Avocat de choc

Bot als het moet, maar liever subtiel en vilein. Advocaat Gerard Spong zit veertig jaar in het vak en kent alle kneepjes. 'Als je tegenstander rood aanloopt, weet je dat het 1-0 staat.'

De Breuk: borstklopperij of zelfonderzoek?

'Ik heb in het voorwoord van mijn nieuwe boek De Breuk gezegd dat het om niet nader opgehelderde redenen een soort autopsychoanalyse was. Zelfonderzoek, dus. Dat kon het beste in de derde persoon met een alter ego. Dat werd Charles Fitzroy Spinning. Charles vanwege mijn Engelse achtergrond, Spinning naar mijn favoriete lichaamsbeweging en Fitzroy omdat ik het een mooie naam vind. Via hem kon ik van een zekere afstand naar mezelf kijken. Je kunt jezelf een beetje op een voetstuk plaatsen, maar je kunt jezelf ook met een lichte vorm van spot bezien. Je krijgt dan een betere helikopterview. Juist in de eerste persoon wordt het borstklopperij.'

'Het boek is uitgebracht ter ere van mijn veertigjarig jubileum in het vak. Het gaat over een van de opmerkelijkste zaken die ik heb gedaan. De verdachte zei dat hij zijn vrouw dood had aangetroffen en haar vervolgens in de tuin had begraven, omdat hij geen afscheid van haar kon nemen. Later zou hij het lijk verbergen onder de woning van zijn tweelingbroer. In hoger beroep is hij vrijgesproken. Daar was ik tevreden mee, ja.'

Waarheid of winnen?

'De waarheid heeft twee kanten. Naar binnen, als advocaat, wil ik de waarheid van mijn cliënt weten. Winnen wil ik naar buiten. Ik kan als advocaat een betere verdediging voeren als ik de waarheid ken. Soms vertel ik die waarheid aan de rechter en soms niet. Het kan gebeuren dat een vrouw bij hoog en bij laag tegen mij beweert geen doodslag te hebben gepleegd, terwijl ze dat wel heeft gedaan. Als ik de waarheid in zo'n geval ken, kan ik voor haar een prachtig beroep doen op psychische overmacht . Bijvoorbeeld omdat zij jaar in jaar uit door haar echtgenoot tot moes is geslagen. Ik heb dat soort zaken gehad. Soms kwam ik pas tijdens het proces of in hoger beroep achter de waarheid. En soms kwam ik er niet achter. De waarheid is een glibberig begrip.'

Schrijven of spreken?

'In mijn vak kies ik voor spreken. In de zaal staan en pleiten, dat is als advocaat toch het moment suprême. Je spreekt uit wat je geschreven hebt, plus een dosis improvisatie. Dat maakt een pleidooi zo bijzonder. Ik stel mijn verhaal altijd op schrift. In de voordracht moet je de tekst vervolmaken. Een echte advocaat kan goed schrijven. Je moet je gedachten helder, krachtig, analytisch en mooi onder woorden kunnen brengen. Ik sluit niet uit dat ik ooit stop met pleiten en mij toeleg op schrijven, maar voorlopig zie ik dat niet gebeuren.'

Media: wapen of stoorzender?

'Wapen, maar je moet je er goed bewust van zijn dat het niet alleen vruchten oplevert. In het Hakkelaarproces moest ik de whereabouts achterhalen van een van de twee kroongetuigen, die op dat moment in Londen zat. Als ik dat via de justitionele weg had gespeeld, was ik in een verschrikkelijke bureaucratische molen beland. Ik kon de informatie die ik nodig had ook krijgen van een journalist. Alleen de prijs die ik ervoor moest betalen, was dat hij een primeur kreeg. Uiteindelijk was dat in het belang van de verdediging.

'Het komt ook voor dat een rechtsorde ernstig geschokt is en dat wordt meestal afgemeten aan de media-aandacht voor een zaak. In zoverre een trial by media, inderdaad. Soms gaf een rechter dat ook toe. In de zaak van de overleden grensrechter, waarin ik één van de verdachten bijsta, zie je dat patroon ook. Dat mag ook wel. Maar de rechter moet dat wel met mate doen, want hij is geen vox populi. Het is voor een rechter balanceren op een koord. Een rechter moet zich niet vervreemden van de maatschappij, maar hij moet ook niet zijn oren laten hangen naar die maatschappij.'

Wie zou u liever verdedigen: Desi Bouterse of Adolf Hitler?

Zonder twijfel: 'Hitler. Allereerst is Hitler een veel grotere dictator met een veel helsere vernietigingsmachine dan Desi Bouterse. Bouterse is een lilliputter onder de dictators. Ten tweede: familie en vrienden zijn nooit slachtoffer geweest van Hitler, maar goede vrienden en bekenden van mij zijn wel slachtoffer van Bouterse. Zodra iemand te dicht bij je bed komt, moet je hem niet willen verdedigen. Ik ben zelf ook van mijn bed gelicht door de militairen van Bouterse. Je kunt aan een Duitse advocaat, wiens broer is vermoord door Hitler, ook niet vragen om Hitler te verdedigen. Je moet als advocaat voorkomen dat je verdediging beïnvloed zou kunnen worden door al te persoonlijke antipathieën tegen de cliënt. Een verdachte moet erop kunnen rekenen dat er geen wraakachtig motief bij zijn verdediger schuilt. Naast Bouterse is er overigens niemand die ik niet zou kunnen verdedigen.'

Provocatie: middel of doel?

'Een middel, dat ik met een zekere regelmaat van de klok gebruik. Overeenkomstig het Franse adagium: du choc des opinions jaillit la vérité, wat zoveel betekent als: in de botsing der meningen ontspruit de waarheid. Die botsing kan alleen plaatsvinden als je die mening het scherpst en het hardst tegenover de andere mening zet. Zo is provocatie een argumentatiemiddel uit de retorica. In het debat kan het een buitengewoon handzaam middel zijn om je opponent aan het wankelen te brengen. Hij gaat twijfelen, wordt onzeker. Zodra je je tegenstander rood ziet aanlopen, weet je dat het 1-0 staat. Dan ben ik halverwege waar ik wezen moet. En het hoeft helemaal niet met de botte bijl, het kan ook heel subtiel. Vilein.'

Bedreigingen: bang of onverschillig?

'Eerder onverschillig. De bedreigingen zijn momenteel op een vrij standaard niveau. Het fluctueert naar gelang de zaak waarmee ik bezig ben, zoals nu met de grensrechter. Dan krijg je weer zo'n twintig dreigmails per dag binnen, de een wat heftiger dan de andere. Voor alles wat vies en vuil is, ben ik uitgemaakt. Een heel enkele keer doe ik aangifte van bedreiging, maar dan moeten ze het wel bar en boos hebben gemaakt. Ik neem ook maatregelen. Ik heb een kogelvrije deur, die ik mij in de zaak tegen Wilders genoodzaakt zag aan te schaffen. Daarnaast heb ik een directe verbinding met de politie, en dat is nog het minste - de rest ga ik u niet vertellen. Geen enkele vorm van beveiliging is optimaal. Bodyguards, kogelvrije vesten, gepantserde auto's - als iemand het echt wil, doorbreekt hij elke beveiliging. Beveiliging is niks anders dan kansverkleining.'

Peter R. de Vries of John van den Heuvel?

Dan kies ik voor Peter R. de Vries. Hij is meer allround dan John van den Heuvel. En hij heeft een langere staat van dienst. Ik had laatst nog een leuke botsing met hem bij De Wereld Draait Door. Hij gaf toch ook een paar mooie complimenten over mijn boek. En hij wist er een foutief detail uit te vissen, dat heb ik in de tweede druk kunnen vermelden. Dat ging over de vraag of hij in zijn boek over Gerard Spruit, dat ik aanhaalde in De Breuk, had geschreven dat hij wel of niet dempende middelen had gebruikt. Hij wees er heel terecht op dat ik dat anders had weergegeven dan hij had opgeschreven. Ik kan zo'n duel voeren en daarna probleemloos met hem verder. Ik heb hem hoog zitten.

'Soms gaat hij in mijn ogen te ver. Wat misdaadjournalisten parten speelt, is dat ze op de stoel van de rechter gaan zitten en dat vind ik een zwakte. De enige kritiek die ik echt heb op De Vries en andere onderzoeksjournalisten is dat zij soms een strafbaar middel gebruiken om hun programma te kunnen maken.Dat gesprek tussen Joran van der Sloot en Patrick van der Eem in die auto was in wezen strafbaar. Je moet geen misdaad willen oplossen door zelf een kleine misdaad te begaan.'

Duivelskunstenaar of advocaat van de duivel?

'De titel van een rede die ik ooit heb geschreven voor de Jonge Balie van de Hoge Raad was Duivelskunstenaar. De strekking daarvan was dat een cassatieadvocaat kijkt als een duivelskunstenaar, omdat hij voor de poorten van de hel nog het onmogelijke weet te bereiken. De advocaat van de duivel is wat anders, dat gaat over wat wij advocaten eigenlijk dag in dag uit doen. Waar de goegemeente op neerkijkt, is dat wij bijstand verlenen aan mensen die voor grote criminelen worden versleten. De duivelskunstenaar heeft betrekking op advocaten die met een gedurfd juridisch standpunt een zaak een onverwachte wending geven. Zoals ik ook heb gedaan in de zaak van De Breuk, inderdaad.'

CV Gerard Spong

1946 Geboren te Paramaribo

1962 Verhuist naar Oegstgeest

1967 Studie politicologie en later rechten in Amsterdam

1973 Beëdiging als advocaat in Paramaribo

2000 Oprichting Spong Advocaten, met Oscar Hammerstein

2005 Verdediging Edwin ten W., de zaak waarop De Breuk is gebaseerd

2008 Dwingt via procedure het OM om Wilders te vervolgen wegens haatzaaien

2013 Veertigjarig jubileum als advocaat en uitgave De Breuk

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden