Azerbeidzjan neemt revolutiefakkel over

Studenten zijn de motor van de recente revoluties in vroegere communistische republieken. Nu lijkt Azerbeidzjan aan de beurt. De studentenbeweging groeit en werkt samen met de oppositie....

Het vuur werd ontstoken door Otpor (Verzet), de studentenbeweging van Servië die in 2000 de revolutie aanwakkerde waarmee president Milosevic ten val werd gebracht. ‘Wij veranderen de toekomst’, scandeerden duizenden jongeren die herfst in de straten van Belgrado.

Nadien werd de fakkel overgenomen door Kmara (Genoeg), de studentenbeweging in Georgië die in 2003 de stuwende kracht vormde achter de Rozenrevolutie, en Pora (Het is tijd), de studentenbeweging in Oekraïne die in de herfst van vorig jaar de Oranjerevolutie aanwakkerde. De huidige, hervormingsgezinde presidenten van beide landen, Michail Saakasjvili en Viktor Joesjenko, hebben meermalen gezegd dat hun machtsovernames nooit hadden kunnen slagen zonder de moed en geestdrift die op de universiteiten was ontbrand.

En het vuur blijft zich verplaatsen, naar Azerbeidzjan ditmaal. ‘Het regime in dat land is nerveus’, zegt Jan Marinus Wiersma, PvdA-europarlementariër.

Wiersma ziet parallellen met voorgaande omwentelingen. ‘Azerbeidzjan zit samen met Georgië, Oekraïne en Moldavië in het GUAM, een orgaan dat streeft naar betere banden met de EU. Vanuit dat oogpunt werden kleine hervormingen toegestaan, waardoor de oppositie en de studenten iets meer speelruimte kregen. Maar het blijft altijd de vraag of binnen die speelruimte een revolte kan ontstaan.’

Dat de studenten een maatschappelijke storm kunnen opwekken, lijkt Ilham Alijev zich ook terdege bewust. De 44-jarige president beloofde bij zijn aantreden in 2003 – na het overlijden van zijn vader Heydar – een milder, sociaal klimaat en gelijke kansen te zullen scheppen, maar hij heeft zich inmiddels laten gelden als een klassieke Sovjet-leider, die oppositionele krachten bij voorkeur met de wapenstok van repliek dient.

In dat beeld past ook de lange reeks arrestaties de voorbije maanden van studenten. Hetzij omdat ze tijdens demonstraties de regering een corrupte bende noemden, of omdat ze op straat folders uitdeelden waarin ze burgers opriepen in november de oppositie te steunen. De studentenbeweging Yokh! (Nu!) meldde op haar website dat twee van haar leden door agenten zijn mishandeld.

Naast Yokh! kent Azerbeidzjan nog drie politiek actieve studentenbewegingen: Yeni Fikir (Nieuwe Gedachte), Magam (Het is tijd) en de Oranje Beweging van Azerbeidzjan (refererend aan de Oranjerevolutie in Oekraïne). Alle vier bewegingen beweren dat hun ledental de voorbije maanden sterk is toegenomen.

Het venijn komt van de Oranje Beweging, een vereniging die in maart van dit jaar is opgericht door 89 studenten. Via deels ondergrondse activiteiten tracht de beweging het verzet tegen het bewind-Alijev te mobiliseren, waarbij scherpe bewoordingen niet worden geschuwd.

In het pamflet dat de beweging uitgaf bij de oprichting werd de regering aangeduid als ‘een stel moordenaars en ontvoerders die een obstakel vormen voor de economische ontwikkeling van ons land'. Leger en politie hielden wekenlang zoekacties in Bakoe om de oprichters van de Oranje Beweging te vinden – tevergeefs.

Een indicatie voor een nakende revolutie is ook dat de studenten inmiddels bereid lijken hun krachten te bundelen met de oppositiepartijen, waar in het recente verleden nog sprake was van een diep wantrouwen en zelfs minachting jegens alle politici. De oppositie, voorheen versnipperd en meestentijds onderling in conflict, lijkt evenzeer te hebben geleerd van de gebeurtenissen in Georgië en Oekraïne. Met het oog op de verkiezingen hebben drie grote oppositiepartijen (de Populaire Front Partij, de Democratische Partij en Musavat) een coalitie gesmeed en hun sympathie betuigt aan de jeugdige revolutionairen.

‘We beschouwen de studenten als een natuurlijk bondgenoot. Jongeren vormen het meest actieve deel van de Azerbeidzjaanse bevolking, maar zijn ook het kwetsbaarste deel van onze samenleving. De democratisering die zij nastreven moet onze prioriteit zijn’, sprak Foead Moestafajev, vice-voorzitter van de Populaire Front Partij.

De broeierige atmosfeer in Azerbeidzjan was voor de Raad van Europa reden een verklaring uit te geven waarin gewaarschuwd wordt dat de parlementsverkiezingen van november even makkelijk kunnen eindigen in een bloedige climax als een nieuwe lente. De VS, die in Georgië en Oekraïne onvoorwaardelijk de kant van de hervormers kozen, wagen zich in het olierijke Azerbeidzjan vooralsnog niet aan een opzichtige stellingname. In het kader van de reorganisatie van de troepen in Europa zou Washington een militaire basis willen opzetten in Azerbeidzjan.

De studenten zijn in ieder geval vastberaden. In mei hadden Azerbeidzjaanse studentenleiders in Tbilisi een ontmoeting met hun Georgische collega’s van Kmara en eerder troffen vertegenwoordigers van Yokh!, Pora, Kmara en Otpor elkaar in de Albanese stad Kruya. Yokh!-leider Noeroellajev sprak in de krant Ayna van een inspirerende ervaring: ‘Internationale organisaties weten inmiddels dat studenten een land kunnen hervormen. Wij zijn ervan overtuigd dat wij de situatie in ons land zullen veranderen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden