Australische universiteit legt vinger op zere plek: het land is helemaal niet ontdekt

Australische ontbijtshows hebben het zelden over universitair onderwijs, maar deze week was het zo ver. Aanleiding: de gerenommeerde University of New South Wales zou met een politiek-correcte handleiding voor studenten de koloniale geschiedenis van Australië willen herschrijven.

Deelnemers aan de Invasion Day-mars in Sydney, januari 2016. Tijdens deze omloop wordt de 'kolonisatie' door de Britten herdacht.Beeld epa

De studenten moeten volgens de door de BBC geciteerde gids over de juiste terminologie voor de inheemse bewoners van Australië niet meer spreken over 'de' Aborigines, maar over 'de oorspronkelijke bevolking van Australië' of over 'Aboriginal' volkeren (in meervoud). En die volkeren hadden geen 'primitieve' of 'prehistorische', maar 'complexe' en 'diverse' samenlevingen.

De universiteit ontraadt ook de term 'nomaden'. Die suggereert dat de oer-inwoners niet echt gevestigd waren, wat de mythe zou ondersteunen van Australië als een 'leeg land' dat vrij was voor blanke kolonisering. De grootste steen des aanstoots in de ontbijtshows bleek echter deze: Australië is niet 'ontdekt' door de Europeanen, maar 'binnengevallen', 'bezet' en 'gekoloniseerd'.

Helemaal correct, zou je zeggen, de komst van de Europeanen leidde tot een hoop ellende, maar wel tegen het zere been van de Daily Telegraph. En van de conservatieve radiopresentator Alan Jones, die fulmineerde over een 'diversity toolkit' vol 'rotzooi' die zou 'dicteren' dat de landing van de Britse ontdekkingsreiziger James Cook in Australië in 1770 een invasie was.

'Kwetsende' symbolen van kolonialisme en racisme

De Australische discussie staat niet op zichzelf. In veel Angelsaksische landen ligt aan universiteiten de koloniale geschiedenis onder vuur, vooral sinds zwarte studenten in Zuid-Afrika zich vorig jaar tegen standbeelden van witte imperialisten als Cecil Rhodes keerden. Ook in Groot-Brittannië en de VS wordt geageerd tegen 'kwetsende' symbolen van kolonialisme en racisme.

Bij al die campagnes gaat een roep om gelijke kansen en meer diversiteit aan universiteiten gepaard met pogingen het 'foute' verleden te kuisen. Critici spreken van slachtofferdenken. 'Geschiedenis is geen therapie.' En zeker geen 'goed-slecht-allegorie', zoals de Britse historica Cheryl Hudson schreef.

De Australische handleiding sluit gewoon aan bij de trend onder Aborigines om de nationale feestdag van Australië (26 januari, de dag in het jaar 1788 dat de Britten zich definitief vestigden bij het huidige Sydney), niet Australia Day maar 'Invasion Day' te noemen, zegt Ad Borsboom, oud-hoogleraar culturele antropologie en Australiëkenner.

Beladen term

Probleem is alleen dat de term invasie bij de doorsnee Australiër averechts werkt. 'Het woord kolonisatie wordt nog wel breed geaccepteerd, maar invasie is een beladen term waarmee de universiteit politiek kleur bekent.'

De universiteit heeft woensdag overigens ontkend dat zij dit beoogt. We willen onze studenten alleen maar het verschil laten zien tussen meer en minder 'passende' terminologie, zei een woordvoerder tegen de BBC.

Over de correcte benaming voor de inheemse bewoners van Australië wordt al decennia gebakkeleid. De voorkeur gaat inmiddels uit naar 'oorspronkelijke Australiërs'. 'Aborigines is niet per se pejoratief, maar een verzamelnaam, zoiets als Europeanen', zegt Borsboom. 'Aborigines duiden zichzelf meestal aan met de naam van hun stam, waarvan er ooit meer dan 500 waren. Maar ze noemen zichzelf Aborigines, niet oorspronkelijke Australiërs.'

Een inclusief feestje

De oproep standbeelden te verwijderen klinkt volgen Borsboom in Australië nog niet. 'Gematigde leiders van de Aborigines-gemeenschap willen rond Australia Day de tegenstellingen niet vergroten, maar wel zorgen dat van een exclusief een inclusief feestje wordt. Ze willen het koloniale verleden niet terugdraaien, ze accepteren dat er een nieuwe realiteit is ontstaan.'

Dit neemt niet weg dat voor de Aborigines nog veel te verbeteren valt, bleek vorige maand uit een jaarlijks regeringsrapport. Aborigines kampen met relatief hoge kindersterfte, schooluitval en verslavingsproblemen. Ze zijn veel vaker werkloos dan andere Australiërs en leven gemiddeld tien jaar korter.

Het blijft niettemin lastig de geschiedenis te herschrijven met woorden om hedendaagse politieke agenda's te faciliteren, zegt Borsboom. 'Benamingen als Aborigines zijn absoluut niet politiek neutraal, maar context verandert. Je kunt alle termen politiek neutraal maken, maar dan vermoord je de taal.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden