Augustinus en de nieuwe paus

De paus spreekt in het openbaar Italiaans. Deze paus hoort Latijn te spreken. Ieder kan het Latijn achter zijn Italiaans horen (dat Italiaans is waarschijnlijk uit zijn moedertaal, het Duits, vertaald)....

Ik luisterde aanvankelijk afgelopen zondag met de rommelige aandacht van de zapper. Ineens hoorde ik in de vertaling van de Nederlandse commentator dit: 'Zoals Jonas in de buik van de walvis, bleef de gekruisigde Christus opgeslokt in de schoot van de aarde zodat die zaterdag van betekenis kon veranderen.' Jonas in de walvis - het is een over eeuwen en eeuwen overgeleverd beeld. Maar daarachter komt een gedachte die theologisch even indrukwekkend is als literair: 'zodat de zaterdag van betekenis kon veranderen'. Misschien is ook dit traditie, grandioos is het zeker. In 2006 op zondagmorgen even in Hippo luisteren naar de bisschop die alles in theologische betekenis veranderde!

In wat nu volgt, ontstaat een kernachtigheid, een geladenheid ook die verbijsterend is (en dat alles uit die wat zoete mond van de paus). Op de zaterdag voltooide God de schepping - de zesde dag - 'door de mens en de hele kosmos op de tillen naar de vrijheid van de glorie die de kinderen van God kenmerkt.' Het zal duidelijk zijn: het gaat om twee zaterdagen, die van de eerste en die van de nieuwe schepping, de eerste paaszaterdag. Wat op die gedachte volgt, is haast Augustiniaans van visie en karakter: 'Na het voltooien van dit bijzondere werk, is het ontzielde lichaam door Gods vitale adem aangeraakt, zijn de zegels van het graf verbroken en is hij glorieus opgestaan uit de dood.' De woorden over de aanraking door Gods levengevende adem zijn bijna letterlijk die van de schepping van Adam (vlak bij het pauselijk balkon, denk ik, in de Sixtijnse kapel verbeeld door Michelangelo). Christus is de tweede Adam. Een nieuwe geschiedenis begint. Dat de Adam van Michelangelo op zijn Christus lijkt, is door dezelfde theologische visie bepaald.

Wat ik het meest bewonder, is de beknoptheid waarin deze gedachten worden verwoord. Die beknoptheid is ook de kerkvaders eigen. Van welk geloof of niet-geloof je ook 'gewezen' mag zijn, de literaire grootheid van deze conceptie kan toch niemand ontgaan. De grote traditie van beknoptheid en directheid was meteen te horen aan het begin van de toespraak van de paus: 'De belangwekkende paaswake van vannacht heeft in ons de beslissende en nog altijd actuele gebeurtenis van de verrijzenis doen herleven.' Gregorius en Leo de Grote, Ambrosius, Augustinus, ze zetten ook meteen de deur van de dag naar het mysterie open.

Deze paus heet een groot theoloog en geleerde. Hij kent in elk geval de traditie volkomen en weet aan de dode woorden ervan weer even adem te geven. Het komt allemaal van heel ver weg, ik geef het toe, het is een indrukwekkend anachronisme. Wie de geest en de kracht van de taal wil zien, moet naar Ravenna, naar die grootse oud-christelijke basiliek San Apollinare in Classe, iets buiten de stad. Spreek daar de hier geciteerde beginwoorden van de toespraak uit en je ziet hoe de woorden tussen die muren passen. En binnen het geleerde hoofd van die wonderlijke paus, natuurlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden