B-Day

Een vermoorde president en de komst van de transistorradio waren bepalend voor het succes van The Beatles in de Verenigde Staten, precies een halve eeuw geleden. Hun tv-optreden maakte een einde aan de rouw.

Het is een datum die gedrukt staat in ieder carrière-overzicht van The Beatles: 7 februari 1964. Die vrijdagmiddag werd een belangrijk hoofdstuk aan de popgeschiedenis toegevoegd. Om twee uur landde op het New Yorkse JFK-vliegveld een Pan Am toestel met daarin John, Paul, George en Ringo, die onder een oorverdovend gekrijs van duizenden fans voor het eerst als The Beatles Amerikaanse grond zouden betreden.


Twee dagen later, op zondagavond acht uur, wist de band met zijn optreden in The Ed Sullivan Show, het populairste tv-programma van dat moment, een recordaantal van meer dan 73 miljoen tv-kijkers te trekken - bijna 40 procent van de Amerikaanse bevolking.


Na de vijf liedjes was er geen houden meer aan. The Beatles uit Liverpool hadden na Europa ook de Verenigde Staten aan hun voeten gekregen.


Lang zag het ernaar uit dat het in Amerika helemaal niet zou lukken met hen. Tot december 1963, toen de Fab Four in hun eigen Verenigd Koninkrijk al twee nummer-1-albums en nummer-1-singles hadden, wist nauwelijks een Amerikaan wie ze waren. Na 9 februari 1964 waren ze de nieuwe medialievelingen die verkooprecord na record wisten te breken en was in Amerika een Beatlemania uitgebroken. Hoe kwam dat dan zo ineens?


Een combinatie van domme toevalligheden en gelukkige timing, zou je kunnen zeggen. Meer was het eigenlijk niet. Plus: een vermoorde president en een populair kerstcadeau. Al waren twee aan elkaar gewaagde zakenlieden de belangrijkste initiators: tv-persoonlijkheid Ed Sullivan en Brian Epstein, manager van The Beatles.


Ed Sullivan - die met het tv-optreden van Elvis in 1956 zijn bijdrage al had geleverd aan een ander cruciaal moment in de popmuziek - was eind oktober 1963 toevallig op het Londense Heathrow Festival. Daar was hij getuige van de aankomst van The Beatles uit Zweden en vooral de ontvangst door duizenden hysterische jonge fans moet indruk op hem hebben gemaakt.


'Wie zijn in godsnaam The Beatles?', zou hij geroepen hebben voordat hij zijn producers aan het werk zette.


Die brachten hem in contact met Brian Epstein, die toch al voornemens was naar de Verenigde Staten af te reizen om op z'n minst de platenmaatschappij aldaar te overtuigen eindelijk eens een plaatje van The Beatles uit te brengen. Voor het gemak maakte hij ook maar een afspraak met Sullivan.


Een veelbekeken tv-programma zou misschien de ideale springplank voor zijn bandje zijn. Epstein (wiens eigenlijke doel van zijn Amerikareis de promotie was van een andere artiest van hem, Billy J. Kramer) werd het in Amerika snel eens met Sullivan.


De tv-presentator was verbaasd over de lage gage van 10 duizend dollar waarmee Epstein akkoord ging. Acht jaar eerder had hij voor Elvis Presley het vijfvoudige betaald. Wat Epstein echter vooral wilde, en ook kreeg, was de belofte van Sullivan dat The Beatles drie weken achter elkaar in de show zouden optreden. Daar zouden ze meer aan hebben dan een hoge gage. Er werden data geprikt: 9 februari New York en 16 februari Miami. Het optreden van 23 februari werd opgenomen.


De data lijken achteraf perfect gekozen. Een paar weken later en er had zich mogelijk een ander, minder bekeken programma vóór de show van Sullivan gewurmd. Een paar weken eerder en veel minder Amerikanen hadden muziek van The Beatles gehoord en dus naar het programma gekeken.


Want na de terugkeer van Epstein in Londen, raakte eind november alles tamelijk onverwacht in een stroomversnelling.


Toen bracht het Amerikaanse label Capitol - in handen van het veel grotere Europese EMI - eindelijk een single van The Beatles uit. Directeur Dave Dexter had dat tot drie keer toe geweigerd en wilde dat bij I Want To Hold Your Hand weer doen. Of het de pressie van Epstein is geweest of, zoals later vaak is gesuggereerd, ingrijpen van de grote baas van EMI, is nooit precies vastgesteld. Maar Dexter werd gepasseerd en I Want To Hold Your Hand was de eerste Beatlessingle die in Amerika werd uitgebracht.


Dat werd tijd, zou je zeggen. Het is nu nog nauwelijks voor te stellen dat de platen van een band als The Beatles in Amerika niet goed genoeg werden bevonden. Maar ze hadden daar op dat moment geen enkele behoefte aan Europese rock 'n' roll. Tot de plaat I Want To Hold Your Hand. Want met een single die in het Verenigd Koninkrijk meer dan een miljoen keer door de detailhandel werd besteld, meende men in Amerika, moest toch wel íéts aan de hand zijn.


Op 13 januari 1964 had deze single van The Beatles in de winkels moeten liggen. Maar een staaltje mond-tot-mondreclame, met de omvang die nu aan de orde van de dag is dankzij Twitter en andere sociale media, dwong platenmaatschappij Capitol de datum simpelweg naar voren te schuiven.


Die mond-tot-mondreclame was het gevolg van een actie van een andere tv-persoonlijkheid, Walter Cronkite. Hij plande een filmpje van The Beatles voor 22 november 1963 - de dag dat president John F. Kennedy zou worden vermoord. Het Beatles-item werd gecanceld. Een paar weken later, op 10 december, zocht Cronkite naar iets dat het land wat uit de rouwstemming kon halen en kwam uit bij het al gedraaide item over The Beatles. 4 minuten duurde het, daarvan bestond slechts een klein stukje uit muziek, She Loves You. Het had enorme impact.


Radiostations werden overspoeld door luisteraars met verzoekjes voor The Beatles. Een uit Londen door een stewardess meegebracht plaatje met I Want To Hold Your Hand kwam op de radio en de geest was uit de fles. Alle stations wilden het hebben.


Capitol bezweek en bracht het nummer vervroegd uit op 27 december. Er viel nauwelijks tegen de vraag op te persen. Wie de single niet kon kopen, luisterde ernaar op het populairste kerstcadeau dat jaar, de net geïntroduceerde transistorradio. Het was vakantietijd, dus miljoenen adolescenten besteedden al hun tijd aan het luisteren naar zo veel mogelijk muziek van hun nieuwe idolen.


Een wakker geschudde platenmaatschappij, een vermoorde president, de jeugd die in The Beatles het juiste middel zag om hun verdriet over die moord te vergeten, en de introductie van de transistor: alles droeg bij aan de exponentiële groei van de populariteit van The Beatles.


Eindelijk kwamen ze dan, op 7 februari 1964. Twee maanden eerder kende niemand ze. Nu waren John, Paul, George en Ringo kijkcijferkanonnen. Miljoenen Amerikanen wisten inmiddels hoe ze klonken, maar ze ook zien spelen, zou een nieuwe schok veroorzaken. Die keurige strakke pakken, die hoge hakken en die helmvormige kapsels alleen al. Vier mannen die niet alleen allen gitaar speelden, maar ook zongen. Zoiets was nooit vertoond.


Twee maanden later bezetten The Beatles de eerste vijf plaatsen van de Amerikaanse hitlijst, een prestatie die nooit meer is geëvenaard en maakten ze de weg vrij voor talloze andere Britse rockgroepen. De British Invasion kon na 9 februari 1964 beginnen.


The Beatles gaven niet alleen de stoot tot een muzikale revolutie, maar ook tot een culturele; daar zijn de Amerikanen het over eens, vijftig jaar na aankomst van de groep op Amerikaanse bodem. Het belang dat de Amerikanen nog steeds aan het bezoek hechten, blijkt ook uit een serie jubileumactiviteiten. Donderdag opende in het Lincoln Center in New York een tentoonstelling ter ere van het bezoek. CNN en CBS komen met documentaires. Pennsylvania State University organiseert een vierdaagse conferentie met de titel It Was 50 Years Ago Today. Daar spreekt Beatleskenner Jude Southerland Kessler. Zij wijst er op de site TribLive op dat de groep individualiteit voorop stelde. 'Be you. Je hoeft niet iemand te zijn die je niet wilt zijn.' Daar ging het volgens haar vijftig jaar geleden om en daar zal het over honderd jaar nog steeds om gaan.


Het Amerikaanse label Capitol - gelieerd aan het Europese EMI, waar The Beatles onder contract stonden - weigerde hun de eerste vier singles uit te brengen. Succesvolle liedjes in Groot-Brittannië (zoals Love Me Do, Please Please Me en She Loves You) verschenen in de VS daarom alleen bij kleinere labels. Dat had gevolgen voor de eerste nummer-1-hits die de groep in beide landen scoorde.


GB


1 From Me To You (mei 1963)


2 She Loves You (september 1963)


3 I Want To Hold Your Hand (december 1963)


4 Can't Buy Me Love (april 1964)


5 A Hard Day's Night (juli 1964)


VS


1 I Want To Hold Your Hand (januari 1964)


2 She Loves You (januari 1964)


3 Can't Buy Me Love (april 1964)


4 Love Me Do (mei 1964)


5 A Hard Day's Night (augustus 1964)


De eerste nummer-1-hits van The Beatles.


Wees jezelf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.