Autogeniek

Zowel de vandaag opnieuw uitgebrachte roadmovie Paris, Texas (Wim Wenders, 1984 ) als de actiekolder uit Justin Lins Fast & Furious 6 maken het duidelijk: films en auto's lijken voor elkaar gemaakt. Hoogtepunten (en een enkel dieptepunt) uit deze eeuwigdurende liefdesrelatie, aan de hand van de meest gefilmde auto-onderdelen.

De achteruitkijkspiegel


Al honderd jaar geleden wist Lois Weber - de eerste vrouwelijke Amerikaanse regisseur - hoe ze op een filmische manier met achteruitkijkspiegels moest omgaan. In Suspense (1913) scheurt een man naar het huis van zijn geliefde, die door een inbreker wordt belaagd. De man rijdt zo hard dat hij meteen de politie achter zich aan krijgt. Via briljante close-upshots van de achteruitkijkspiegel toont Weber hoe de politie steeds dichterbij komt en zien we zelfs hoe een van de agenten in de auto van de echtgenoot probeert te springen. Dat waren nog eens stunts.


Achteruitkijkspiegels zijn in auto's ook uitermate geschikt voor suggestieve blikwisselingen of om het stoere hoofdpersonage op een al even stoere manier te introduceren; zowel in Drive (Nicolas Winding Refn, 2011) als Mad Max (George Miller, 1979) wordt het gezicht van de held eerst via de binnenspiegel getoond. Niet alleen wordt zo'n man daar vanzelf cooler en geheimzinniger van; het is ook een slimme manier om te benadrukken hoezeer hij met zijn voertuig is vergroeid.


Zoeken op de achterbank


Wie wil weten welke auto er in een bepaalde film voorkomen, hoeft niet ver te zoeken. De Internet Movie Car Database (www.imcdb.org) afficheert zichzelf als 'een van de meest complete lijsten op het web van auto's, fietsen, vrachtwagens en andere vehikels gezien in films'. De gebruiker kan in deze door fans bijgehouden database speuren op onder meer filmtitel, automodel en bouwjaar.


De kofferbak


Wordt in films zelden gebruikt voor koffers; meestal liggen er wapens, drugs, lijken en gijzelaars in. Of de cameraman zelf. Het vroegste voorbeeld van een vanuit de kofferbak gefilmde scène komt uit de film noir He Walked by Night (Antony Mann, 1948). Sindsdien is het 'trunk shot' een conventie van het misdaadgenre geworden, met de kofferbakopnames uit Quentin Tarantino's Reservoir Dogs (1992), Pulp Fiction (1994) en Jackie Brown (1997) als bekendste voorbeelden. De misschien wel langste en meest romantische kofferbakscène werd echter gemaakt door Steven Soderbergh. In Out of Sight (1998) mietert hij politieagente Sisco (Jennifer Lopez) en de uit de gevangenis ontsnapte crimineel Foley (George Clooney) samen in de kofferbak van Sisco's Ford Thunderbird. Daar liggen ze vijf minuten lepeltje lepeltje en kletsen ze gemoedelijk over van alles en nog wat. Wat als ze elkaar niet hier, maar in een café hadden leren kennen, wil Foley weten; wat zou dan gebeurd zijn? 'Niets', antwoordt Sisco droog. Natuurlijk heeft ze gelijk. Sommige vonken kunnen alleen in een kofferbak overspringen.


Het stuur


Autoritten werden in oude Hollywoodfilms meestal in de studio opgenomen, met achtergrondprojectie en acteurs die in een stilstaande auto moesten doen alsof ze echt aan het rijden waren. Dat ze daarbij voor hedendaagse toeschouwers meteen door de mand vallen, ligt vooral aan de opvallend onrustige manier van sturen; alsmaar weer draaien naar rechts en links, ook als de weg rechtdoor loopt. Een kwestie van techniek, zegt de één: auto's waren destijds slecht uitgelijnd en hadden geen stuurbekrachtiging, zodat je constant moest corrigeren. Onzin, zegt de ander. Dat nerveuze stuurgedrag is gewoon een kwestie van overacteren.


Hoe het ook zij, je hoeft geen rijbewijs te hebben om te zien dat het in You Only Live Twice (Lewis Gilbert, 1967) flink misgaat wanneer James Bond en zijn Japanse collega Aki in een maagdelijk witte Toyota 2000GT aan de boeven ontsnappen. Ook deze scène werd met achtergrondprojectie opgenomen en hoeveel scherpe bochten de weg ook maakt, Aki blijft doodleuk rechtdoor sturen. Om acuut wagenziek van te worden. Weinig verrassend dat vertolkster Akiko Wakabayashi geen rijbewijs had.


Het handschoenenkastje


Net als in het echt een vergaarbak voor van alles en nog wat, van peppillen (Detour, 1945) en dameskousen (Beyond a Reasonable Doubt, 1956) tot gestolen geld (Psycho, 1960) en viagra (I Think I Love My Wife, 2007). Misschien ook af en toe een rijbewijs, maar het vaakst ligt er een pistool verstopt - zo vaak dat het inmiddels voorspelbaar is en je als filmgangster beter iets anders kunt bedenken.


De Iraanse regisseur Abbas Kiarostami had ongetwijfeld veel van zulke clichéscènes gezien voordat hij zijn melancholieke roadmovie A Taste of Cherry (1997) maakte, over de levensmoede meneer Badii die rijdend in zijn Range Rover allerlei mensen aanspreekt om hem bij zijn zelfmoord te helpen. De film is grotendeels geïmproviseerd en Kiarostami bedacht gewiekste trucjes om bij de non-professionele spelers de juiste reacties op te roepen. Aan filmjournalist Jonathan Rosenbaum vertelde hij hoe hij de jongen die een naïeve Koerdische soldaat vertolkt van zijn stuk bracht door opeens Tsjechisch te gaan praten. 'Toen ik hem bang wilde laten kijken, verstopte ik een revolver in het handschoenenkastje en vroeg of hij er een chocolaatje uit wilde pakken.'


De claxon


Talrijk zijn de scènes waarin filmpersonages na een moordaanslag of ongeluk met hun hoofd op het stuur vallen, en het toetersignaal als teken des doods door de omgeving schalt. Maar meestal wordt in films geclaxonneerd als groet of waarschuwing of moet het getoeter verduidelijken dat het personage ongeduldig, agressief of razend is.


De toeterscène bij uitstek is uit de legendarische file uit Jean-Luc Godards apocalyptische Week-end (1967). Acht minuten trekt de camera traag langs een verkeersopstopping. De auto's bieden met hun ruziënde, pissende, spelende en picknickende bestuurders een dwarsdoorsnede van de Franse middenklasse. Geen sociaal volk, als je het constante, hoogst irritante kabaal van de tientallen claxons mag geloven. Dat de file in Week-end veroorzaakt blijkt te worden door een verschrikkelijk ongeluk, maakt die toetersymfonie er alleen maar kleinzieliger op.


De ruitenwissers


Op het eerste gezicht het minst sexy auto-onderdeel, maar schijn bedriegt. Ook met ruitenwissers weet menig filmmaker iets bijzonders aan te vangen. Zie Jacques Tati's Trafic (1971). Zoals hondenbezitters vaak op hun huisdier lijken, zo lijken de personages in Trafic op de ruitenwissers van hun auto, en vice versa. Enthousiast kletsende meisjes zitten achter wiebelige wissers die ook nog eens met een hoog, vrolijk geluid over de ruit glijden. Een dikke, breed zittende rijkaard heeft wissers die log, krom en kreunend hun werk doen. Bij een hippie bewegen ze juist relaxed en groovy, terwijl bij een bijziend opaatje nog maar één van de wissers het doet, stroef en stram over de ruit kruipend. 'Je gaat een band aan met je auto', zegt iemand in Fast and Furious 6; Tati laat met zijn maffe gags letterlijk zien hoe ver die relatie kan gaan.


De radio


Waarom zijn autoradio's in films meestal van analoge makelij? Hebben filmpersonages een voorkeur voor draaiknopjes? Analoog of digitaal, in films zorgt de autoradio meestal voor de juiste stemmingsmuziek, of liedjes die quasi-toevallig iets zeggen over de personages. Vaste prik in horrorfilms zijn verder het geleidelijk wegvallende signaal en het vervelende liedje dat zich onmogelijk laat wegdraaien.


Een inventieve variant daarop biedt John Carpenters Christine (1983). De bloeddorstige Christine, gespeeld door zowel een Plymouth Belvedere als een Plymouth Fury, krijgt via haar radio een eigen stem. Op de raarste momenten gaat het apparaat uit zichzelf spelen; altijd weer dezelfde kleffe jarenvijftigliedjes. Liedjes die er geen twijfel over laten bestaan dat Christine een bezitterige, stikjaloerse bitch op vier wielen is. Zo krijgt ze in de openingsscène met George Thorogood's Bad to the bone al meteen haar veelzeggende lijflied aangemeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden