'Autoriteit werkt bij verhoor Marokkaan'

Amsterdam Rechercheurs die autoriteit uitstralen, hebben meer succes tijdens het verhoren van Marokkaanse verdachten. Dit blijkt uit een kleinschalig experiment van de politie Gelderland-Zuid....

Marokkaanse jongeren werkten beter mee als ze werden verhoord door een rechercheur in maatpak. Ze moesten ‘u’ zeggen tegen de ondervrager, die hen bewust tutoyeerde. Om zijn gezag te vergroten, haalde een collega koffie voor de rechercheur. Onderzoekster Karlijn Beune van de Universiteit Twente noemt het experiment, waar ze zelf niet bij betrokken was, ‘een mooie eerste aanzet’.

De bevindingen zijn herkenbaar. ‘Dit past bij aanwijzingen die ik tegenkom bij een groter onderzoek. Autochtonen letten tijdens hun verhoor vooral op de inhoud van het gesprek, terwijl verdachten uit culturen met meer statusgevoel, meer op autoriteit letten. Met Marokkaanse jongens moet je dus niet te amicaal omgaan.’

Het trucje met de koffie is illustratief. ‘Je moet als rechercheur nooit koffiehalen voor verdachten die denken in termen van status. Het ondermijnt je positie, want ze zien je dan als hun loopjongen. In hun wereldbeeld hoort een politieman de baas te zijn.’

Beune geeft soms trainingen aan rechercheurs. De politie besteedt sinds enkele jaren tijdens de opleiding aandacht aan het ondervragen van allochtonen maar volgens haar gebeurt dat nog te incidenteel.

‘De standaard verhoor strategie houdt onvoldoende rekening met verdachten uit niet-westerse landen. Een autochtoon is geneigd te bekennen als je hem confronteert met sluitend bewijs. Voor veel allochtonen zijn andere dingen belangrijker: gevoelens van schaamte en angst om de eer van de familie te beschadigen. Je moet ze indirecter aanpakken.’

Arend de Vries, docent aan de Politieacademie, vertelt zijn studenten wel dat ze hiermee rekening moeten houden. ‘Status is heel belangrijk in bepaalde culturen. Daar heb ik aan gedacht toen ik advies gaf over het verhoor van een Colombiaan die werd verdacht van vijf liquidaties. De rechercheur droeg een driedelig pak en naast hem zat zogenaamd een ondergeschikte.’

In de praktijk zweren de meeste politiemannen bij maatwerk. Ze leren om eerst een introductiegesprek te voeren met de verdachte. Ze moeten proberen hem te leren kennen, zodat ze de verhoorstrategie kunnen uitstippelen die het meest kansrijk is.

‘Je moet eerst kijken wat voor vlees je in de kuip hebt’, beaamt oud-politieman Jan Paalman, die veel ervaring heeft met verhoren. ‘De cultuur van een verdachte is slechts één handvat. Als het voor bijvoorbeeld Marokkanen gebruikelijk is dat hun vader thuis de baas is, en de politie op straat, kan het handig zijn om de baas te spelen. Maar je moet proberen vriendelijk te blijven. Met stroop vang je meer vliegen dan met azijn.

‘Je moet vooral respect afdwingen. Dat doe je niet door autoritair gedrag maar door kennis. Zorg dat je het dossier en de verdachte zo goed kent dat ze denken: die vent weet alles. Dan maak je ze onzeker.’

Als een verdachte zijn waakzaamheid verliest, kun je hem een bekentenis ontlokken. ‘Ik zat vaak lang te kletsen en dan zei ik ineens nonchalant: was die inbraak jouw idee? Dan praatten ze soms hun mond voorbij.’

Trucs kunnen helpen, maar onderzoekster Beune is blij dat de politie steeds vaker let op culturele verschillen. Ze vindt het belangrijk dat nader onderzoek wordt gedaan naar de bijbehorende verhoortechnieken. Dat is effectiever dan voor ieder individu een strategie uitstippelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden