Profiel Australische interneringskampen

Australisch parlement verzacht immigratiebeleid, regering vreest toename vluchtelingenstroom

Het Australische parlement heeft woensdag een wet aangenomen die het de regering verplicht om vluchtelingen uit overzeese centra te laten overvliegen naar ziekenhuizen op het  vasteland, als ze medische zorg nodig hebben. Dit is nu vrijwel onmogelijk.

Australische asielzoekersopvang Topside op het eiland Nauru. Beeld Getty Images

De nieuwe wet vormt een humanitaire verzachting van de spijkerharde Australische immigratiewetgeving, die sinds 2013 iedereen die illegaal per boot het land tracht binnen te komen het recht op vestiging ontzegt. Alle vluchtelingen, migranten en asielzoekers die door de Australische marine en kustwacht worden opgepikt, komen sindsdien in de overzeese asielzoekerscentra terecht.

In die omstreden interneringskampen – op Manus Island en twee andere eilandlocaties in Papoea-Nieuw-Guinea (uitsluitend voor mannen) en op het atol Nauru in de Stille Oceaan (ook vrouwen en gezinnen) – zitten op dit moment nog zo’n duizend mensen opgesloten: Rohingya-vluchtelingen uit Myanmar, Bengalezen, Pakistanen, Afghanen, Iraniërs, Oeigoeren en anderen.

De volledige oppositie nam de nieuwe wet woensdag aan, tot woede van de Conservatieve premier Scott Morrison en zijn minderheidsregering. De ‘dwaze wet’ zal volgens Morrison een aanzuigende werking hebben en tot een nieuwe golf bootvluchtelingen leiden. ‘Mijn taak is te zorgen dat die boten niet komen’, sprak de premier. Daarom gaat de regering een vorig jaar gesloten detentiecentrum op Christmas Island heropenen.

Bangmakerij

De oppositiepartijen (Labor, Greens en onafhankelijken) wijzen Morrisons kritiek af als bangmakerij, aangezien de wet na aanpassing alleen betrekking heeft op asielzoekers die al in de offshore kampen zitten, niet op nieuwkomers. ‘Ik geloof dat wij onze grenzen gesloten kunnen houden, onze nationale veiligheid kunnen verdedigen en tegelijk mensen humaan kunnen behandelen’, verklaarde oppositieleider Bill Shorten van Labor.

Medische evacuaties naar het vasteland waren afgelopen jaren een maas in het net van de immigratiewetten. Honderden asielzoekers mochten na medische behandeling blijven, omdat de rechter verbood hen terug te sturen naar de detentiecentra op de eilanden. Sindsdien moesten asielzoekers vaak wel via de rechter behandeling afdwingen, wat tot ongelukken en zelfs doden zou hebben geleid. ‘Gisteren was een overwinning voor het geweten van deze natie’, aldus Kon Karapanagiotidis van het Asylum Seeker Resource Center.

Het harde Australische immigratiebeleid en de ‘Goelag-archipel’ van asielcentra waren een antwoord op de wassende stroom bootvluchtelingen die vanaf circa 2000 vanuit Zuid-Oost Azië door mensensmokkelaars naar Australië werd gebracht, en de maatschappelijke onrust waartoe dat leidde. Omdat met hard immigratiebeleid electoraal succes viel te behalen, werkten alle grote partijen in de Australische politiek eraan mee.

Australische asielzoekersopvang Nibok op Nauru. Beeld AP

In 2001 weigerde de zwakke conservatieve regering van premier John Howard in 2001 een Noors schip met 433 geredde vluchtelingen op te nemen, en werd prompt royaal herkozen. De centrumlinkse regering die vanaf 2007 aan de macht was, begon vluchtelingen vast te zetten op Christmas Island. Onrust over misstanden aldaar bracht in 2013 de Conservatieven weer aan de macht. Zij introduceerden het zerotolerancebeleid en zetten de andere kampen op.

Duidelijk lijkt inmiddels dat dit zerotolerancebeleid afschrikwekkend heeft gewerkt: sinds 2013 is het aantal bootvluchtelingen gekelderd naar vrijwel nul. Niet vreemd dus dat de Australische aanpak een inspiratie vormt voor Europese politici die de vluchtelingen- en migrantenstroom over de Middellandse Zee willen stoppen en tijdrovende asielprocedures willen verplaatsen naar verre buitenlanden.

Mensenrechtenorganisaties hebben de asielzoekerskampen wel zwaar bekritiseerd vanwege het inhumane karakter van de vaak uitzichtloze detentie. Dit probleem wordt bijvoorbeeld geschetst in No Friends but the Mountains, het boek dat de op Manus geïnterneerde Iraanse vluchteling Behrouz Boochani schreef via Whatsapp-berichtjes, en waarvoor hij begin deze maand de prestigieuze Australische Victoria Prize kreeg.

Schikking van 60 miIjoen

In 2017 moest de Australische regering voor omgerekend 60 miljoen euro een schikking treffen met 1.900 asielzoekers op Manus en in andere kampen, die de regering voor de rechter hadden gedaagd. Ze eisten schadevergoeding vanwege ongrondwettige opsluiting (zoals bepaald door een rechtbank in Papoea-Nieuw-Guinea) en opgelopen lichamelijke en geestelijke schade.

Begin deze maand kwam er ook een doorbraak in een andere pijnlijke en slepende kwestie: de tientallen kindvluchtelingen die soms al jarenlang op Nauru verbleven. De regering kondigde aan dat de laatste vier kinderen binnenkort met hun families naar de Verenigde Staten verhuizen, als onderdeel van de deal met de toenmalige regering-Obama dat de VS 1.250 vluchtelingen uit Nauru zouden opnemen.

De nieuwe wet lijkt intussen een godsgeschenk voor premier Morrisons impopulaire minderheidsregering, die het in de peilingen beroerd doet. Morrison kan het asielvraagstuk nu centraal stellen bij de verkiezingen in mei. Als hij wordt herkozen, zo heeft de premier al verklaard, zal hij de wet meteen weer afschaffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden