Baas OM waarschuwt voor ‘burgeropsporing’

Journalisten moeten een ‘stevig debat’ voeren over hoe ver ze gaan om strafbare feiten op te helderen. Verslaggevers mogen zo veel dat zij de privacy van verdachten kunnen schenden. Dat betoogde topman Harm Brouwer van het Openbaar Ministerie vrijdag tijdens de Gonsalveslezing in Den Haag.

Vorige week pleitte de baas van het OM al voor richtlijnen voor burgers die opsporingswerk doen. Aanleiding was een televisie-uitzending van Peter R. de Vries over de zaak-Natalee Holloway. Daarin vertelde Joran van der Sloot een burgerinfiltrant dat hij betrokken was bij de verdwijning van het meisje in 2005. De Vries had de ‘bekentenis’ stiekem opgenomen.

Waardering
Hoewel Brouwer naar eigen zeggen waardering heeft voor deze uitzending, zei hij vrijdag dat moet worden nagedacht over de rol van journalisten. Dat zou nodig zijn omdat media steeds meer aandacht besteden aan het strafrecht en verslaggevers proberen zelf zaken op te lossen.

In sommige gevallen mogen journalisten meer dan de politie, zoals verdachten ‘zomaar’ stelselmatig observeren. Dat kan een harde botsing opleveren tussen vrijheid van nieuwsgaring en privacy, aldus de baas van het OM, ‘waarbij het gevaar reëel is dat de privacy de zwakkere partij is’.

‘Primair dient de journalistiek zelf in te vullen wat fatsoenlijke journalistiek is. Dat veronderstelt wel dat de beroepsgroep daar een stevig debat over voert, zeker nu duidelijk is dat het zowel journalistiek als commercieel interessant kan zijn om de grenzen van de rechtmatigheid op te zoeken. Jammer genoeg merk ik weinig van een dergelijk debat.’

De discussie zou moeten gaan over twee vragen: moet een verdachte in de beeldvorming onschuldig blijven tot hij is veroordeeld? En in welke mate mag je iemands privacy schenden als hij wordt verdacht van een ernstig strafbaar feit?

Hulpsherrif
Brouwer is ‘groot voorstander’ van burgerparticipatie, zei hij. Maar hij waarschuwde voor het risico dat ‘allerlei lieden zichzelf tot hulpsherrif uitroepen’. Er moet ‘geen cultuur ontstaan waarin alles maar mag, zolang het mogelijk aan de opheldering van misdrijven bijdraagt.’

Secretaris Thomas Bruning van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) noemt de uitspraken van Brouwer voorbarig. ‘Dit debat wordt ten volle gevoerd.’ De NVJ wil zelf geen moreel oordeel vellen over misdaadjournalistiek. ‘Dat is de taak van de rechter en de Raad voor de Journalistiek’.

You Tubisering
De baas van het OM is ook bezorgd over wat hij omschrijft als de ‘YouTubisering’ van het strafrecht. Steeds meer burgers zetten filmpjes op internet die moeten aantonen dat anderen iets strafbaars hebben gedaan of dat ‘niet veroordeelde X maar Y de werkelijke dader is’. ‘We willen niet in een politiestaat leven, maar al helemaal niet in een amateurpolitiestaat’.

Om het goede voorbeeld te geven overweegt justitie zichzelf beperkingen op te leggen. Volgens Brouwer mag het het OM in strafzaken ‘misschien wel te veel’ gebruik maken van ‘de ‘vruchten van onrechtmatige burgeropsporing’. Hij laat wetenschappers onderzoeken of dit moet veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden