging van de containervaart in de Rotterdamse haven, lobbyde actief voor Nederlandse deelname aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter, liet zich niet onbetuigd in beslissingen betreffende Nederlandse steun aan de Amerikaanse interventie in Afghanistan en Irak. Hij stond al snel bekend als The man who won't take no for an answer.

Barbara stak veel energie in het fondsen werven. Ze ontdekte dat het 'geefklimaat' anders is in Nederland. 'Amerikanen en Nederlanders zijn genereus, daarin schuilt geen verschil', zegt ze. 'Maar Nederland moet nog wennen aan het idee van particuliere donorrelaties. Nederlanders gaan ervan uit dat de regering geld schenkt aan charitatieve instellingen. Ze hebben niet zo het gevoel dat ze zelf veel moeten geven, omdat ze al zoveel belasting betalen.'

De ambassadeursvrouw werd gewaarschuwd dat ze zo'n Amerikaans fondsenwervingssysteem hier niet van de grond zou krijgen. 'Maar het is wel gelukt, en Nederlanders geven graag en veel.' Cliff Sobel voegt eraan toe dat het hen twee jaar heeft gekost voor ze de eerste Night of the Stars van de grond kregen getild. 'Maar we zijn erin geslaagd. Minister Maria van der Hoeven en ik zaten de laatste Night fo the Stars voor, premier Balkenende was er en verschillende andere kabinetsleden.' In totaal is 300 duizend euro opgehaald, onder andere voor Fulbright-beurzen, bestemd voor uitwisseling van studenten, en kankerbestrijding. Barbara: 'Maria van der Hoeven vertelde me dat ze ervoor zal zorgen dat de Night of the Stars zal doorgaan.'

Actieve bruggenbouwers, zo beschrijven de Sobels zichzelf. Ze hebben contacten gestimuleerd met en tussen Nederlandse en Amerikaanse studenten, jonge toekomstige leiders, moslimgroepen, zakenlieden, kunstinstellingen. Barbara is bezig een overzeese uitwisseling op te zetten tussen regionale musea. Ze zijn van Nederland gaan houden, inclusief bier, braadworst en bitterballen. Ze vinden het hier zo kezellik dat ze op zoek zijn naar een appartement in Amsterdam, ze willen de 'warme contacten' blijvend onderhouden. De ambassadeur wil niet reageren op berichten in de Amerikaanse pers dat hij een gooi gaat doen naar een plek in de Senaat.

Het ambassadeurschap dat in mineur begon, is fraai afgerond met het bezoek van president Bush aan het oorlogskerkhof in Margraten ter gelegenheid van de 60ste herdenking van V-day. 'Barbara en ik begrijpen de betekenis van Margraten veel beter nu we de VS vier keer op rij hebben mogen vertegenwoordigen. Elk jaar kwamen er acht-, tien-, twaalfduizend mensen naar Margraten. Steeds regende het tijdens de ceremonie. Dit jaar begon het pas te regenen toen het programma voorbij was. Het was bitterkoud. Maar de zon brak door toen de president, met een glimlach, aan zijn rede begon. Later, in de auto naar het vliegveld, zei hij trots te zijn op de vele duizenden aanwezigen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden