Avonturiers op het voetbalveld

De eredivisie ontbeert avontuur, ondanks een nieuwe generatie straatvoetballers. Nordin Amrabat was meteen een hype. ‘Je moet durven, je moet schijt hebben aan tegenstanders.’ Pepijn Lijnders, techniektrainer bij FC Porto: ‘Je kunt als club je eigen miljoenen opleiden.’..

Nordin Amrabat ís het avontuur in voetbal. Hij dribbelt en dreigt, slalomt en schiet, pingelt en probeert. In het jaar van de nivellering in de eredivisie, met een aanstaande kampioen (PSV) die vaak de degelijkheid zelve is, neemt het verlangen toe naar voetballers die alles durven en, af en toe, alles kunnen.

Amrabat is de piraat die het vreemde schip entert en zonder dralen aan dek springt, het onbekende tegemoet. ‘Als ik een actie begin, doe ik maar wat. Ik denk niet na. Als ik maar langs mijn tegenstander kom. Soms tik ik de bal gewoon langs hem en ren ik hem voorbij.’

Dat gaat al zo vanaf de jongste jeugd in Huizen. ‘Ik voetbalde van tien uur ’s ochtends tot vijf uur ’s avonds, soms tot woede van mijn moeder. Waar was jij, vroeg ze dan. Voetballen natuurlijk, zei ik. Op stenen, op gras, in steegjes, op stoepen.’

Overal en altijd lonkte het avontuur. Speelden ze op het kunstgras van de hockeyclub, kwam de politie. Verhuisden ze naar het schoolplein, weer de politie. Uiteindelijk kregen ze een kooi van de gemeente. ‘De bal kon nooit meer uit het spel.’ Dat is de ultieme droom van de avonturier: de bal die altijd in het spel blijft.

Amrabat is de vrijbuiter van VVV in de verzakelijkte wereld van de eredivisie, het domein van dertien-in-een-dozijn-voetballers. Misschien dat VVV degradeert, maar De Koel spinde van genot. De fantasie waaierde door het elftal, met Amrabat als aanstichter, als talent dat looplijnen links laat liggen. VVV speelde avontuurlijker dan de oude en nieuwe kampioen PSV, dat mogelijk al dit weekeinde zijn vierde titel op rij bijschrijft.

Het lijkt soms of PSV, ondanks Afellay, met het kasboek in de hand voetbalt. Joop Brand, voormalig hoofd opleidingen van de club: ‘De Champions League bezorgt PSV al een paar jaar zeker 20 miljoen aan inkomsten. Avontuur staat dan haaks op het belang van de club. En het is nog begrijpelijk ook.’

Neem een vergrootglas en zoek de eredivisie-avonturiers. El Ahmadi is er eentje, de Twent die bijna alles met de buitenkant van de voet speelt, die vorige week tegen Ajax de bal achter het standbeen langs en evenwijdig aan de zijlijn naar een ploeggenoot speelde, en zo twee Ajacieden passeerde.

Een opsomminkje dan: Emnes, de Spartaan met de felle kapbeweging en het ziedende schot. Afellay, Sulejmani, Beerens, George, Bruins. De meesten zijn op straat gehard en gevormd, in een wereld van techniek, tactiek, revanche en vergiffenis.

De clubs dienen de vorming te voltooien, door in feite een alternatief voor de ongebreidelde vrijheid van het straatvoetbal aan te bieden. Pepijn Lijnders, de Nederlandse techniektrainer van FC Porto: ‘Ik denk dat de opleiding in Nederland tekortschiet in het vormen van uitblinkers. Spelers zijn op vroege leeftijd door een systeem of een trainer gebonden aan patronen. Ze worden als het ware vlak gemaakt en niet in hun potentie ontwikkeld. Terwijl echte uitblinkers juist alle tactische patronen kunnen doorbreken. Uitblinkers opleiden wordt steeds belangrijker. Jonge spelers hebben modellen nodig, geen critici.

‘Ik probeer spelers mee te geven dat ze in het veld lak moeten hebben aan de hele wereld, dat ze een gangster moeten zijn op het veld en dat ze technisch nooit volmaakt zijn. En een goed karakter is noodzakelijk om van een individuele topspeler een teamspeler te maken.’

Rond Amrabat ontstond een hype, na een paar goede wedstrijden. Het verlangen van het publiek naar avonturiers is onstilbaar. Zij kleuren het voetbal. Ze zijn miljoenen waard, juist omdat de eredivisie-versies van Kaká, Messi of Pato zo zeldzaam zijn. ‘Je moet durven, je moet schijt hebben aan tegenstanders’, zegt ook Amrabat. Op de training ziet hij Soltani of een andere collega wel eens een prachtige schaar maken. ‘Doe dat ook in de wedstrijd’, bezweert hij dan. ‘Durf. En duw met je schouder.’

Uitgerekend de toonaangevende clubs in de eredivisie mijden het avontuur te vaak dit seizoen, waardoor het totaalbeeld negatief kleurt. PSV is degelijk, met uitschieters naar boven en beneden. Trainer Sef Vergoossen paste het systeem aan en verrichtte op zich knap werk, want PSV liep met een volgestouwd middenveld snel weg van de concurrentie. Maar ook hij wist Afellay, Aissati en Bakkal niet onder te brengen in één elftal, als een keten van avontuur.

Feyenoord valt meestal aan in een rustig, vrij risicoloos tempo en heeft zo weinig aanvallers dat zelfs middenvelders in de voorhoede spelen, hoe frivool (Bruins, De Guzman) ze ook zijn. Ajax kón niet eens aanvallen toen het moest winnen om PSV nog te bedreigen. Zelfs Cruijff, het opperhoofd van het avontuur, verdween spoorslags van het schavot waarop hij zichzelf had gehesen, toen hij merkte dat zijn revolutie inzake de opleiding niet werd gedragen.

AZ, een paar jaar smaakmaker, heeft elk avontuur verbannen nu alleen overleven telt. NAC is het verrassendste elftal van de competitie, maar de ploeg leunt amechtig op defensief ingestelde pionnen en countert via de oudere pingelaar Lurling. En bondscoach Marco van Basten paste, in samenspraak met zijn internationals, de speelwijze aan en verplaatste het avontuur grofweg gezegd van de voorhoede naar het middenveld.

FC Twente voetbal best fantasievol, Heerenveen en NEC ook, FC Utrecht soms, FC Groningen, Roda en Vitesse, en sinds Heerkes trainer is zelfs Heracles. Maar vaak durven ze pas als een achterstand ze dwingt te reageren. En wie heeft de fantasie?

Trainers hebben geleerd resultaatgericht te denken. Ze zijn bovendien met steeds meer, terwijl het aantal clubs dat een mooi salaris betaalt eerder af- dan toeneemt. Elke baan is er een. Het cv schreeuwt om resultaten.

Het bestuur van NAC wenste meer avontuur en ondernam een opvallende stap. Ernie Brandts moet straks vertrekken, ten gunste van Robert Maaskant, die zegt: ‘Ik heb de opdracht meegekregen om attractiever en minder zakelijk te voetballen.’

Maaskant is nu trainer van MVV en zelfs in de eerste divisie, ongeveer de enige competitie ter wereld waaruit degraderen onmogelijk is, is het avontuur tanende. ‘Ik zie de tendens dat meer ploegen kiezen voor zekerheid en leunen op de verdediging.’

Het risico in het Nederlandse voetbal ligt tegenwoordig vaak besloten in zaken rondom het veld. Clubs die de ongewisse toekomst van een betaalkanaal instappen, bijvoorbeeld. Rechtvaardigt de kwaliteit van het voetbal zo'n tv-avontuur? Herman Koch, acteur, schrijver en seizoenkaarthouder van Ajax, twijfelt. Voor mooi voetbal is hij vaak aangewezen op het buitenland. ‘En hier kijk ik liever naar een wisselvallig Ajax dan naar een degelijk PSV. Af en toe neigt Ajax nog naar iets moois.’

Koch is niet meer nieuwsgierig naar een tweederangs voetballer uit Zweden. Laat Amsterdam door Ajax vloeien. Laat de nieuwe Heitinga uit het tweede elftal debuteren. Hij is benieuwd naar Jan-Arie van der Heijden. En als hij dan de Europese top wil zien, kijkt hij wel naar een betaalzender. In zijn huis in Spanje betaalde hij eens 12 euro voor Real Madrid - Barcelona. Arsenal wil hij ook aanschouwen, de zevende hemel van het avontuur. Excelsior - Roda, daar heeft hij niets mee.

Het is ook logisch: wie niet zo veel bezit, kruipt in zijn schulp en verdedigt wat hij overheeft. Misschien is het ook makkelijker om aan te vallen als je Ronaldinho, Messi, Eto’o en Henry kunt opstellen. Hoewel? De gesel van kritiek knalt ongenadig als je dan niet wint.

‘Nederland wás toonaangevend’, oordeelt criticus Joop Brand. ‘We moeten oppassen dat we niet terugvallen naar het niveau van Denemarken of België. De tv-contracten zijn zo laag dat we niet meer meekunnen op mondiaal niveau. En we zijn ongeveer het enige land waar clubs niet mogen verdienen aan gokken op wedstrijden.’

Wat resteert is opleiden, zorgen dat voetballers de bal totaal leren beheersen. Maar zelfs dat laten clubs te veel na, aldus Brand, die waarschuwt dat zelfs sommige clubs in Duitsland tegenwoordig meer op techniek trainen dan in Nederland.

Brand vertelt over een onlangs bezochte jeugdwedstrijd van de B2 van Ajax. Na een half uur keken hij en Piet Keizer elkaar aan. De rechts- en linksbuiten hadden alleen ballen gekaatst, waarop telkens de opening naar de andere kant volgde, waar het liedje opnieuw begon. ‘Ik vroeg aan Piet: wat deed jij vroeger?’ Piet zei: ‘Ik zocht mijn tegenstander op.’

Brand is immer kritisch op de opleiding van de KNVB in Zeist, die volgens hem vooral trainers opleidt die het één keer raken van de bal propageren. Rechttoe-rechtaan-voetbal, zoals hij dat noemt.

Her en der dringt het besef door dat extra opleiding nodig is. Overal in den lande ontstaan voetbalscholen, vaak geënt op de Coerver-methode, de totale techniektraining van de Limburgse goeroe. Clubs trekken steeds meer individuele trainers aan, of ze nu Tahamata en Jonk heten bij Ajax, of Pahlplatz bij FC Twente. En de KNVB stimuleert het straatvoetbal in georganiseerde vorm.

De Nederlandse techniektrainers, van wie de meesten de Coerver-methode propageren, krijgen topbanen aangeboden in het buitenland. Hamberg bij Liverpool, Meulensteen bij Manchester United, Moniz bij Tottenham. Opvallend was de verhuizing van de pas 25-jarige Pepijn Lijnders van PSV naar naar FC Porto, waar hij werkt aan project 611, de afkorting voor 2006-2011, opgezet om binnen vijf jaar één van de beste jeugdopleidingen van de wereld te krijgen.

Lijnders: ‘Te veel spelers worden niet meer vrijgelaten door hun trainer, waardoor ze hun eigen stijl niet kunnen ontwikkelen. Alles, maar dan ook alles in de jeugd moet extreem in het teken staan van het opleiden van uitblinkers, zonder concessies te doen aan hun natuurlijke potentieel. Je kunt als club je eigen miljoenen opleiden.’

Amrabat tekende onlangs een contract bij PSV. De moeder die vroeger boos was omdat haar zoon nooit thuis was, is nu trots op haar avonturier. Ze belt soms vijf keer op een dag, bang als ze is dat hij te veel schoppen krijgt. ‘Ik zeg dan: mama, alles is goed. Ach, je weet hoe moeders zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden