Baanloos, partnerloos, man

Alleenstaande mannen raken vaker in de problemen dan dito vrouwen, zeker als ze ook nog werkloos zijn. Erover praten wil bijna niemand. Deze drie mannen wel.

Beeld Gees Voorhees

Vroeger was de opkamer bedoeld voor visite, nu ligt er een uitgeteerde muis in een val. 'Die ligt er al jaren', zegt Douwe. 'Als ik in bed lig, hoor ik ze rennen. Maar die zie ik niet.' Sinds zijn vrouw hem tien jaar geleden met hun twee dochters verliet, heeft de tijd stilgestaan in deze oude Friese boerderij. De kamer is een stofnest met spinnewebben, er hangen kindertekeningen en sportmedailles aan de muren. In de ijskast is het meeste ver over de houdbaarheidsdatum. Eten deed Douwe (58) na de scheiding bij zijn moeder. Sinds zij drie jaar geleden overleed, ontbreekt alle regelmaat in zijn leven. 'Soms krijg ik om drie uur 's nachts honger. O ja, denk ik dan, ik moet nog warm eten.' Meestal wordt het dan een diepvriespizza of een gebakken ei.

Op een datingsite omschreef Imro (50) zichzelf als een 'eenvoudige, gezette man van Aziatische afkomst'. Hij houdt er niet van zichzelf te verkopen. 'Wat heb ik een vrouw te bieden?', vraagt hij zich af. Anderhalf jaar geleden kreeg hij een reactie van een mooie Russin. Zó verliefd was Imro, dat hij ervan bloost. Maar toen ze hem wilde komen opzoeken, vroeg ze of hij het geld voor de reis wilde voorschieten. 'Een kennis zei: die foto is erop gezet door een man. You are bullshit, heb ik haar geschreven.' Sindsdien doet Imro niet meer aan internetdaten. Hij verlangt wel eens terug naar de tijd dat hij nog niet wist dat hij werd bedrogen. Een half jaar lang chatten ze drie keer per week. 'Dat iemand een deel van je leven kent', zegt hij, 'dat is geruststellend.'

Sex & the City

Singles: bij dat woord doemt bij velen het beeld van Sex & the City op. Van Bridget Jones en Halina Reijn, vrouwen van wie de eeuwige vraag is: waarom heeft díé nou nog geen vent. Maar alleenstaande mannen? Probeer ze maar eens in de krant te krijgen. Afspraken worden afgezegd, telefoontjes niet beantwoord. Een man wil alleen meewerken als hij voor het interview betaald krijgt. Weer anderen willen hun verhaal wel doen, maar liever zonder vermelding van naam of woonplaats. Want 'én geen werk, én geen relatie, dat is zielig', denkt Richard (43).

Natuurlijk, er zijn genoeg single mannen die zich prima redden. Maar het valt niet te ontkennen dat ernstige problemen relatief vaak voorkomen in deze groep. Alleenstaande mannen hebben vaker psychische en lichamelijke klachten dan hun getrouwde of samenwonende seksegenoten - dat geldt trouwens ook voor vrouwen. Maar eerder dan vrouwen vallen mannen zonder relatie ten prooi aan drank en drugs, crimineel gedrag en zelfmoord. Ze verdienen minder, zijn vaker arm en leven korter dan getrouwde mannen, en sowieso korter dan vrouwen. 'Woninglijken' zijn het vaakst alleenstaande mannen tussen 40 en 69 jaar.

Relatiemarkt

Hoe deze problemen te verklaren? Opleidingsniveau speelt een rol. Op dat gebied doet zich een historische verandering voor: voor het eerst zijn hoogopgeleiden onder de 45 vaker vrouw dan man. 'Vrouwelijke' dienstensectoren als zorg en onderwijs kwamen beter door de crisis dan 'mannelijke' als de bouw en transport. Dat heeft effect op de relatiemarkt, zelfs op het geboortecijfer. Vrouwen wachten liever op een man met betere toekomstperspectieven. Een hoogopgeleide vader levert statistisch gezien succesvollere kinderen op.

'Vroeger trouwden vrouwen in lief en leed, in voor- en tegenspoed', zegt Douwe. 'Tegenwoordig hebben zij ook geleerd, terecht. Maar daardoor stellen ze ook meer eisen. Je moet als man een toegevoegde waarde hebben, onderhoudsvrij, kostenbesparend en niet te belastend zijn. Anders zetten ze je bij de afvalcontainer.'

Ook Imro denkt dat het single bestaan vrouwen makkelijker afgaat dan mannen. 'Zij vragen de scheiding aan, dat hoor je van veel mannen. Voor het opvoeden van de kinderen krijgen ze toch een kindgebonden budget.' De voormalige heftruckchauffer kwam met zijn Nederlandse vrouw uit Suriname en kwam hier niet aan de bak. Imro leeft nu van een uitkering en ziet zijn ex noch zijn zoon. Als hij op een feestje zegt dat hij alleen mavo heeft, reageren vrouwen teleurgesteld. 'Daar kan ik niet tegen', zegt hij, 'dus daar brand ik mijn vingers niet aan.'

Imro (50). Werkt in kringloopwinkel. Beeld Arie Kievit

Flexibel dienstverband

Maar opleiding verklaart maar gedeeltelijk de problemen, ontdekte Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de UvA. Hij onderzocht het effect van opleidingsniveau op de arbeidsmarktpositie, en corrigeerde voor leeftijd, geslacht en huishoudenspositie. 'Tot mijn verbazing zag ik dat het al dan niet alleenstaand zijn een groter effect had dan het diploma.' De werkloosheid onder single mannen met hbo of universiteit was zelfs hoger dan die van getrouwde of samenwonende mannen met alleen basisschool.

En dat effect neemt toe. Sinds 2008 steeg de werkloosheid onder alleenstaande mannen tussen 25 en 45 jaar van 2 naar 11 procent. Onder gehuwde en samenwonende mannen steeg het van 1 naar nog geen 4 procent. Als alleenstaande mannen wel werk hebben, is dat twee keer zo vaak als samenwoners in een flexibel dienstverband.

Hebben alleenstaande mannen geen (vaste) baan omdat ze geen vrouw hebben? Of is het andersom?

Burn-out

Een moeilijke vraag, zegt De Beer, die nader moet worden bestudeerd. 'Het lijkt mij niet plausibel dat iemand ontslagen wordt omdat hij single of gescheiden is. Wel kun je natuurlijk door huwelijksproblemen je werk verwaarlozen, wat tot ontslag kan leiden.' Dat laatste is lastig te onderzoeken, maar in 2013 keek het CBS naar de scheidingskans van mannen na ontslag. Een bedrijfseconomisch ontslag, bijvoorbeeld bij reorganisatie, werd mannen goeddeels door hun vrouw vergeven, tenzij zij de inkomensdaling in de drie daaropvolgende jaren niet goedmaakten. 7 procent van deze stellen scheidde; bijna net zoveel als de stellen waarvan de man zijn baan behield. Maar de man die op persoonlijke gronden of wegens langdurige ziekte werd ontslagen, had respectievelijk 10 en 17 procent kans dat hij ook thuis zijn biezen kon pakken.

Er zijn andere verbanden denkbaar. Volgens Richard was zijn burn-out te vermijden geweest als hij een partner had gehad. 'Die had eerder kunnen zeggen: doe eens rustig aan.' In het begin van de crisis verwisselde hij zijn ambtenarenbaan voor een bestaan als zelfstandig filmmaker. Dat ging een paar jaar goed, tot hij zich over de kop werkte. Hij zit nu tweeënhalf jaar thuis en leeft van de bijstand. Heel langzaam krabbelt hij op, terwijl hij greep probeert te krijgen op zijn lichamelijke klachten: een haperende spijsvertering, hoofdpijn als hij lang achter een scherm zit. Hij bezocht een psycholoog, haptonoom en alternatieve geneesheer en leest boeken over hypersensitiviteit. 'Als je alleen thuis zit, komt alles onder een vergrootglas te liggen', beseft hij. 'Ik mis de afleiding van een vriendin.'

Richard (43), Filmmaker met burn-out. Beeld Io Cooman

Kookcursus

Moet de overheid single mannen dan maar aan een vrouw proberen te helpen? Zelfs als dat kon, redeneert De Beer, pak je het onderliggende probleem niet aan. Hij vermoedt dat de correlatie tussen partner- en werkloosheid uit persoonlijkheidskenmerken te verklaren is. 'Wat je succesvol maakt op de relatiemarkt, doet je ook slagen op de arbeidsmarkt. Denk aan communicatieve vaardigheden, doorzettings- en aanpassingsvermogen.' Bij het trainen van die niet-cognitieve vaardigheden ziet hij wél een taak voor de overheid weggelegd.

'Een voorbeeld: op de universiteit zie ik dat sommige studenten zich bij werkgroepen op de achtergrond houden, terwijl anderen enthousiast meedoen. Als docent ben je geneigd je op de enthousiaste studenten te richten. Maar daarmee verscherp je het verschil. Zie je wel, denkt die verlegen student, ik tel niet toch mee. Ik denk dat je een rol kunt vervullen door juist die studenten te stimuleren.'

'Met suiker maak je de tomatenpuree minder zuur. En altijd blijven roeren in de béchamelsaus.' In de keuken van een vmbo in Drachten leert Douwe van een kok lasagne maken. De kookcursus voor alleenstaande mannen wordt aangeboden door pluZ, het servicepakket van welzijnsorganisatie De Friese Wouden. Douwe is de jongste van de groep, die vooral bestaat uit weduwnaars. Voor deze generatie werd altijd gekookt door hun moeder, hun vrouw en de kok in het verzorgingshuis. Nu ze zelfstandig moeten blijven wonen, helpt pluZ hun op weg. Maar alleenstaande mannen zijn moeilijk te bereiken, zegt coördinator Nynke Faber. 'We weten niet goed wat ze willen. We hebben een uitnodiging geplaatst in ons magazine, maar het lijkt of eten een bijzaak voor ze is. Er zit misschien ook schroom bij.' Om de cursus vol te krijgen, liet ze ook mannen met een partner toe.

Douwe is er vooral voor de gezelligheid. Zoals hij ook wel eens naar voorlichtingsbijeenkomsten over migraine of kanker gaat: hij ziet zijn lymflierkanker en incomplete dwarslaesie van tien jaar geleden als oorzaak van zijn scheiding. 'Dan stel ik één of twee vragen, liefst op een plek waar ze me niet kennen.' Tot structurele verbetering van zijn situatie leidt het allemaal niet, blijkt een half jaar later. De muis heeft hij intussen opgeruimd.

Single Issue Partij

Nederland telt steeds meer alleenwonenden. Als lijsttrekker van de Single Issue Partij blogt journalist, radiomaker en ervaringsdeskundige Maartje Duin over hun leven. Volg de partij op Facebook of Twitter.

Beeld Io Cooman

Vadercentrum

Imro werkt drie dagen in de week in een Haagse kringloopwinkel, een werkverschaffingsproject van de gemeente. En hij is kind aan huis in het Vadercentrum in het Laakkwartier. Hij klaverjast er en geeft keyboardles aan andere mannen. Hier leerde hij internetten, printen, dingen die zijn vrouw vroeger deed. Hij heeft er een hard hoofd in dat hij ooit nog aan een baan komt, maar opgeven doet hij niet. 'Bij het vrijwilligerswerk hebben mensen ook weer een netwerk. Misschien zegt iemand op een dag: hé, ik heb iets voor jou.'

De mannenemancipatie bij het Vadercentrum gaat subtiel. Mannen, meestal van niet-Nederlandse komaf, komen voor een maaltijd en krijgen en passant voorlichting over soa's of postnatale depressie. De gedachte: moderne echtgenoten geven ook hun vrouw de ruimte. En van moderne vaders ontsporen de kinderen - zonen - minder gauw. In 2008 trok toenmalig minister Plasterk 2,4 miljoen euro uit voor vadercentra door het hele land.

Integratie, participatie, zelfredzaamheid: daar is dus al aandacht voor. Maar het stigma 'zielig' bij werkloze single mannen blijft. Dat wegnemen vereist een andere kijk op mannelijkheid, zegt Jens van Tricht, die met zijn organisatie Emancipator al 25 jaar betrokken is bij projecten voor mannenemancipatie. 'Als we mannen leren dat je alleen telt als je een baan en een gezin hebt, ben je een dubbele loser als je geen van beide hebt. Maar mannen kunnen veelzijdige mensen zijn - ook als ze laagopgeleid of werkloos zijn.' UWV's moeten volgens hem hun blik verruimen. 'Geef die mensen een basisinkomen en begeleid ze in het doen van iets nuttigs waar ze gelukkig van worden.' Vrijwilligerswerk, huisvaderschap: als mannen die rollen omarmen, denkt Van Tricht, hebben ze ook op de relatiemarkt meer te bieden.

Filmmaker Richard wil best huisvader zijn, maar zal dat niet zo snel op zijn profiel voor een datingsite zetten. 'Misschien komt dat door dat idee van het kostwinnerschap, ja. Als je zegt dat je bereid bent om niet te werken, kunnen vrouwen denken: wat een lamzak, die vindt het oké dat ik een goede baan heb en hij thuis kan blijven.' Zijn burn-out staat niet op zijn profiel, maar die brengt hij tijdens een date meteen ter sprake. 'Het is zo'n groot deel van mijn leven nu, ik wil daar niet over liegen. Dus ik zeg dat ik graag aan de slag wil, maar nu thuis zit vanwege mijn gezondheid. En als je dat niet leuk vindt, moet je echt iemand anders zoeken.'

De namen Richard en Imro zijn gefingeerd.

Maartje Duin blogt over het singlebestaan op volkskrant.nl/singles.

Douwe (58). Gescheiden. Beeld Io Cooman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden