Australië en Zweden nemen het wel op tegen Rusland

Eind vorige week schortte Australië de ratificatie op van een verdrag dat het land tot uraniumleverancier van Rusland zou maken....

Parijs,
Hetzelfde gold voor de beslissing van Zweden om de publicatie uit te stellen van een rapport over de toekomst van het Zweedse leger, omdat de Russische tactiek in Georgië de militaire planning en paraatheid van Zweden ernstig ondermijnt. De Zweedse regering heeft aangekondigd dat zij haar plan om bepaalde eenheden op te heffen en installaties te sluiten nu in de ijskast zet.

Parijs,
Deze twee landen hadden zich gemakkelijk kunnen onthouden van een poging de Russische agressie terug te dringen – het ene is neutraal, het ander ligt aan de andere kant van de wereld. Toch laten ze weten dat het regime van Poetin een risico vormt en hun vertrouwen niet langer waard is.

Parijs,
Voor Australië betekent dit besluit een verlies van zo’n miljard dollar op jaarbasis en het besluit van Zweden is alleszins ongebruikelijk. Beide besluiten worden genomen nu elders de aandacht voor Rusland, en de daadkracht in het optreden tegen Rusland, sterk afneemt. Zeker, Condoleezza Rice heeft verbaal de staf weer eens gebroken over Rusland toen ze zei dat zich in de houding van het land weer een ‘duistere wending’ had voorgedaan, een stap terug naar ‘de paranoïde, agressieve reflex’. Maar de regering-Bush heeft niets substantieels ondernomen om haar belofte van afgelopen augustus kracht bij te zetten, dat ‘Rusland niet ongestraft zijn buurlanden kan binnenvallen’.

Parijs,
Vervolgens heeft Rusland de onafhankelijkheid van Zuid-Ossetië en Abchazië erkend, de twee Georgische provincies feitelijk geannexeerd en zijn troepenmacht ter plekke uitgebreid tot 7600 man. En wat zei de EU, die de onderhandelingen over de terugtrekking van Russische troepen uit Georgië leidt, daarover? Commissievoorzitter Barroso kwam met het aanbod dat de Russische terugtrekking uit ‘het eigenlijke Georgië’ voldoende was om het uitstel van de onderhandelingen over de strategische samenwerking tussen de EU en Rusland op te heffen.

Parijs,
Dat is nog eens een zinvolle reactie van de EU. Volgens de NAVO is het onmogelijk om van de noodzakelijke terugkeer naar de status quo te spreken als Russische troepen in de nieuwe marionetstaatjes gestationeerd zouden blijven.

Parijs,
En hier zitten we dan met een van oudsher risicomijdende EU die haar afkeuring uitspreekt over een wereldwijde financiële crisis die ontstond door speculatie en weloverwogen genomen onaanvaardbare risico’s en toch verklaart dat het gevaar in Georgië voldoende geweken is om de enige serieuze wandaad die ze Poetin kunnen aanwrijven weg te poetsen. Let wel, er is weinig kans dat de Russen hun troepenmacht in Zuid-Ossetië en Abchazië zullen terugbrengen tot het overeengekomen niveau van ‘vredesmacht’.

Parijs,
Maar anders dan de VS, de NAVO en de EU, hebben Zweden en Australië onaangename, concrete stappen genomen tegen een land dat zij nu in het openbaar eerder als een risico dan als partner beschouwen. Zij hebben één elementaire eigenschap gemeen: geen van beide zijn afhankelijk van Rusland voor hun energievoorziening. Dat verschaft hen vrijheid.

Parijs,
Bij ontstentenis van enig Amerikaans leiderschap, laat dit ook zien hoe een adequate reactie op een onbetrouwbare, agressieve staat eruit zou kunnen zien. Als de EU een prioriteit zou maken van het doorbreken van haar afhankelijkheid van Russische energie, zou ze zichzelf immuun kunnen maken voor Poetins chantagepraktijken op energiegebied en zou ze haar standpunt duidelijk maken op een manier die de agressor niet kan negeren.

Parijs,
‘Als reactie moeten we onder meer een gemeenschappelijk defensiebeleid opstellen om onze energievoorraden veilig te stellen’, aldus de Engelse premier Gordon Brown. ‘Ik zal onze Europese partners aanmoedigen onze gezamenlijke onderhandelingskracht in te zetten in plaats van afzonderlijke afspraken met Rusland na te streven.’ En dus? In elk geval niks stevigs, vastbeslotens of opvallends. De noodzaak van meer veiligheid op energiegebied is verpakt in wollige woorden, in een EU-verklaring over Georgië.

Parijs,
Maar die afzonderlijke afspraken die Brown afwijst, blokkeren elke poging tot een tegenaanval waarbij alle leden afzien van een voorkeursbehandeling door Rusland, ophouden zich druk te maken over de verdeling van bevoegdheden tussen lidstaat en Unie, bereid zijn net als Australië financiële offers te brengen en opnieuw kernenergie in overweging willen nemen.

Parijs,
De VS hebben bij monde van hun ambassadeur in Zweden, John Wood, ook een alleszins redelijke duit in het zakje gedaan. In een Zweedse krant stelde hij dat Zweden de rol van leider op zich zou kunnen nemen door te zorgen dat Rusland niet de gelegenheid krijgt ‘tweedracht te zaaien tussen Europese staten’.

Parijs,
Dat zou betekenen dat men het pijpleidingproject Zuidstroom in heroverweging moet nemen, een project waarvan het belangrijkste doel is, zo zei hij, om Oekraïne af te sluiten van het natuurlijke systeem van brandstofdistributie. Italië, Griekenland en Bulgarije nemen deel aan dit project.

Parijs,
Zweden, zo schreef Wood, zou ook ‘nog eens goed moeten kijken’ naar de geplande pijpleiding Noordstroom, die deels door Zweedse territoriale wateren in de Oostzee zou moeten lopen. De Noordstroom, aldus Woods, is een voorbeeld van een speciale regeling tussen Rusland en Duitsland.

Parijs,
Dat vatte men in Zweden niet als belediging op. Daar had men de bouw van pijpleiding al tegengehouden om milieuredenen – lees: veiligheidsoverwegingen. Maar in Duitsland diende minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier een officieel protest in bij de Amerikanen.

Parijs,
Schaamteloze en negatieve geesten zal nog bijstaan dat de afspraken met Poetin over de pijpleiding de laatste grote klus was tijdens het zevenjarige kanselierschap van Gerhard Schröder. Die klaarde hij slechts enkele maanden voordat hij, na te zijn afgetreden in 2005, door Moskou werd benoemd als voorzitter van de raad van toezicht van de Duitse vestiging van Gazprom.

Parijs,
En terwijl de Russen nog steeds in Georgië zitten en nog steeds zonder enig protest Europa in een ‘energiehoudgreep’ (dixit Gordon Brown) houden, hebben de Duitsers officieel hun irritatie geuit over het feit dat een bondgenoot zijn mond niet houdt over de voor zichzelf sprekende details van de situatie.

Parijs,
Natuurlijk stelt dit niks voor en levert het nu geen grote krantenkoppen op, maar wie durft te zeggen dat het hier bij blijft?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden