nieuws

Australië blokkeert groots handelsplan van Xi Jinping, China is furieus: ‘Koude-Oorlogsmentaliteit’

Australië heeft alle bestaande Zijderoute-samenwerking met China geblokkeerd. Daarmee gooit de regering in Canberra, waarschijnlijk als eerste ter wereld, de knuppel in het hoenderhok.

Xi Jinping in 2019 tijdens een bijeenkomst met 37 wereldleiders waarin zij internationale handelspolitiek bespraken.  Beeld EPA
Xi Jinping in 2019 tijdens een bijeenkomst met 37 wereldleiders waarin zij internationale handelspolitiek bespraken.Beeld EPA

De deelstaat Victoria wordt botweg de eerder afgesproken deelname aan het Chinese wereldwijde netwerk van handelsroutes verboden. De Chinese regering reageerde donderdag furieus op ‘de Australische Koude-Oorlogsmentaliteit’ en beraadt zich op stappen.

Het Belt Road Initiatief (BRI) is het paradepaardje van de Chinese president Xi Jinping en heeft daarom een heilige status in China. Deels ingegeven als reactie op hernieuwde aandacht van de voormalige Amerikaanse president Obama voor Azië lanceerde Xi in 2013 het project, waar miljarden in omgaan om zo’n 130 landen van handel, infrastructuur en Chinese hightech te voorzien.

Afhankelijkheid

Hopend op Chinese investeringen sloot de Australische deelstaat Victoria zich in oktober 2018 aan. Dat overviel de nationale regering, die juist net had besloten niet mee te doen aan BRI, omdat het project de al aanzienlijke economische Australische afhankelijkheid van China dermate zou vergroten dat de nationale veiligheid mogelijk in het gedrang kwam.

De Australische minister van Buitenlandse Zaken, Marise Payne, tijdens de bekendmaking over het stopzetten van de samenwerking met China voor de Zijderoute. Beeld AP
De Australische minister van Buitenlandse Zaken, Marise Payne, tijdens de bekendmaking over het stopzetten van de samenwerking met China voor de Zijderoute.Beeld AP

De eerste storm van kritiek betrof de geheimzinnigheid rond de deal zelf. In Australië leven al langer verdenkingen tegen bepaalde politici, die zich hebben laten inpakken door Australisch-Chinese donoren aan de campagnekas in ruil voor een pro-Chinese houding. Ook rond de premier van Victoria, Daniel Andrews bestonden veelbesproken netwerken van Australische Chinezen, die aansturen op toenadering tot China.

Daarbij kwamen economische bezwaren. BRI-projecten worden gefinancierd met leningen van Chinese banken aan Chinese bedrijven, die geholpen door lage rente en staatssteun buitenlandse bedrijven bij aanbestedingsprocedures uit de markt prijzen. Met een BRI-project rolt een land de rode loper uit voor oneerlijke concurrentie. Daarbij komt vooral voor armere landen het risico dat ze de schulden aan China niet kunnen aflossen, behalve als ze Beijing terugbetalen in natura, zoals grondstoffen of cruciale infrastructuur in de vorm van havens.

Link met Oeigoeren

Victoria’s enthousiasme voor BRI werd pijnlijk, toen vorig jaar bleek dat de deelstaat de Chinese treinfabrikant CRRC voor een metroproject had ingeschakeld. Die fabrikant wordt in verband gebracht met gedwongen tewerkstelling van de Oeigoerse islamitische minderheid in Xinjiang. Andrews bleef volhouden het Chinese bedrijf volledig te vertrouwen, terwijl CRRC na onderzoek van nota bene een Australische denktank al in de Verenigde Staten op de zwarte lijst was gezet.

Protesten in Canberra tegen de behandeling van Oeigoeren in China. Beeld Getty
Protesten in Canberra tegen de behandeling van Oeigoeren in China.Beeld Getty

Ondanks toenemende politieke druk hield Andrews vast aan BRI-deelname. Dat Victoria het voortaan zonder BRI moet doen, komt door vorig jaar ingevoerde wetgeving, die lokale of regionale overheden verbiedt deals te sluiten die haaks staan op het landelijke buitenlandbeleid. Met dat argument is woensdag naast de overeenkomsten met China ook samenwerking met partijen in Iran en Syrië geblokkeerd.

Persoonlijke belediging

Veel concreets heeft BRI Victoria niet opgeleverd: ondanks plannen voor een pijplijn, investeringen in de landbouw en hightech zijn er nog geen praktische verplichtingen. De politieke schade van het openlijk blokkeren van BRI-deelname is echter gigantisch, want China vat dit op als een persoonlijke belediging van Xi.

Australië had de vrijblijvende samenwerkingsovereenkomst ook stilletjes kunnen laten doodbloeden, maar in de Australische politiek is China een splijtzwam. Politici denken kiezers te plezieren door Beijing op de tenen te trappen, of juist de hemel in te prijzen. Sinds de covidcrisis en het Chinese optreden in Xinjiang en Hongkong hebben anti-Chinese politici de wind mee. Dat heeft heeft geleid tot de ernstigste crisis in de Chinees-Australische relaties ooit. China voert een informele handelsboycot tegen Australië in als represaille voor een Australische oproep voor onafhankelijk onderzoek naar de oorsprong van het coronavirus.

Chinese projecten doelwit in Pakistan

Onvrede over de Chinese invloed met BRI-projecten is waarschijnlijk het motief voor een aanslag in Quetta in Pakistan woensdag. Daar vielen vijf doden toen een autobom afging bij het Serena-hotel, waar de Chinese ambassadeur zojuist was ingecheckt. Ambassadeur Nong Rong bleef overigens ongedeerd. Quetta ligt in Baluchistan, een van de twee gebieden die onderdeel zijn van de China-Pakistan Economic Corridor, waar in totaal 57 miljard dollar in omgaat. Daar is het onrustig door aanslagen van separatisten en islamitische opstandelingen, die de Chinese infrastructurele projecten regelmatig tot doelwit nemen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden