'Baan, vrouw en kind, dat werkt beter'

‘Radicale moslimjongeren proberen te overtuigen met de Handreiking Weerwoord is zinloos.’..

Door Janny Groen Janny Groen

Hij houdt zijn hart vast voor ‘wie de overheid tot nu toe als professionals beschouwt’ en die met de aan de Tweede Kamer beloofde Handreiking Weerwoord aan de slag moeten, teneinde radicalisering van moslimjongeren te voorkomen. ‘Politiemensen, onderwijzend personeel, jongeren- en straathoekwerkers, jeugdhulpverleners. Allerlei types die in hun werk kunnen aanlopen tegen radicalisering worden door het ministerie van Binnenlandse Zaken opgezadeld met de verplichting om radikalinski’s tegen te spreken. Ik heb absoluut sympathie voor mensen die zeggen: mijn beroepscode verzet zich hiertegen.’

Bijzonder hoogleraar Radicaliserings Studies Frank Bovenkerk heeft weinig vertrouwen in deze anti-radicaliseringsaanpak. In zijn oratie, die hij donderdag hield aan de Universiteit van Amsterdam, in aansluiting op een conferentie over ‘het uittreden uit criminele organisaties’, verwees hij naar de ‘handreiking’. Die is aan de Tweede Kamer toegezegd door Binnenlandse Zaken en Justitie. ‘Die professionals zijn daar helemaal niet voor opgeleid’, zegt Bovenkerk. ‘Zij kunnen verschillende stromingen in de islam niet van elkaar onderscheiden. Sowieso weten maar weinig mensen in Nederland wat werkelijk speelt in de moslimgemeenschap, wie de gevaarlijke jongens zijn en wie niet.’

Hij weet niet precies wat er in de ‘handreiking’ komt te staan, maar hij kan het op grond van een recente publicatie van de Nationale Coordinator Terrorismebestrijding (NCTb) wel invullen. Bovenkerk: ‘Daaruit maak ik op dat men jihadistische radicalen tegemoet wil treden door cognitief weerwerk te geven tegen het politieke, het morele, het religieuze en het heroische verhaal van de dappere strijder. Men zal radicalen vertellen dat er helemaal geen wereldsamenzwering tegen de islam bestaat, dat moord in alle omstandigheden immoreel is. En dat veruit de meeste slachtoffers van terroristen zelf moslim zijn. Of dat in de Koran staat geschreven dat moslims nooit op jihad mogen gaan zonder toestemming van hun ouders. Je zult god mishagen.’

Hij schat dat de ‘handreiking’ een hoog ‘Jehova-getuige-gehalte’ zal hebben. ‘Een volkomen onoordeelkundige aanpak, waar de betrokken subjecten alleen maar om zullen lachen.’ Een aanpak die bovendien haaks staat op een half maart gepubliceerd AIVD-onderzoek. De dienst concludeerde dat in Nederland te veel nadruk gelegd wordt op het effect van een ‘ideologische tegenboodschap’, dat doelbewuste verspreiding van de ‘gematigde islam’ nauwelijks invloed heeft op het gedachtengoed van potentiële jihadisten. En dat een baan, vrouw en een kindje een betere remedie zijn.

Bovenkerk: ‘De AIVD heeft de juiste sociale psychologische theorie te pakken. Uit alle wetenschappelijke onderzoeken die ik heb gelezen voor mijn oratie blijkt dat de omstandigheden van mensen eerst moeten veranderen. Daarna kan je hopen dat hun gedachten bijdraaien. Andersom werkt het niet.’

Hij vindt dat de overheid te veel wil sturen en geen recht doet aan ‘pacifistische radicalen’. ‘Op zichzelf hoeft radicaal toch niet erg te zijn. Mijn vader was een pacifistische anarchist die in de Koude Oorlog door de Binnenlandse Veiligheidsdienst vermoedelijk in de gaten werd gehouden. Dat heeft me geweldig geërgerd. Hoe kun je nou een pacifist als staatsgevaarlijk beschouwen?’

Voor de conferentie had hij de voormalige Molukse treinkaper Abé Sahetapy uitgenodigd, die nog altijd niet gederadicaliseerd is. Bovenkerk: ‘De treinkapers van destijds hebben geweld afgezworen, maar staan nog steeds achter hun idealen. Ze zijn erachter gekomen dat ze met geweld op de verkeerde weg waren en worden niet meer beschouwd als een gevaar voor de samenleving.’

Het gevaarlijkst worden thans moslim-extremisten geacht, zegt Bovenkerk, die opmerkt dat gemeenten niettemin de meeste last ervaren van extreem-rechtse groepen. ‘Binnenlandse Zaken vroeg onlangs van welk type ze het meest last hebben. 44 gemeenten zeiden rechts-extremisten, 24 gemeenten moslim-extremisten, en 5 gemeenten dieren-activisten.’

Ervaring met exit-programma’s voor rechts-radicalen heeft Nederland inmiddels ook. Bovenkerk: ‘In Winschoten is een project, gebaseerd op de gedachte: hard zijn tegen de kern (die moet je strafrechtelijk aanpakken) en soft tegen de meelopers. Bij hen moet je thuis op bezoek gaan. Dat lijkt te werken.’

Zeker weet hij het niet. Het anti-radicaliseringsbeleid moet nog worden geëvalueerd. Dat gaat de NCTb doen, schampert Bovenkerk. ‘De NCTb keurt zijn eigen vlees.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden