Baarle: een onbestuurbare lappendeken

Hoe bestuur je een dorp dat deels op Belgisch en deels op Nederlands grondgebied ligt? Hoogleraar Hoetjes onderzocht de bestuurlijke warboel in Baarle-Nassau en -Hertog....

In het grensdorp Baarle-Nassau springt het schermpje van het Nederlandse navigatiesysteem geregeld op wit, alsof je van de wereld rijdt, om even later de weg weer op te pikken alsof niets is gebeurd. Het is moeilijk navigeren in de lappendeken van in totaal dertig stukjes Nederland en België die samen het dorp Baarle vormen.

Baarle-Hertog (ruim tweeduizend inwoners) bestaat uit 22 Belgische enclaves, omringd door de Nederlandse gemeente Baarle-Nassau (ruim zesduizend inwoners), die op haar beurt zeven sub-enclaves telt in de twee grootste Belgische enclaves en daarnaast nog één enclave in het Belgische moederland.

De landsgrens loopt kriskras door straten, tuinen en zelfs huizen. Voor de inwoners geldt de voordeurregeling: ze staan ingeschreven in het bevolkingsregister van die gemeente waar hun voordeur zich bevindt. Voor de duidelijkheid heeft elke voordeur een huisnummer met de driekleur van het land. Op Loveren loopt de grens zelfs dwars door de voordeur van een huis, waardoor het twee huisnummers en vlaggen draagt en een toeristische attractie is.

Zo ingewikkeld als de topografie is, zo complex is het gesteld met de bestuurbaarheid. Er zijn twee gemeentehuizen, twee postkantoren, twee brandweerkorpsen, twee parochiekerken en ook de telefoon- en elektriciteitsvoorzieningen zijn nationaal en dus dubbel geregeld. Het hele dorp is aangesloten op Nederlands aardgas, terwijl alle televisies op de Belgische kabel zitten.

‘Als in Baarle de rioolleiding moet worden hersteld, dan moet je zes of zeven keer de grens over’, zegt de Maastrichtse hoogleraar Hoetjes, die de bestuurlijke problemen van Baarle onderzocht. Hij presenteerde zijn onderzoeksrapport Baarle Bijzonder woensdagmiddag in een zaal van het cultureel centrum, waar de landsgrens in een witte streep dwars over de vloer loopt. Hij constateert enerzijds dat beide gemeenten al goed samenwerken. ‘Baarle geldt als lichtend voorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking in de EU’, aldus de onderzoeker. Maar toch zijn er nog veel problemen.

Hoetjes pleit voor een ‘grensoverschrijdend openbaar lichaam met rechtspersoonlijkheid en bevoegdheden’, dat besluiten neemt over politiek niet-controversiële zaken. Bijvoorbeeld over noodvoorzieningen of hulpdiensten, maar niet over zoiets gevoeligs als cultuurbeleid.

Drie jaar geleden riepen Provinciale Staten van Noord-Brabant in een motie op tot een status aparte voor Baarle. Die term neemt Hoetjes niet in de mond, want ‘dan wordt meteen aan Aruba gedacht’. Maar hij is het wel eens met de Brabantse gedeputeerde Van Vugt om in Baarle op deelgebieden één nationale wet- en regelgeving van toepassing te verklaren. ‘Dan spreek je bijvoorbeeld af dat we voor bouwen en ruimtelijke ordening de Nederlandse wetgeving volgen, en voor openbare orde en veiligheid de Belgische’, aldus Van Vugt.

In de praktijk wordt heel wat geschipperd. Zo heeft de Nederlandse brandweer een defibrillator (toestel om met stroomstoten het normale hartritme te herstellen), die ze voor eerste hulp bij ongelukken mag inzetten. Op Belgisch grondgebied mag dat officieel niet, omdat het instrument alleen door medisch geschoold personeel mag worden gebruikt. ‘De Nederlandse brandweer trekt zich niets aan van die regel. Laatst was een fietser omver gereden op de Turnhoutseweg. Mooi dat de brandweer die defibrillator op Belgisch grondgebied heeft gebruikt’, zegt een inwoner.

‘Op z’n Boals’, heet dat in Baarles jargon. Beide gemeenten gaan bestuderen of de aanbevelingen van Hoetjes kunnen worden opgevolgd. Daarvoor is ook de toestemming van hogere overheden nodig. Van Leuven, laconiek: ‘We zullen proberen de hogere wetgeving te harmoniëren en als dat niet lukt, te omzeilen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden