B-thriller: Filmhit of propaganda?

In de Turkse hitfilm Vallei van de wolven zijn voor de verandering de Amerikanen de slechteriken. De Beierse premier Stoiber pleitte voor een verbod...

Ze hebben de bergen aan de Koerden gegeven, de woestijn aan de Arabieren, en de olie aan zichzelf. Voor de Turkse soldaat, geposteerd in Irak, is het duidelijk: de vredesmissie van de Amerikanen is een economische onderneming. Verder zijn de Amerikanen in zijn ogen cultuurbarbaren. Van gevoeligheden binnen de moslimcultuur snappen ze niets, en de regels van hun bondgenoten, onder wie de Turkse soldaten in Irak, slaan ze in de wind. Het Amerikaanse leger? Onwetende, agressieve en lompe plattelanders, die zich superieur wanen aan elk ander volk.

In de Turkse film Vallei van de wolven (oorspronkelijke titel: Kurtlar Vadisi Irak), voortkomend uit een succesvolle tv-serie over een speciale eenheid, zijn de rollen omgekeerd. Hier zijn niet de Arabieren de slechteriken, maar de Amerikanen. Sam William Marshall, de hoge CIA-man die in Noord-Irak orde moet scheppen, toont zich een meedogenloze betweter. Mensenlevens stellen in zijn strategieën weinig voor. Marshall, steevast gekleed in nuffige tropenkostuums en koketterend met zijn liefde voor Mozart en Beethoven, streeft een hoger doel na: de wereld de maatstaven van zijn land opleggen. Op zijn knieën, voor een afbeelding van Jezus, vraagt hij om steun van bovenaf. In hetzelfde gebed noemt hij zichzelf in een adem met de zoon van God.

Vallei van de wolven haalde deze week het Europese nieuws nadat de Beierse premier Edmund Stoiber in het openbaar had gepleit voor een verbod op de film, die na een succesvolle release in Turkije nu ook draait in Europese steden met veel inwoners van Turkse origine. Volgens de politicus zaait de actiefilm haat en wantrouwen tegen het Westen, en is het beeld dat wordt geschetst van de situatie in Irak vals en opruiend. De christen-democratische minister van jeugdzaken Armin Laschet van de deelstaat Noordrijn-Westfalen noemde het onwenselijk dat de film door jongeren wordt gezien. Dat zou de dialoog tussen culturen in Duitsland ernstig kunnen beschadigen.

'Onze film is een politieke actiefilm', stelt scenarioschrijver Bahadir Ozdener in een reactie op zijn website. 'Zo'n 70 tot 80 procent van wat wij laten zien is echt gebeurd. Turkije en Amerika zijn bondgenoten, maar dat staat een kritische discussie niet in de weg. Dit is de bittere waarheid. Wij willen laten zien dat die hele situatie in Irak verkeerd is.'

De middelen die schrijver Ozdener en zijn team inzetten om hun boodschap duidelijk te maken, zijn grof, en spelen in op de sentimenten van de Turkse bevolking, merendeel moslims die van meet af aan sceptisch waren over de alliantie van hun land met de Verenigde Staten. Vallei van de wolven begint met een waargebeurd incident, dat plaatsvond op 14 juni 2003. Op die dag vallen Amerikaanse troepen een kwartier van een Turkse speciale eenheid in Irak binnen, waar elf Turkse manschappen hun wapens dienen in te leveren en vervolgens met een zak over het hoofd worden afgevoerd.

Deze actie is destijds breed uitgemeten in de Turkse media, vooral doordat het afvoeren van de geblindeerde soldaten werd gezien als een belediging van de militaire waardigheid. In Vallei van de wolven functioneert deze botsing tussen de bondgenoten als een symbool van Amerikaanse arrogantie. De makers grijpen 'Het zakvoorval', zoals het in Turkije is gaan heten, aan om de Verenigde Staten neer te zetten als een grootmacht met een tunnelvisie.

Daarbij wordt gretig ingehaakt op de schokkende verhalen en beelden die zo nu en dan langs de censoren van het Pentagon kruipen, en die laten zien hoe Amerikanen (en Britten) Iraakse gevangenen martelen en beledigen. Een scène uit de filmpjes met de soldate Lynndie England in de Abu Ghraib-gevangenis wordt zelfs letterlijk gekopieerd: blote mannen worden gedwongen op elkaar te kruipen, terwijl lachende militairen hun camera's laten draaien.

Ook toont regisseur Serdar Akar plompverloren hoe Amerikaanse soldaten de officieel geformuleerde regels van hun missie naar hun hand zetten. Als tijdens een trouwfeest in de open lucht kogels worden afgevuurd - een gebruikelijke uiting van vreugde -, dan wordt dat door de Amerikaanse eenheid misbruikt om aan te vallen. 'Hoor ik daar schieten? Dan hebben we nu officieel te maken met terroristen.' Met zwaar geschut bestormt het bataljon het feest, waar na een vuurgevecht de bruidegom en een kind dood op de grond liggen.

Het meest sinistere personage is de Amerikaanse arts die het gevangenishospitaal bestiert. Woedend gaat hij tekeer wanneer blijkt dat zich onder de net aangekomen gevangenen veel doden bevinden. Maar zijn razernij komt niet voort uit humane overwegingen: de arts, die wordt neergezet als een karikatuur van de hebberige jood, heeft gezonde gevangenen nodig omdat hij hen van organen berooft die onmiddellijk naar Tel Aviv en New York worden gevlogen.

Met zijn overdrijvingen en botte effectbejag is Vallei van de wolven een typische actiethriller, die weinig ruimte laat voor nuances - precies zoals de ontelbare B-thrillers uit Hollywood waarin iedere Arabier een terrorist blijkt te zijn, of op zijn minst een religieuze fanaat. De actiethriller is nu eenmaal onderbuikcinema, en geen documentaire of journalistiek. In dit domein zijn clichés er om optimaal te worden uitgebuit.

Vanuit Turks perspectief is Vallei van de wolven overigens niet zo plat. Koerden en Turken strijden hier zij aan zij, en van religieus fanatisme wordt afstand genomen. De zelfmoordterrorist die tientallen mensen van hun leven berooft, wordt door iedereen gezien als een ongeleid projectiel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden