REPORTAGE

Auto's eruit, kunstgras erin

Twee maanden lang kunnen kinderen in enkele Gentse straten naar hartelust buiten spelen. De straten zijn afgesloten voor verkeer. Buurtgenoten organiseren het zelf, de animo groeit.

De Leefstraat in Gent. Beeld An-Sofie Kesteleyn

Na de eerste vergadering met haar buren kon Ann Vanden Wyngaerd (46) wel in huilen uitbarsten. Ze had hen voorgesteld van hun smalle, dichtbevolkte straat een officiële 'Leefstraat' te maken: twee maanden lang zouden alle auto's en parkeerplekken vervangen worden door bloemen en gras, picknickbanken en zithoekjes en speeltuigen voor de kinderen. Wie kon daar nu tegen zijn?

Heel wat bewoners van haar kleurrijke Gentse straat, zo bleek. Ze wilden hun schaarse parkeerruimte niet op geven, ze vreesden dat de picknickbanken een invitatie zouden zijn voor hangjongeren en ze maakten zich zorgen over vuil en lawaai. 'Het was een en al gekanker', zegt Vanden Wyngaerd. 'Ik werd er niet goed van. Maar onze coach zei: dat was een goede vergadering.'

Vier maanden later zit zij met buurman en medeorganisator Chris Vandevorst (39) een biertje te drinken in de openluchtzithoek voor haar huis. De straat is afgezet voor auto's, het asfalt is bedekt met een groen tapijt en her en der staan tafels en banken, door de buren zelf gemaakt met houten pallets. De Leefstraat is er gekomen, en zelfs de grootste tegenstanders uit de straat draaien langzaam bij.

De Leefstraat. Beeld An-Sofie Kesteleyn

Opmars

Leefstraten zijn in Gent opvallend in opmars. Begonnen als een experiment met twee straten in 2013, deden er bij de tweede editie in 2014 al tien straten mee; dit jaar zijn er liefst 25 Leefstraten. Andere steden, waaronder Rotterdam, tonen interesse.

Het idee is eenvoudig: maak een straat twee maanden autovrij en laat de bewoners beslissen wat ze met de vrijgekomen ruimte doen. Elke Leefstraat ziet er dus anders uit: de multiculturele Wasstraat lijkt een festivalweide, chaotisch maar gezellig, terwijl de Kozijntjesstraat in het centrum, met petanqueveld en krijtmuur, zo in een designtijdschrift kan.

De Meibloemstraat, waar Ann Vanden Wyngaerd de kar trok, is met zijn grastapijt en picknickbanken vooral een speelweide voor de kinderen. 'Toen wij klein waren, gingen wij gewoon op straat spelen', zegt Vanden Wyngaerd. 'Tegenwoordig kan dat niet meer, het verkeer is te onveilig en ouders zijn te bang. Maar ik wil dat mijn zoon van acht ook alleen buiten kan.'

Spelende kinderen in Gent. Beeld An-Sofie Kesteleyn

Actuele vragen

De Leefstraten spreken zo aan omdat ze tal van actuele vragen raken. Ze creëren meer groen en ruimte in de stad, maar ze zijn ook een aanleiding om met alternatieve vormen van mobiliteit te experimenteren, en een manier om de sociale cohesie en burgerparticipatie te versterken. De Leefstraten worden immers door de bewoners zelf opgezet en gerund.

'Als iemand in zijn eentje naar ons komt, sturen we die terug met de opdracht drie of vier buren te zoeken', zegt Dries Gysels van het Lab van Troje, de stichting die de Leefstraten opstartte en die de bewoners begeleidt. Die voortrekkers moeten al hun buren contacteren, al hun bezwaren opschrijven en voor al die bezwaren een oplossing bedenken.

Voor buren die vrezen geen parkeerplaats meer te vinden, zoeken ze een buurtparking op een nabijgelegen bedrijventerrein of ze voorzien hen van een gemeenschappelijke bakfiets om boodschappen te doen. Voor buren die overlast vrezen, wordt een aanspreekpunt aangesteld en zijn er tussentijdse evaluaties. Pas als er voldoende draagvlak is, kan de Leefstraat er komen.

Ook daarna blijven de voortrekkers, onder begeleiding van het Lab van Troje, zelf verantwoordelijk voor hun Leefstraat. Ze moeten zelf het vuil ruimen, kapotte zitbanken herstellen of bemiddelen bij conflicten. Zoals in de Ooievaarstraat, met 150 huishoudens een van de grootste Leefstraten.

Leefstraten in België

Lees hier verder over het experiment en de gedachte achter de droomstraten, waarin bewoners zelf initiatief nemen en de buurt inrichten zoals zij dat willen.

Idylle uit vervolgen tijden

Op deze woensdagnamiddag lijkt de Ooievaarstraat een idylle uit vervlogen tijden. De voordeuren in de straat staan open, kleuters lopen in en uit, en tussen de picknicktafels kruipt een baby. 'Dit is een 30 kilometerzone, maar normaal scheuren de auto's hier voorbij', zegt bewoner Michiel Weemaes (38). 'Mijn kindjes kwamen vroeger nooit alleen op straat, nu laat ik ze zonder toezicht buiten.'

Tot twee weken geleden waren er wat spanningen in de Ooievaarstraat. Een groep tieners uit de buurt had de autovrije straat met grasmat ontdekt, en vond het er veel fijner voetballen dan op het beton van hun voetbalkooi. 'Ze kwamen met steeds meer en ze werden te dominant', zegt Weemaes. 'Het leek hier op zaterdagavond wel een training van de jeugd van AA Gent.'

Nadat een raam aan diggelen was gegaan, zochten de buren met het Lab van Troje een oplossing. Ze hadden nog wat rollen grastapijt over en brachten die met toestemming van het stadsbestuur aan op het beton van de voetbalkooi.

Beeld An-Sofie Kesteleyn

Uiteindelijk wil het Lab van Troje dat de lessen van de Leefstraten in het dagelijks beleid doordringen. Dat de ideeën over bewonersparticipatie, autodelen of buurtparkings die in de Leefstraten hun waarde hebben bewezen, permanent worden toegepast.

Het stadsbestuur van Gent staat daarvoor open. De dienst voor stratenaanleg maakt binnenkort een rondrit langs alle Leefstraten, om te zien welke elementen ze kunnen overnemen. En bij de inrichting van straten komt er meer bewonersoverleg. 'Dat is de stad die we willen zijn', zegt wethouder Filip Watteeuw (Groen). 'Het stadsbestuur moet niet alles zelf willen regelen.'

Ook in Rotterdam

In Rotterdam kunnen buurtbewoners zich sinds april opgeven om hun straat een maand lang als Droomstraat in te richten. Net als in de Belgische Leefstraten kunnen ze parkeerplaatsen opofferen voor groen, speeltuigen of ontmoetingsruimte, maar in tegenstelling tot in Gent worden de straten niet volledig autovrij. De eerste Droomstraat wordt deze zomer verwacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden