Op het tweede gezicht

Aung San Suu Kyi mag tragisch zijn, raadselachtig is ze niet

null Beeld Javier Muñoz
Beeld Javier Muñoz

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Ooit had Aung San Suu Kyi huisarrest én fans over de hele wereld. Sinds 1 februari heeft ze wéér huisarrest – weg is de wereldwijde bewondering.

Als generaals die coups plegen bekendstonden om hun tactisch vernuft en gevoel voor imago, kon je denken dat die van Myanmar jaren terug al bekokstoofden hoe ze een wereldberoemde iconische, vijand buitenspel konden zetten die in Myanmar kortweg Daw, ‘de Dame’, heet. Eerst laten we haar vrij, daarna geven we de Dame de hoogste politieke functie en maken haar medeplichtig aan ons regime. Als de internationale reputatie van de Dame aan scherven ligt, plegen we opnieuw een coup en hebben we geen last meer van protesten van Bono en George Clooney en andere beroemde fans.

In de lange jaren voor 2010 waarin Aung San Suu Kyi (1945) in Yangon huisarrest had, lag het militaire regime onder vuur voor het opsluiten van een vrouw die de wereld in haar armen had gesloten. Aung San Suu Kyi werd wereldberoemd toen haar Britse echtgenoot, de jonggestorven historicus Michael Aris, in 1991 namens zijn opgesloten vrouw de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst nam. Honderden vredes- en mensenrechtenprijzen volgden. De Dame mocht het leger van Myanmar tegen zich hebben, ze had een leger van westerse politici, popsterren en Hollywood-vedetten die haar zaak bepleitten. Zowel haar uiterlijk als haar strijd leende zich perfect voor een visueel tijdperk waarin dingen in een oogopslag en een soundbite duidelijk moeten zijn. Op MTV zag je dagelijks spotjes waarin een mooie, frêle, dappere vrouw het in haar eentje opnam tegen lelijke, meedogenloze generaals.

Toen werd ze vrijgelaten, werd ze staatsraad van Myanmar, begon de Rohingya-crisis, bleek ze niet bereid etnische zuiveringen te veroordelen, bleek ze wel bereid het leger van Myanmar voor het Internationaal Strafhof in Den Haag te verdedigen, ja zelfs bereid de opsluiting van journalisten te verdedigen die etnische zuiveringen onderzochten. Vele onderscheidingen werden haar afgenomen. Er werd geroepen om intrekking van haar Nobelprijs. Voormalig superfan Bono verklaarde in 2019 dat hij ‘misselijk’ werd van haar beeltenis.

In de wereld waarin Aung San Suu Kyi van haar voetstuk tuimelde, kon je tegenstrijdige dingen horen. Sommigen zeiden dat ze niet besefte dat ze geen macht had en door de militairen werd gebruikt. Je kunt betogen dat als ze écht geen macht had gehad, die militairen niet de moeite hadden genomen op 1 februari een coup te plegen en haar weer op te sluiten. Anderen zeiden dat de macht haar naar het hoofd was gestegen en ze haar idealen verloochende. Of ze haar eigen idealen verloochende, valt te bezien. Zeker is dat ze idealen verloochende die westerse mensen met een behoefte aan helden haar hadden toegedicht. Als een engel van vlees en bloed een duivel wordt, is de oorzaak vaak geëxalteerde beeldvorming.

Een lezing die nooit tot de verbeelding sprak, was dat Aung San Suu Kyi in Myanmar in een historische politieke strijd was verwikkeld, al was het maar omdat haar vader, in 1947 door vijanden vermoord, tevens de vader van de moderne staat Myanmar was én de stichter van het leger. Het is dat leger dat deze etnisch o zo complexe staat bij elkaar houdt.

Als iemand wist dat je in Myanmar niets bereikt als je tegen het leger ingaat, dan wellicht die o zo taaie en politiek bekwame dochter van generaal Aung San. Zij koos voor het pad van de geleidelijkheid, breidde haar invloed langzaam uit, won de loyaliteit van officieren. De verkiezingen van november versterkten haar positie, rancuneuze officieren vreesden de marge en pleegden een coup. Gewonnen hebben die nog lang niet. Bewonderaars van vroeger vinden de Dame tragisch en raadselachtig. Tragisch mag ze zijn, raadselachtig is ze niet.

Meer Op het Tweede Gezicht

Vorige week ging Op het Tweede Gezicht over Nicola Sturgeon, Schotlands eerste minister die snel een nieuw referendum over onafhankelijkheid wil, waarna Schotland weer kan toetreden tot de Europese Unie. De Britse premier Boris Johnson mag een nieuw Schots onafhankelijkheidsreferendum weglachen, Sturgeon staat bekend als serieuzer en vasthoudender dan hij.

De op wonderbaarlijke wijze van een chemische moordaanslag herstelde Russische oppositieleider Aleksej Navalny is in een schaamteloos stalinistisch showproces veroordeeld tot een paar jaar Siberië. Twee weken geleden nam hij nog plaats op de sofa van Op het Tweede Gezicht. De vraag waarom Navalny vrijwillig terugging naar zijn beulen, laat zich beantwoorden door de vraag te stellen wat Poetin had gewild dat Navalny had gedaan: uit Rusland wegblijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden