Baan en privéleven eindelijk in balans

Weg met de vaste werkweek, bepleitten vorige week de werkgeversorganisaties MKB-Nederland en VNO-NCW. Schaf toeslagen voor onregelmatig werk af en stel maatwerk voor de werknemer in....

'Ik denk dat niemand meer terug wil naar het oude systeem', zegt Bennie Kraaijvanger overtuigend. De procesoperator bij het Doetichemse bedrijf SaRonix kan de extra vrije tijd nauwelijks meer missen nu hij er eenmaal aan gewend is. Op donderdagavond kan hij lekker uit zonder zich zorgen te maken over de volgende dag. Dan is hij vrij, tenminste, als zijn bedrijf een minimumrooster draait.

SaRonix kent het systeem al vanaf januari 1998. Het voormalige Philipsbedrijf maakt onderdelen voor computers, tv's en telecomapparatuur. Nadat het werd overgenomen door een Amerikaanse ondernemer, kwam er ruimte om de 'flexibele' werkweek in de eigen CAO-onderhandelingen op tafel te leggen.

De omschakeling duurde even. 'Maar uiteindelijk is het de moeite waard gebleken', stelt personeelsmanager Dick Schakel tevreden vast. 'Het paste bij de eigen identiteit van SaRonix. We kregen meer zeggingskracht en liepen een eindje voor de muziek uit. Dat is gelukt hoewel de plannen voor die tijd vrij vernieuwend waren. De bonden onderhandelden nog over de jaarlijkse loonsverhoging en introduceerden de arbeidstijdverkorting om meer werk te scheppen.'

Dat SaRonix voorop liep met het idee van een flexibele werkweek, bleek afgelopen week. Weer gingen stemmen op bij werkgeversorganisaties om de vaste werkweek en de toeslagen op het loon voor onregelmatige werktijden af te schaffen. MKB-Nederland en VNO-NCW bepleitten al jaren dat 's avonds of in het weekeinde werken normaal moet worden.

In de nota arbeidsvoorwaarden 2002 van MKB is een hoofdstuk gewijd aan het thema. 'Maatwerk in tijd', noemt de werkgeversorganisatie de flexibelisering van de werktijden. 'Waarom zouden we de flexibele werktijd beperken in CAO's terwijl de arbeidswet 45 uur toestaat?', vraagt Heidi van Haastert, secretaris arbeidsvoorwaarden van MKB, zich af.

Volgens haar heeft die werkwijze een groot voordeel voor de werkgevers: een efficiëntere bedrijfsvoering. Van Haastert denkt dat ook werknemers graag hun baan en privéleven makkelijker willen combineren. Ook de FNV kiest voor een tijdsbeleid en volgt de trend van individualisering. 'Maar', stelt Van Haastert, 'de normwerkweek van 36 of 38 uur past bij de collectiviteit van een sector. Voor een flexibele werkweek is maatwerk vereist. Dat moet het liefst zonder toeslag als het in beider belang is.'

Simpele oplossing

SaRonix koos voor een simpele oplossing. De werknemers mochten er niet op achteruitgaan, daarom bleven alle basisprincipes, zoals het vakantiegeld, een dertiende maand en ploegentoeslag.

Daarnaast koos het Doetichemse bedrijf voor de invoering van vier roosters voor de ploegendiensten: één minimumrooster voor 30 uur, het basisrooster met 33,83 uren, een maximumrooster van 37,5 uur en een tweede maximumrooster voor 40 uur. Voor de dagdienst werd net zo'n rooster ontworpen.

De uren komen in een geautomatiseerd systeem dat de overuren noteert in een 'stuwmeer'. Daarin mogen idealiter niet meer dan vijftig uur per werknemer staan. De rest wijst zich vanzelf. In drukke tijden bouwen werknemers uren op en als het rustig is, compenseren ze die uren weer.

Herman Hoksbergen heeft als voorzitter van de Ondernemingsraad van SaRonix de invoering van het nieuwe systeem begeleid. Ook hij is nog steeds enthousiast over de invoering van de flexibele werkweek. 'Eerst keken we argwanend naar de plannen. De overwerktoeslag zou verdwijnen. Dat is niet echt gebeurd, want het salaris is gelijk gebleven. Wat voor ons aantrekkelijk is aan deze methode, is vooral de regulering van de arbeidstijden. Vroeger werkte je soms de ene maand maximaal, terwijl er de andere maand niks te doen was. Bovendien word je nu nog maar zelden 's avonds gebeld bij problemen.'

Bijkomend voordeel was de vereenvoudiging van de urenadministratie. Waar vroeger slechts drie mensen wisten hoe zo'n adminstratie in elkaar stak, begrijpt iedereen met het nieuwe rooster waar het om draait. In plaats van acht overwerktoeslagen, zijn nu alleen nog de gewerkte uren van belang. Daartegenover staat dat iedereen op elke functie vervangen moet kunnen worden.

SaRonix heeft na de vernieuwing ook afscheid genomen van veel van zijn uitzendkrachten. Daarvoor in de plaats kwamen meer vaste banen. Zo kan het bedrijf structureel in de werknemers investeren. 'Mensen met capaciteit hoeven we niet terug halen als het een tijdje rustig is geweest', zegt personeelsmanager Schakel. 'We lopen geen risico dat ze ondertussen een andere baan hebben.'

Met een rooster dat gericht is op flexibiliteit en korter werken, is het makkelijker geworden om mensen in deeltijd te laten werken, beaamt Hoksbergen van de Ondernemingsraad. Dat is een ander voordeel, want het streven was om zoveel mogelijk mensen een vaste baan te bieden. De hele ommezwaai in de organisatie vindt hij achteraf bezien een vooruitgang. Bang dat er structureel op één van de maximumroosters wordt gewerkt, hoeft hij dan ook niet te zijn. Afgesproken is dat de werknemers niet meer dan achttien keer per jaar het maximale rooster draaien.

Daarnaast werden de mogelijkheden uitgebreid om overuren op te maken, mocht het stuwmeer overlopen. 'We hebben sindsdien een premiespaarregeling, een fietsplan en een pc-privé-project en andere alternatieven ingevoerd', legt Schakel uit. 'Het is nu eenmaal goedkoper voor de werkgever om de extra uren in tijd of op een andere manier uit te keren. Bovendien houden de mensen zo meer over van hun uren. Anders moet er belasting over worden betaald.'

Toch is de overurenregeling niet geheel vervallen. Voor de incidentele gevallen is er de 'calamiteitenpot'. Het kan toch nog voorkomen dat er incidenteel iemand moet overwerken, bijvoorbeeld bij een zieke. Als dat buiten het rooster om gebeurt, dat twee weken van tevoren bekend is, dan is er sprake van overwerk. Daarop geldt een toeslag van 25 procent.

Kraaijvanger is allang blij dat hij vaker de vrijdagavond vrij is. Per week zijn bovendien in de ploegen de nachtdiensten verminderd en de werknemers in de dagdienst van de ondersteunende afdelingen zijn eens in de twee weken de vrijdag vrij. Ook Hoksbergen is content en voelt zich beter uitgerust na een lang weekend. 'Als je nog dingen moet doen, dan kan dat op vrijdag. Zo ben je het weekend echt vrij én beter uitgerust.' Die vrijdag is belangrijk in de Achterhoek, want traditioneel is vrijdagavond vaak een bruiloftavond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden