Avastin laat tumor in darm stikken

Het nieuwe medicijn Avastin kan het leven van patiënten met darmkanker verlengen. Maar er zijn nog proeven nodig, want het middel is nog niet van muizensmetten vrij....

Het nieuws liep al weken op de feiten vooruit. Half mei steeg de koers van het Amerikaanse biotechbedrijf Genentech in een paar dagen tijd van 40 naar 60 dollar. De beleggers reageerden op de aankondiging dat het potentiële medicijn Avastin de levensverwachting van ernstige darmkankerpatiënten een paar maanden verlengt.

Begin deze week ging de beurskoers van producent Genentech nog eens een paar dollar omhoog nadat op een mega-kankercongres in Chicago onderzoekers van Duke University Medical Center de eerste details bekend maakten van het onderzoek. Amerikaanse kranten, met voorop The Washington Post, reageerden juichend. Mogelijk speelde de pr-campagne van het bedrijf daarbij een rol - en natuurlijk de mooie resultaten bij een vorm van kanker die heel veel slachtoffers maakt -, maar vooral ook de aard van het geneesmiddel.

Avastin behoort namelijk tot de zogeheten angiogenese-remmers; kankermedicijnen die niet rechtstreeks tumoren aanpakken, maar ingrijpen in het logistieke proces dat de tumorgroei begeleidt: de bloedtoevoer wordt afgeknepen. Een veelbelovend idee, maar ondanks goede resultaten met deze remmers bij muizen zijn successen bij de mens tot nu toe uitgebleven. De resultaten met Avastin wijzen er op dat deze aanpak van kanker misschien toch succes gaat opleveren.

De theorie is helder. Elke lichaamscel heeft in zijn directe nabijheid een bloedvaatje nodig voor de zuurstof- en de voedselvoorziening. Belemmer je de bloedtoevoer in een zich ontwikkelende tumor, stopt daarmee de groei van de tumor. Of nog beter: de tumor krimpt zelfs.

Avastin blokkeert de werking van een hormoon-achtige stof, meestal aangeduid als VEGF. Krijgt een tumorcel zuurstoftekort, dan gaat hij dit hormoon uitzenden waarna bloedvaatjes zijn richting op groeien.

Nadat was bewezen dat Avastin bij muizen daadwerkelijk darmtumoren doet krimpen, begonnen in 1997 de klinische studies bij de mens. Dat resulteert nu dan in een placebo-gecontroleerd onderzoek onder 800 patiënten met uitgezaaide darmkanker.

De helft van de darmkanker-proefpersonen kreeg alleen cytostatica; de andere helft cytostatica plus Avastin. In die laatste groep leefden de patiënten nog ruim 20 maanden, tegen 15 maanden in de controlegroep. Volgens prof. dr. Dick Richel, oncoloog in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, stelt de studie een flinke levensverlenging in het vooruitzicht voor deze darmkankerpatiënten

De laatste jaren was die, aldus Richel, dankzij nieuwe cytotstatica al met een half jaar verlengd; daar komt met dit middel nog eens 5 maanden bij. Volgens hem moet er uit een wetenschappelijke publicatie over het onderzoek nog wel blijken dat er geen schadelijke bijwerkingen zijn. Ook op dit punt lijken de eerste mededelingen geruststellend. Wel kampten veel patiënten met een licht verhoogde bloeddruk.

Volgens Richel is dit de eerste studie naar een angiogenese-remmer met een duidelijk positief resultaat. 'We moeten ons natuurlijk wel realiseren dat dit middel geen genezing brengt. Het enige wat we nu weten, is dat mensen met uitgezaaide dikkedarmkanker een aantal maanden langer leven. We krijgen ongetwijfeld de discussie of we daar in Nederland wel aan willen beginnen. En Avastin wordt vast ontzettend duur.'

Dat denkt ook prof. dr. Sjoerd Rodenhuis van het Nederlands Kanker Instituut, net terug uit Chicago. Avastin is een monoklonaal antilichaam, een groot eiwit waarvan de productie erg gecompliceerd is.

Het zal volgens hem ook nog geruime tijd duren voordat het middel in het ziekenhuis kan worden toegepast. Al is het maar omdat er nog een vervolgonderzoek moet komen om de hoopgevende resultaten te bevestigen. Daarna kunnen onderzoekers aan de slag om te kijken of het middel bijvoorbeeld ook werkt om de terugkeer van darmtumoren na een operatie tegen te gaan.

Dr. Arjan Griffioen van het Angiogenese Laboratorium in het Academisch Ziekenhuis Maastricht, zet nog andere kanttekeningen bij het Amerikaanse enthousiasme. Avastin bestaat uit een groot eiwit-molecuul, dat is ontwikkeld vanuit een muizeneiwit, en nog steeds niet van muizensmetten vrij is. Toediening bij de mens kan dan ook leiden tot een afweerreactie van het lichaam.

Belangrijker is dat Griffioen verwacht dat Avastin zijn eigen resistentie oproept. Het medicijn grijpt in op het VEGF-hormoon dat de tumorcellen zelf produceren. Die staan bekend om hun flexibiliteit. Griffioen vermoedt dat deze cellen andere hormonen zullen gebruiken voor de bloedvatvorming.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden