Babyboomers zien ineens wat ze hebben aangericht

De babyboomers komen opnieuw in opstand. Onder leiding van Pim Fortuyn moet Nederland terug naar de jaren vijftig ...

De voormalig hoofdredacteur van Elsevier, tegenwoordig kunsthandelaar in Het Gooi, gaat er even recht voor zitten en zegt: 'Anderhalf miljoen kiezers zijn volledig op drift geraakt. Er hangen kruitdampen boven het Binnenhof. Dat is geen onvrede meer, dat is oproer!'

Wát zegt Ferry Hoogendijk daar, de nummer 5 op de Lijst Pim Fortuyn. Oproer? In de polder? Waar lange tijd elke lichte woeling, elke rimpeling van onvrede werd weggemasseerd, platgepraat of doodgesubsidieerd? Waar tot voor kort uit angst voor al te grote opwinding over sommige zaken maar liever helemáál niet werd gesproken?

Oproer ja. Wanneer Pim Fortuyn op 15 mei met zijn Lijst van niets op twintig zetels komt, is dat naar Nederlandse maatstaven een groter oproer dan een staatsgreep volgens Venezolaanse begrippen. Zelfs vijftien zetels, bevestigen politicologen eensgezind, zou al 'ongelooflijk' zijn: een uiting van opstandigheid zoals in deze streken sinds de Tachtigjarige Oorlog niet meer is vertoond.

Alleen: Waartegen? Waarvoor? Waarom?

'Onvrede is onze gemeenschappelijke drijfveer', zegt Hoogendijk. 'Dat is de basis van onze partij. De babyboomers komen in opstand.' Onder leiding van professor Pim, de babyboomer par excellence, die zijn eigen biografie Babyboomers noemde en bescheiden ondertitelde als 'Autobiografie van een generatie'.

Alweer de babyboomers. Eerst in de jaren zestig de boel op z'n kop gezet, normen en waarden herijkt en Nederland definitief veranderd. Toen in de jaren zeventig, tachtig en negentig de mooie baantjes ingepikt, carrière gemaakt, en binnengelopen. En nu dit weer: The torture never stops, zong Frank Zappa al.

Fortuyn (53) werd na het echec bij Leefbaar Nederland in het zadel geholpen, financieel gesteund en geadviseerd door de babyboomers Peter Langendam (53), Albert de Booij (54) en John Dost (50). En verder op de achtergrond van support voorzien door elementen uit de naoorlogse geboortegolf als de makelaars Harry Mens en Chris Thünessen en de Haagse hotelexploitant Eddy de Kroes. Allemaal een jeugd in de jaren vijftig, toen geluk nog heel gewoon was.

Ferry Hoogendijk is met zijn 68 jaar al wat ouder, destijds zelfs al oud genoeg om zich 'kapot te ergeren' aan de sfeer van de jaren zestig en zeventig, toen alles moest kunnen en het gedogen werd uitgevonden. Hoogendijk trad in 1967 op zeer jeugdige leeftijd toe tot de hoofdredactie van Elsevier, lijfblad van de reactionaire kapitalistische houwdegen en fel bestrijder van het linkse langharig werkschuw tuig.

Eindelijk, meent Hoogendijk, laat maar niet te laat, ziet de opstandige jeugd van destijds, sadder and wiser, wat ze heeft aangericht. 'Het is knap dat ze dat zelf inziet. Het is de gedooggeneratie die de grenzen van het gedogen ziet. Ik had niet verwacht dat dat zou gebeuren.'

Wie de werken van Pim Fortuyn doorworstelt stuit, onder meer, op heimwee en nostalgie. De Leidse politicoloog Rudy Andeweg: 'Het is heimwee naar de tijden dat Nederland nog overzichtelijk was, of althans leek. De tijden van Vadertje Drees en de wederopbouw. Er zit ook een scheut nationalisme in die sentimenten.'

In De puinhopen van acht jaar Paars schrijft Fortuyn over de jaren vijftig, toen er nog 'echte leiders en echte kerels' bestonden. En 'toen onderwijzers nog echte onderwijzers waren die een verhaal konden vertellen'. Ach ja, de jaren vijftig. Uit Babyboomers: 'Het was een sobere samenleving, maar met een uitermate verzorgde publieke ruimte. De burger zelf stak de handen uit de mouwen. Wekelijks werd bijvoorbeeld de openbare stoep geboend door de bewoonster van het aanliggende pand. (. . .) Het gras werd gemaaid, het onkruid werd gewied en tussen de stoeptegels bestreden met het zwaarst mogelijke gif. (. . .) Kortom, een sober, maar verzorgd land met zeer ordentelijke en zich voegende burgers.'

Die hoefden hun fiets niet op slot te zetten, noch de achterdeur te sluiten, al had dat laatste volgens de auteur mede te maken met het feit dat 'er ook niets te halen viel'. De enige buitenlander die het land binnenkwam was Sinterklaas. Die vertrok bovendien weer op 6 december en sprak daarnaast verdomd goed Nederlands.

'Vroeger was er meer solidariteit, meer gemeenschapszin', zegt Vic Bonke (62), medicus, oud-rector magnificus van de Universiteit van Maastricht, nummer negen op de Lijst Pim Fortuyn. Hij is net als Hoogendijk oud genoeg om met genoegen te constateren dat de babyboomers op hun schreden terugkeren. 'Want we zijn doorgeslagen in Nederland en ik ben het gedogen spuugzat.'

Picknickers die hun prullen niet opruimen, automobilisten die hun asbak leeggooien in de goot om vervolgens even flink te planken waar maximaal tachtig kilometer per uur is toegestaan. Bonke: 'Niet heel ernstig allemaal, maar wel asociaal. Zijn we nou echt zo'n stelletje lamzakken geworden dat we daar niks aan doen?'

Maar het zou al te simpel zijn om de lokroep van Fortuyn uitsluitend uit te leggen als een bij de kiezer kennelijk aansprekende schreeuw om restauratie. Fortuyn beseft heel goed dat een terugkeer naar dat geïdealiseerde verleden onmogelijk is en tevens ongewenst: zelfs de gedachte aan een nicht als premier was in die jaren al bijna strafbaar. Het was, schrijft Fortuyn in Babyboomers, 'een duidelijke, overzichtelijke wereld, maar ook een verstikkende wereld (. . .) waarin ik mij te vaak onbegrepen en noch thuis noch welkom voelde'.

Bovendien is de Lijst Pim Fortuyn voorlopig veruit de grootste partij onder de 18- tot 34-jarige kiezers, voor wie de jaren vijftig zo ongeveer zijn gesitueerd tussen Kruistochten en de Ontdekking van Amerika. Welke jongere wil terug naar de Middeleeuwen? De jongste kiezers zijn van plan Fortuyn te stemmen omdat ze hem wel een grappige kerel vinden, maar ook uit onvrede. Eisse Kalk, directeur van het Instituut voor Publiek en Politiek, noemt het de opstand tegen de 'bestuurdersdemocratie'. Hij ziet de opkomst van Fortuyn vooral als een reactie op de regenteske wijze waarop Nederland jarenlang is bestuurd, niet het minst door de linkse elite die er in de jaren zestig en zeventig nog zulke anti-elitaire idealen op nahield.

Dat de zittende partijen ondertussen gewoon met hun praktijken doorgaan is koren op Fortuyns molen. 'Hij heeft de achilleshiel van het systeem te pakken.' Kalk, overigens geen Fortuyn-adept: 'Zo'n Netelenbos die nu weer commissaris van de koningin moest worden. De manier waarop dat gebeurt ís toch ook een schande?'

Fortuyn neemt afstand van de gesloten bestuurscultuur en pleit voor meer directe vormen van democratie. Kennelijk spreekt dat aan. Net als de belofte om eens flink het mes te zetten in de bureaucratie. Fortuyn, belooft Fortuyn, gaat de zaken in Den Haag flink wakkerschudden. 'Het lijkt een soort mantra', zegt politicoloog Andeweg, die voor NIPO en 2Vandaag de verkiezingspolls interpreteert. 'Bij de motivatie om Fortuyn te stemmen, kom ik het steeds opnieuw tegen: wakker schudden, wakker schudden.'

Andeweg spreekt van een opstand tegen de heersende politieke klasse, of die nu in de regering zit of oppositie voert. 'Fortuyn heeft het ook over problemen met wachtlijsten, onderwijs en veiligheid, maar in de motiveringen om op hem te stemmen kom ik die toch niet of nauwelijks tegen.'

Het oproer kraait, maar of het op 15 mei daadwerkelijk tot een aardverschuiving zal leiden? Politicoloog Philip van Praag van de Universiteit van Amsterdam: 'Het is een wetmatigheid dat mensen bij gemeenteraadsverkiezingen avontuurlijker stemmen dan bij landelijke verkiezingen. Twintig zetels op 15 mei? Ik kan het nauwelijks geloven.' Het probleem, zegt Andeweg, is alleen dat het fenomeen Fortuyn zich tot dusver niet aan wetmatigheden houdt.

En wanneer hij dat op 15 mei nog eens weet te bevestigen, weet Ferry Hoogendijk wat de volgende stap dient te zijn: macht. 'Ik zie de LPF niet als een oppositiepartij. Wij willen de macht, dat is duidelijk. Ik verbaas me erover als Melkert zegt: die mensen zijn uit op de macht. Natúúrlijk zijn wij uit op de macht! Daar kan geen twijfel over bestaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden