Auntie Beeb wankelt

Arrogant, een bolwerk van conservatisme, een bron van links: het werd de BBC allemaal toegedicht. Auntie Beeb zelf wilde vooral agressiever worden en meer scoops brengen....

Alleen al de perszaal van de BBC in het conferentiecentrum A in Bournemouth, waar deze week het Labour-congres plaatsvindt, is drie keer zo groot als die van alle andere media gezamenlijk. Het tekent de macht en de invloed van de BBC in Groot-Brittannië. Dankzij de staatsomroep, die dagelijks rechtstreekse uitzendingen verzorgt, zijn partijconferenties - hoe politiek onbetekenend ook - nog steeds nationale gebeurtenissen.

De BBC wordt vergeleken met fish & chips. Over de staatsomroep bestaan veel meningen: arrogant, hooghartig, vooringenomen, een bolwerk van conservatisme, een bron van links agitatie, een pleisterplaats van middelmatigheid, maar ook innovatief, vernieuwend, onpartijdig en wereldwijd gerespecteerd. De BBC ziet het als haar taak programma's te maken die niemand anders wil of durft te maken. In de woorden van Newsnight-presentator Jeremy Paxman: 'Het gaat 'om ideeën en mensen die ze willen uitvoeren.'

'De BBC behoort tot de drie grote Britse instituten, naast de monarchie en de National Health Service (NHS). Het verschil is dat de monarchie en de NHS zijn hervormd en de BBC nooit is veranderd', moppert voormalig BBCcoryfee John Hambley, nu baas van Arts Channel. Jaarlijks geeft de BBC liefst vijf miljard euro 'belastinggeld' uit. Het aantal werknemers bedraagt alleen al 30-duizend, waarmee de omroep tot de grootste en meest bureaucratische bedrijven van het land kan worden gerekend.

De inmiddels 81-jarige Auntie Beeb, zoals de BBC liefkozend wordt genoemd, wil echter niet langer meer de stoffige, bedachtzame en wijze tante zijn die de Britten - en de rest van de wereld - vermaakt en de waarheid vertelt. De BBC afficheert zich graag als een dynamische jongeman. Nu 40 procent van de Britten digitale televisie heeft, en in plaats van de gebruikelijke vijf kanalen tot tweehonderd zenders kan ontvangen, moet de staatsomroep om de gunst van de kijker concurreren met nieuwe televisiegrootmachten als Rupert Murdochs Sky.

Daartoe is de BBC onder meer zelf het digitale tijdperk ingetreden met acht nieuwe zenders, die allemaal gevuld worden met programma's die haar publieke functie in een dubieus daglicht stellen: Hollywood-films of interactieve shows waar kijkers de mooiste huizen, beste zangers of meest geliefde beroemdheden kunnen kiezen.

Maar ook in de nieuwsgaring op de vertrouwde televisie-en radiokanalen is de BBC agressiever worden. Het befaamde en nu in opspraak geraakte radioprogramma Today van presentator John Humphries is daar het voorbeeld bij uitstek van. Rod Liddle, hoofdredacteur van 1998 tot 2002, wilde geen actualiteitenrogramma meer waar 'ministers in een stoel werden gezet en de vraag kregen hoe het met hen ging'. 'We wilden een spraakmakend en intelligent programma dat ministers zou confronteren.' De breaking story werd als totaal nieuw concept ingevoerd. Er moesten scoops zijn en daarom werden newsgetters als Andrew Gilligan aangetrokken. 'Maar als je nieuws wilt maken, moet je het ook aankleden - noem het sexyer maken. De presentatie wordt belangrijk', zegt Roy Greenslade, hoogleraar journalistiek aan de City University in Londen.

Verslaggever Gilligan sprak op 22 mei van dit jaar in een Londens hotel in het geheim met wapenexpert David Kelly, een medewerker van het ministerie van Defensie. Een week later meldde Gilligan om zeven over zes in de ochtenduitzending van Today dat 'Downing Street het Irak-dossier van de inlichtingendiensten sexyer had gemaakt'. Hij baseerde zich op een bron van de inlichtingendiensten. In een artikel dat hij daarop schreef in de tabloid Mail on Sunday noemde hij Blairs perschef Alastair Campbell de kwade genius.

Gilligans primeur haalde de wereldpers, maar de storm zou al snel zijn geluwd als Campbell niet had besloten tot een tegenaanval. Hij noemde het verhaal van Gilligan een leugen en eiste openlijk 'excuses van de BBC'. Greenslade: 'Campbell had een terechte en specifieke klacht. De BBC had op dat moment kunnen voorkomen dat het incident tot een complete veldslag zou escaleren door in 30 seconden zendtijd toe te geven dat er een fout was gemaakt en dat de bron niet iemand van de inlichtingendiensten was. Misschien had Kelly dan nu nog geleefd.'

De woedende reactie van Campbell op Gilligans verslag was volgens Greenslade begrijpelijk - 'hij voelde het als een aanval op iemand die totaal onschuldig is' - , maar het probleem was dat Campbell en passant de BBC ervan beschuldigde tijdens de aanval op Irak een anti-oorlogsstemming te hebben gecreëerd. ' De manier waarop hij dit deed gaf de indruk dat hij niet zozeer ontevreden was over het verslag van Gilligan, maar over de BBC in zijn geheel. De BBC voelde dit als een aanval op haar integriteit en besloot, tot de toezichthouders aan toe, de hakken in het zand te zetten.'

Zowel het hoofd actualiteitenprogramma's Richard Sambrook als directeur-generaal Greg Dyke - de hoogste manager - namen daarbij echter niet de moeite het verslag van Gilligan en diens bronnen te controleren. 'De BBC was altijd verdacht vanwege Labour-sympathieën. Sambrook en Dyke wilden hoe dan ook voorkomen als Tony's cronies te worden afgeschilderd.' Pas tijdens het verhoor door Lord Hutton erkende Gilligan zijn fouten. Hij excuseerde zich en noemde het een slip of the tongue.

De BBC zal niet onbeschadigd uit het Hutton-onderzoek komen, zo verwacht Greenslade. Gilligan zal mogelijk worden ontslagen, 'niet vanwege de slordigheden in zijn verslag, maar vanwege het feit dat hij de bronnen van collega's heeft verraden'. Verder zal het BBC-journalisten worden verboden om nog stukken voor gedrukte media te schrijven. Ook zouden 'tweegesprekken', de onderlinge babbeltjes tussen presentatoren en verslaggevers, aan banden worden gelegd. 'Of minstens zouden ze op schrift moeten worden gesteld, zodat in de spontaniteit gemaakte fouten worden vermeden.' Maar tot verdriet van velen zal de BBC hierdoor mogelijk ook minder aan onthullingsjournalistiek gaan doen. Na de Kelly-affaire is iedereen de lust ontnomen om de agenda van de dag te zetten.

In 2006 zal de huidige Labourregering het charter met de BBC voor een periode voor tien jaar moeten vernieuwen. Tessa Jowell, de Britse minister van Cultuur zegt niet wraakzuchtig te willen zijn of met de BBC te zullen afrekenen. Maar ze wil wel een 'een publiek debat entameren over de toekomstige rol van de BBC in de digitale wereld'. De publieke functie moet worden geherdefinieerd. John Hambley noemt de huidige structuur van de BBC een anachronisme. 'Volgend jaar betalen de Britten 120 pond (170 euro) kijkgeld. Dat is voor een AOW'er in dit land het inkomen van anderhalve week. Een deel van dat geld wordt besteed aan digitale kanalen die de helft van de mensen niet kan ontvangen.'

Dawn Airey, directeur van Sky, denkt dat er een functie voor de BBC is. 'Maar die moet duidelijker worden gemaakt. Wat voegt de BBC toe? Er zijn niet alleen tien commerciële nieuwskanalen, er zijn ook kanalen die de hele dag documentaires uitzenden, er is een speciaal kanaal voor kunstprogramma's, er is het kanaal van de National Geographic. Soms lijkt de publieke omroep dood, zelfs doder dan dood.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden