Baanbrekend stamcelresearch wint Nobelprijs geneeskunde

Jezelf genezen met je eigen cellen. Voor revolutionaire doorbraken op dat terrein is maandag de Nobelprijs voor de geneeskunde uitgereikt. De prijs gaat naar ontwikkelingsbioloog John Gurdon van de University of Cambridge en stamcelonderzoeker Shinya Yamanaka van Kyoto University.

AMSTERDAM - Gurdon kloonde eind jaren vijftig het eerste dier: een kikker. Yamanaka toonde de afgelopen jaren aan dat voor zo'n truc geen eicellen of embryo's nodig zijn. Door vier stukjes dna toe te voegen aan bijvoorbeeld de huidcel van een mens, ontstaan stamcellen die op hun beurt kunnen uitgroeien tot elke denkbare cel.

Met die techniek worden patiënten in de toekomst wellicht genezen met hun eigen cellen. Een hartpatiënt staat dan een haar of wat bloed af, om daar nieuwe lichaamseigen hartcellen van te laten maken.

Hét ethische bezwaar tegen stamcelonderzoek - dat er embryo's voor nodig zijn - wordt daardoor steeds minder relevant. 'Ik zie nu al dat embryo's haast niet meer nodig zijn bij stamcelonderzoek. Deze nieuwe techniek rukt massaal op', zegt Christine Mummery, hoogleraar ontwikkelingsbiologie aan de Universiteit Leiden.

Ze kent Gurdon en Yamanaka persoonlijk en noemt de Nobelprijs 'een terechte bekroning op revolutionair werk'. De wetenschappers zullen door de Nobelprijs niet naast hun schoenen gaan lopen, weet Mummery. 'Ze zijn allebei uiterst bescheiden, terwijl ze binnen hun vakgebied al jaren gelden als halfgoden. Als Yamanaka een congres organiseert, zit de keizer van Japan op de eerste rij.'

Geneticus Hans Clevers, president van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen, voorspelde twee jaar geleden in de Volkskrant al dat Yamanaka de Nobelprijs zou winnen. 'Zijn werk heeft ook buiten het lab grote impact. Onlangs sprak ik in het Vaticaan over stamcelonderzoek, daar altijd een heet hangijzer. Zelfs de paus is blij met Yamanaka. Nu er geen embryo's meer nodig zijn, verdwijnen alle ethische bewaren.'

Toch ontstaan ook nieuwe ethische dilemma's, waarschuwt Toine Pieters, hoogleraar in de geschiedenis van de farmacie aan de Universiteit Utrecht. 'De gezondheidszorg is nu al amper betaalbaar. Deze techniek heeft de belofte in zich dat mensen almaar ouder kunnen worden. Wie krijgt die therapie en wie niet? Wie gaat het betalen?'

Jezelf genezen met je eigen stamcellen is voorlopig nog toekomstmuziek. Wel zijn er al praktische toepassingen van het onderzoek bij de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. Een patiënt met een genetische hersenafwijking kan bijvoorbeeld een stukje huid afstaan, dat via de methode-Yamanaka in een paar weken tijd wordt omgezet in hersencellen met diezelfde genetische afwijking. In een petrischaaltje testen onderzoekers vervolgens geneesmiddelen op de defecte hersencellen, zonder in het brein van de patiënt te hoeven snijden.

Mummery: 'De Amerikaanse gezondheidsautoriteiten hebben net toestemming gegeven om baby's te behandelen met een geneesmiddel dat op deze manier is ontwikkeld. Als je die baby's met een erfelijke hersenafwijking niet behandelt, gaan ze binnen twee jaar dood. Nu is er weer hoop.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden