Ayaan, let op de spaanders van je hakwerk

VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali wordt bewonderd en verguisd. Twee critici aan het woord: Désanne van Brederode, die verbaasd is dat Ayaan het clan-denken hekelt, maar moslima's wel als een groep benadert....

Beste Ayaan,

Ik bewonder je moed om de stilte rond de voor ons nog steeds zo mysterieuze islam te doorbreken, door de misstanden te benoemen. Je kunt je emancipatoire boodschap niet exclusief tot moslims richten. Onwetende Nederlanders kijken over je schouder mee, met grote belangstelling. Jij tilt letterlijk een tip van de sluier op en bevredigt daarmee onze nieuwsgierigheid.

Maar ik zie de spaanders van je hakwerk ook.

Mijn islamitische vriendinnen worden niet thuisgehouden, laat staan geslagen. Hun keuze voor het dragen van een hoofddoek komt uit henzelf voort - en hun motieven zijn net zo persoonlijk als mijn motief katholiek te blijven, ook al veroordeel ik de wijze waarop het instituut in deze wereld handelt of juist verzuimt te handelen. Dat ik behoor tot een kerk die nog steeds corrupte uitwassen kent, weet ik, en het vervult me met schaamte en woede. Maar er is een groot verschil tussen 'religie' en 'religieus leven'. Het laatste doe je buiten de kerkmuren, buiten de veilige geloofsgemeenschap, en niet alleen op zondag.

Het wonderlijke is, dat ik bij mijn islamitische vriendinnen zoveel herken. We hebben het nooit over 'de' islam, nooit over 'het' christendom, maar vrijwel dagelijks over wat ons als gelovig individu inspireert, over dat waar ieder van ons, als individu, mee worstelt. Hieruit volgt dat we elkaar kritische, openhartige vragen stellen. Over seks, dood, de manier waarop we moeder (willen) zijn, vriendin van, en burger.

Ook over Submission Part 1 hebben we vaak gesproken. Koranteksten op een naakt vrouwenlichaam blasfemisch? Eerder smakeloos. De film beledigde onbedoeld alle islamitische vrouwen die niet mishandeld worden, die niet klein gehouden worden en nu toch weer worden aangekeken als zieligerds over wier privé-leven het zo heerlijk speculeren is.

Mijn vriendinnen en ik, we weten allemaal dat er, waar het de islam betreft, nog een hoop werk aan de winkel is. Dat er gelogen wordt en gehuicheld, alles om de plaats in de familie maar te behouden. Dat er vrouwen zijn die huisarrest hebben en mishandeld en verstoten worden zodra ze hun mond opendoen. We weten ook dat islamitische vrouwen meedogenloos hard kunnen zijn jegens de dochter die geen maagd meer is, jegens de schoondochter die door haar man wordt vernederd. Natuurlijk is het goed dat dergelijke problemen aan de kaak worden gesteld, dat de godsdienst die hierbij vaak als dekmantel wordt gebruikt, wordt doorgelicht - maar de manier waarop jij jouw radicale strijd voert, speelt vooral diegenen in de kaart die toch al vijandig tegen elke vorm van religie staan, en nooit de moeite hebben genomen met open vizier en vanuit een verlichte medemenselijkheid, dus zonder vooringenomen theorien in hun hoofd, een ander te bevragen.

Jij idealiseert onze verlichte cultuur - maar ik wil graag het consumentisme bevechten, het daaruit voortvloeiende nabootsgedrag. Ik heb diep medelijden met moslima's die in hun vrijheid worden gehinderd, maar ik heb ook medelijden met Nederlandse vrouwen die daar niet in worden gehinderd, en desalniettemin door allerlei geluiden van buitenaf zo onzeker kunnen worden over hun uiterlijk dat ze de straat pas weer op durven nadat ze hardhandig in zich hebben laten snijden voor een paar grotere borsten. Hoe vrij is vrij?

Hoe vrij zijn al die intellectuelen die iets vinden van 'de moslims' in relatie tot 'ons' - maar zich in hun meningsvorming uitsluitend baseren op de media, en nog nooit een Marokkaan 'in het wild' gesproken hebben, op Hafid Bouazza en Abdelkader Benali na?

In plaats van naar Submission Part 2 hunker ik naar soaps, quizzen, en vooruit dan maar, commercials waarin moslims figureren. Naar beelden van een actieve moeder met hoofddoekje (in de speeltuin, bij aerobics, tijdens een vergadering van de ouderraad, op de markt) die kauwvitamines aanprijst, diepvriesspinazie of doucheschuim. Naar beelden van islamitische mannen die oplos-espresso bereiden, of in de broodtrommels van hun kinderen een pakje Liga leggen. Ik hunker naar beelden van moslims die in de eerste plaats mensen zijn. Mensen die wel eens hoofdpijn hebben, die genieten van een mooie auto of van frisse oksels, die zich druk maken om het milieu of de files, om gewelddadige videogames en overgewicht - en dus niet alleen om de islam.

Dat ik een goede vorm heb kunnen vinden om gelovig te leven, dank ik aan een omgeving die mij in de eerste plaats bejegent als individu, als gelijke, of liever: als iemand die evenveel verschilt van ieder ander als een ander.

Pas als Nederlanders de kans krijgen in iedere moslim in de eerste plaats een persoon te zien, met een eigen geschiedenis, een eigen smaak, een eigen karakter, pas dan kunnen gesprekken gelijkwaardig worden.

Wat je nu doet, is mensen als een groep aanspreken. Des te vreemder als je bedenkt dat juist jij het 'achterlijke' clan-denken zo verafschuwt. Je spreekt een groep aan, zo onzichtbaar en anoniem dat er van een serieus debat geen sprake kan zijn, en jawel, degenen die zich aangevallen voelen grijpen naar geweld. De andere groep, die van de Nederlandse toeschouwers, reageert met 'Kijk, zo primitief en gevaarlijk zijn die mensen dus' - het einde van een discussie die niet eens een aanvang heeft kunnen nemen. Terwijl jij verdomme als een tweede Luther moet onderduiken, is er hier een strijd aan de gang die je nooit gewild kunt hebben.

Soms denk ik: kon je maar een dagje met me ruilen. Dan geef ik je mijn zoontje mee, en jij brengt hem naar school, je knoopt praatjes aan met Nederlandse, Kroatische, Marokkaanse en Surinaamse moeders. Je gaat met Aicha en Fatima en onze kinderen lekker naar het park, en ziet dat deze reeds geëmancipeerde moeders de zwijgende moslima's bij het gesprek betrekken en ze adviseren op naailes te gaan, of ook naar het vrouwenzwemuurtje in het De Mirandabad te komen. Dochters worden gestimuleerd in hun schoolprestaties, onze zoontjes in zorgzaamheid en het doen van huishoudelijke karweitjes.

Ik zie moslima's door andere moslima's veranderen; doordat de een de ander aanspoort taal- of rijles te nemen, overblijfmoeder te worden, of op een andere manier buitenshuis wat te verdienen. Ik zie mijn vriendinnen veranderen door mij, en mijn verhalen over hoe het er bij ons thuis aan toe gaat. Maar ik ben ook door ieder van hen veranderd. Ik ben vrolijker geworden, opener, zachtaardiger en relativerender. We nemen kritiek makkelijk van elkaar aan, omdat we zien dat de goede dingen ook worden aangenomen.

Laat in een tweede film eens een Aicha zien. Eigenzinnig, uitbundig, in een heftige maar humoristisch discussie met de wat 'calvinistischer' en tobberiger, maar minstens zo eigenzinnige Fatima. Geef niet 'de' vernederde moslima een gezicht, maar gelovige vrouwen - meervoud.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden