Bachelet: na ronde 2 ben ik president

Bachelet heeft in de eerste ronde te weinig stemmen behaald om president van Chili te worden. De socialiste neemt het volgende maand in de tweede ronde op tegen de rechtse zakenman Piñera....

‘Ik had liever gewonnen in de eerste ronde’, zegt Michelle Bachelet wanneer zij zondagavond laat het podium beklimt om haar aanhang toe te spreken. ‘Het resultaat had beter gekund. Maar wij vrouwen zijn eraan gewend een dubbele inspanning te moeten leveren. Wij gaan het doen in de tweede ronde, er is geen weg terug: ik word president van Chili.’

De goedlachse socialiste lijkt niet ontdaan over het feit dat zij nog een maand de wachtkamer in moet. De laatste peilingen hadden voorspeld dat zij niet in een keer de helft plus een stem zou veroveren, en de peilingen bleken te kloppen. De kandidate van de Concertación, de coalitie van socialisten en christen-democraten, bleef steken op 45,85 procent. Dat was wel bijna twee keer zoveel als de nummer twee, de rechtse zakenman Sebastían Piñera, die haar tegenstander zal zijn in de tweede ronde op 15 januari.

Er was ook reden tot feest in het Bachelet-kamp, want de Concertación veroverde in de tegelijkertijd gehouden parlementsverkiezingen de meerderheid in zowel de kamer van afgevaardigden als in de senaat. Bachelet: ‘Eindelijk hebben we een meerderheid in het parlement, eindelijk kunnen we zaken doorvoeren die tot nu toe geblokkeerd werden door rechts.’ Niet echter wijzigingen van de grondwet, daarvoor blijft de steun vereist van een deel van de twee rechtse partijen.

De grootste grief tegen de grondwet is het zogenoemde binominale systeem bij parlementsverkiezingen: elk district levert twee afgevaardigden, maar één partij krijgt beide posten alleen indien de nummer een het dubbele aantal stemmen haalt van de nummer een van een andere partij. Zo niet, dan krijgen beide partijen een zetel.

De vertrekkende president Lagos fulmineerde zondag tegen het systeem, dat dictator Pinochet in de grondwet liet opnemen om zijn aanhang te beschermen: ‘Het kan niet zo zijn dat 60 procent van de Chilenen een senator kiest en 32 procent de andere senator. Dat is niet democratisch.’

Het binominale systeem voorkomt al sinds 1990 dat bijvoorbeeld de Chileense Communistische Partij is vertegenwoordigd in het parlement. Ook de ruim 5 procent van de stemmen zondag was weer niet genoeg. Presidentskandidaat Hirsch (die persoonlijk ook op 5 procent uitkwam): ‘In een echt democratisch land is dat goed voor acht zetels.’ Met de belofte serieus werk te maken van het afschaffen van de abnormaliteit probeert Bachelet de stemmen van Hirsch over te nemen in de tweede ronde. Als dat lukt, dan wordt zij de nieuwe president.

Piñera besliste het duel op leven en dood met zijn aartsvijand Joaquín Lavín in zijn voordeel. De twee rechtse kandidaten lagen tijdens de campagne meer met elkaar dan met Bachelet overhoop. Maar direct na het bekend worden van de uitslag zwoer Lavín trouw aan Piñera die hem op zijn beurt zijn beste vriend noemde.

De nederlaag betekent het einde van Lavíns politieke carrière. De ex-burgemeester van de hoofdstad Santiago was immer een vurig pleitbezorger van ex-dictator Pinochet (hij reisde na diens arrestatie zelfs naar Londen om te demonstreren) en liet deze pas vallen toen bleek dat hij vele miljoenen illegaal op buitenlandse rekeningen heeft staan.

Piñera benadrukte dat hij en Lavín samen meer stemmen hebben gehaald dan Bachelet. Maar het is zeer de vraag of de uiterst conservatieve aanhang van Lavín de meer liberale Piñera zal steunen. De tegenstander van Bachelet in het eindduel is een van de rijkste mannen van het land. Zijn beloften om vooral de sociaal zwakkeren te helpen klinken echter te weinig overtuigend om in de tweede ronde stemmen bij het centrum weg te halen.

Behalve Lavín verdween ook de laatste ex-minister van Pinochet uit de politiek. Senator Sergio Fernández verloor zijn zetel als senator.

De senaat wordt bovendien teruggebracht tot 38 leden, omdat de kronkel van de tien benoemde senatoren, onder wie de opperbevelhebbers van de strijdkrachten en ex-presidenten, eerder dit jaar uit de grondwet werd verwijderd. Een van die zetels werd ingenomen door Pinochet, tot de rechter hem zijn onschendbaarheid ontnam.

De ex-dictator, die in huisarrest zit, ging niet stemmen, volgens zijn woorvoerder ‘omdat hij te ziek is’. Volgens het kiesregister blijkt Pinochet overigens nog steeds woonachtig in het presidentieel paleis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden