10 vragen oververlaging maximumsnelheid

Automobilisten opgelet: limiet gaat nu al terug naar 100 kilometer per uur

Overdag terug naar 100 kilometer per uur. Beeld Rein Janssen

Vanaf donderdagavond gaat Rijkswaterstaat vierduizend snelheidsborden vervangen: daar waar 120 of 130 gereden mocht worden, gaat de limiet overdag terug naar 100 kilometer per uur. ‘Waarom mogen ze in Duitsland wel hard door blijven rijden?’

Automobilisten opgelet: donderdagavond na de avondspits begint het lange ‘snelheidsborden­wisselweekend’ langs de snelwegen in Nederland, waardoor met ingang van maandagmorgen vanaf 6 uur overal – overdag – niet harder dan 100 kilometer per uur mag worden gereden. Met de algemene snelheidsverlaging wil het kabinet stikstofruimte creëren ten behoeve van bouw- en infraprojecten alsmede voor de verbetering van natuur. Tien vragen over de nieuwe maximumsnelheid overdag.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

1. Wat gaat er precies gebeuren?

In totaal worden ruim 4.000 nieuwe of aangepaste snelheidsborden (en 4.000 onderbordjes met tijdvenster) geplaatst of onthuld. De meeste in Brabant en Limburg: 1.900. In Gelderland en Overijssel gaat het om bijna 900 borden, in Utrecht ruim 400 borden, in Friesland/Groningen/Drenthe bijna 400 borden. Daarna volgen Zuid-Holland (ruim 200), Noord-Holland (ruim 150) en Zeeland (ruim 60).

De meeste verkeersborden (80 procent) zijn de afgelopen weken al door aannemers en onderaannemers geplaatst, maar die zijn nog afgeplakt met tape of voorzien van een hoes. Vanaf donderdag na 19 uur wordt de laatste 20 procent geplaatst én worden de eerder afgeplakte borden ontdaan van tape of hoes. Dat zal per wegvak gebeuren. De hele operatie moet maandagmorgen vroeg zijn afgerond.

Dat betekent wel dat de komende dagen wisselende snelheden op de verschillende snelwegen kunnen voorkomen. Want waar de nieuwe snelheidsborden van 100 zichtbaar zijn gemaakt, daar moet de automobilist ook meteen maximaal 100 kilometer gaan rijden – de politie kan daarop handhaven. Waar dat nog niet is gebeurd, geldt de huidige snelheidslimiet.

2. Wat kost de hele operatie?

Dat is nog niet helemaal bekend, maar de kosten vallen in ieder geval hoger uit dan geraamd. In december maakte Rijkswaterstaat een eerste inschatting van 8 miljoen euro exclusief btw voor de werkzaamheden in februari en maart. Hierin zitten de kosten voor de aanpassing van de vaste verkeersborden, het afplakken van hectometerbordjes en ict-aanpassingen.

Nu stelt de overheidsdienst dat op ­basis van de daadwerkelijke en afgehandelde offertes de kosten 11 miljoen euro inclusief btw bedragen. Hierin zitten ook kosten die eerder niet waren voorzien, zoals het plaatsen van vangrails op sommige plekken en de bevestiging van zwaardere palen op verkeersborden met een groot formaat (voor de veiligheid).

Maar onlangs heeft Rijkswaterstaat ook de opdracht gekregen om voor de duidelijkheid extra 130-kilometerborden te plaatsen langs snelwegen waarop ’s avond en ’s nachts 130 mag worden gereden. De verwachting is dat de kosten hiervoor 8 miljoen euro bedragen. De hele operatie kost dus naar schatting 19 miljoen euro (inclusief btw).

3. Hoeveel mensen worden ingezet tijdens het ‘omschakelweekend’?

Landelijk gaat het volgens Rijkswaterstaat om 700 tot 800 mensen. Dat zijn onder anderen werknemers van aannemersbedrijven die de borden langs de weg plaatsen, chauffeurs van ‘botsabsorbers’ (voertuigen die bij wegafzettingen worden gezet om voor de veiligheid van de wegwerkers mogelijke botsingen op te vangen), medewerkers van Rijkswaterstaat zoals weginspecteurs, wegverkeersleiders in de verkeerscentrales, ict-specialisten en persvoorlichters.

4. Welke snelwegen worden het meest ‘geraakt’ door deze milieumaatregel?

Dat zijn uiteraard de wegen waar nu overdag 130 kilometer per uur mag worden gereden. Die liggen vooral in Noord-, Oost- en Zuid-Nederland. Dat is voor veel verstokte hardrijders ook een extra ergernis: moeten ze naar een ‘uithoek’ van het land via relatief rustige snelwegen, mogen ze opeens niet meer gassen. Automobilisten in de Randstad hebben de minste last van de snelheidsverlaging: daar mag op veel snelwegen nu al niet harder dan 100 kilometer – en op sommige plekken zelfs slechts 80 kilometer – per uur worden gereden.

Nederland heeft in totaal 2.441 kilometer aan rijkssnelwegen. Op ruim de helft van dat asfalt mag nu 130 kilometer per uur worden gereden, op circa 20 procent is dat 120 kilometer. Daar gaat de snelheid overdag dus omlaag. Voor 461 kilometer aan snelweg (bijna 20 procent) verandert er niets: daar geldt al een snelheids­limiet van 100 of 80.

Je kunt het tijdverlies natuurlijk theoretisch berekenen: over een afstand van 100 kilometer doe je ruim 46 minuten bij 130 kilometer per uur en een uur bij 100 kilometer. Maar door invoegende of inhalende auto’s of obstakels op de weg worden die theoretische snelheden in praktijk vrijwel nooit gehaald. Bovendien kennen veel 130-kilometerwegen op sommige plekken ook weer korte 100-kilometerzones, zoals bij steden of gevaarlijke punten.

5. Gaan de automobilisten zich houden aan de snelheidsbeperking?

Dat wordt de hamvraag. Een eigenaar van een uitzendbureau die vaak van Kerkrade naar Amsterdam rijdt, zei in november al in de Volkskrant dat het ondernemers te veel tijdverlies en dus geld gaat kosten. ‘Iemand die op tijd op zijn afspraak moet zijn, gaat zich echt niet aan die 100 kilometer houden. Die rijdt harder en neemt een boete voor lief’, zei de Audi E-tron 55 quattro-rijder aan de elektrische laadpaal langs de A2.

Volgens een recent onderzoek van EenVandaag onder ruim 33 duizend leden van het opiniepanel, onder wie ruim 30 duizend automobilisten, zegt 46 procent van de dagelijkse weggebruikers zich niet aan de nieuwe snelheidslimiet te gaan houden. Zij rekenen erop dat ze via flitserverklikapp’s als Flitsmeister snelheidsboetes kunnen voorkomen.

Dat kan natuurlijk deels grootspraak zijn. Veel hangt ook af van de mate waarin de politie de nieuwe maximumsnelheid actief gaat handhaven, is een veel gehoorde reactie. Er is overigens wel een opvallend verschil tussen automobilisten die dagelijks en zij die niet-dagelijks op de weg zitten. Van de mensen die iedere dag de weg op moeten (of gaan), vindt 61 procent de snelheidsverlaging een slechte zaak. De meeste niet-dagelijkse weggebruikers zijn in meerderheid (56 procent) vóór de nieuwe ­limiet van 100 kilometer.

6. Gaat de politie extra snelheidscontroles houden om de nieuwe snelheidslimiet te handhaven?

Nee, de politie heeft al eerder laten weten niet extra te gaan handhaven op de snelwegen. Want ze heeft gewoonweg niet de capaciteit voor extra snelheidscontroles. ‘We blijven handhaven met de mensen en middelen die ons ter beschikking staan’, aldus een woordvoerder. Dat gebeurt met mobiele en vaste flitsers, surveillancewagens en ­trajectcontroles.

7. Hoeveel minder stikstof wordt er eigenlijk uitgestoten door de nieuwe snelheidslimiet?

Uit berekeningen van het Rijksinstituut voor Volks­gezondheid en ­Milieu (RIVM) blijkt dat het wegverkeer goed is voor 6,1 procent van de landelijke stikstofdepositie ­(oftewel alle stikstofoxiden en ammoniak die uit de lucht weer op de grond terechtkomen). De landbouw is met 46 procent de grootste bron.

Om uit de acute stikstofcrisis te ­komen (en de geplande bouw van 75 duizend woningen weer mogelijk te maken) nam het kabinet in november vorig jaar drie maatregelen die ‘op zeer korte termijn in te voeren zijn én op korte termijn leiden tot een daling van de stikstofdepositie’. Naast de warme saneringsregeling voor de varkenshouderij en de verplichting aan veehouders om minder eiwitrijk veevoer te gebruiken, is dat dus de snelheidsverlaging op autosnelwegen.

De verlaging van de maximum­snelheid leidt slechts tot een marginale stikstofwinst. Maar het is wel een maatregel die het snelst is in te voeren en direct stikstofbesparing oplevert.

‘Dit levert inderdaad maar een ­beperkte verlaging op van de stikstof­depositie van circa 1,6 mol per hectare per jaar – een vermindering van 1,7 procent van de depositie uit het wegverkeer’, aldus een woordvoerder van het RIVM. Maar de bouw van 75 duizend woningen veroorzaakt naar verwachting een stikstofdepositie van gemiddeld 0,3 mol per hectare per jaar. ‘Gemiddeld is er dus voldoende ruimte voor woningbouw dankzij de snelheidsverlaging op snelwegen’, zegt hij.

Lokaal kunnen er nog wel knelpunten zijn. In de Randstad, waar op de meeste wegen al een maximumsnelheid van 100 kilometer geldt, levert de algemene snelheidsverlaging niet voldoende stikstofruimte op. Hier zijn aanvullende maatregelen nodig om de woningbouw vlot te trekken.

8. Hebben natuurgebieden direct langs de snelwegen het meeste baat van de snelheidsverlaging?

Uitgangspunt van het kabinetsbeleid is dat 70 procent van de stikstofbesparing wordt gebruikt om woningbouw (en infrastructuurprojecten) weer mogelijk te maken; en 30 procent ten goede te laten komen aan de natuur. Dus het hoofddoel is om de woningbouw weer op gang te houden. Maar ook verbetering van de natuur is een doel en dicht langs de weg heeft de snelheidsverlaging inderdaad het meeste effect.

Naast deze generieke maatregel van de snelheidslimiet wordt tevens ingezet op ‘een gebiedsgerichte aanpak’ per provincie om de natuur te verbeteren. Dat kan bijvoorbeeld door vervuilende veehouderijen dicht bij natuurgebieden te saneren.

9. Heeft de snelheidsverlaging nog meer (milieu)voordelen?

Zeker. Zo rijden auto’s veel zuiniger bij een snelheid van 100 in plaats van 130 kilometer. Dat scheelt vervuilende brandstof – en is tevens goed voor de portemonnee van de autorijder. Ook elektrische auto’s verbruiken significant meer energie als ze harder rijden. Alleen is een e-auto bij hogere snelheden niet ‘viezer’ – afgezien natuurlijk van de vraag hoe duurzaam de elektriciteit is opgewekt. Ook de uitstoot van CO2 en fijnstof is lager. Verder vergroot de snelheidsbeperking de veiligheid op de snelwegen. Of zoals een verkeersdeskundige ooit zei over de verhoging van de maximumsnelheid tot 130 kilometer: ‘Vroem is ook steeds vaker boem.’

10. Waarom mogen automobilisten in Duitsland, België of Frankrijk wel gewoon lekker hard blijven doorrijden? Hebben ze daar geen stikstofprobleem?

Het is een veel gehoorde kritiek, onder meer van boze boeren, dat Nederland overdrijft met zijn strenge stikstofmaatregelen en het braafste jongetje van de klas is. Maar feit is dat geen land in Europa zo’n hoge stikstofuitstoot per hectare heeft als ­Nederland. In Duitsland is de uitstoot bijvoorbeeld slechts de helft zo groot.

Ook is Nederland door de uitspraak van de Raad van State vorig jaar verplicht om op korte termijn maatregelen te nemen. Toch zijn ook andere landen volop bezig om hun stikstofuitstoot te verminderen. Maar omdat de situatie per land verschilt – snelwegen liggen bijvoorbeeld verder van natuurgebieden – kan elk land een andere invulling aan het stikstofbeleid geven.

De maximumsnelheid en de stikstofcrisis

Sommige automobilisten zullen óók flink balen van de verlaging van de maximumsnelheid naar 100 kilometer per uur. Toch zijn er voordelen.

Intern deden zelfs VVD’ers er lacherig over: 130 kilometer per uur rijden was bovenal een politiek campagnemiddel. Nu het voormalig kroonjuweel wordt opgeofferd om de stikstofcrisis te bezweren, heeft wijlen ‘de vroemvroempartij’ er een probleem bij.

Maximaal 100? Wat vinden de elektrische (en andere) rijders daarvan?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden