Reportage

Attractie in Taiwan: verkiezingen

Reportage Verkiezingen in Taiwan

Taiwan gaat zaterdag naar de stembus. Een aardverschuiving wacht: van de Kuomintang naar de Democratische Volkspartij, die anti-Chinees is. Bezoekers van het vaste land kijken hun ogen uit.

Standbeeld van Sun Yat-sen, 'vader van de natie', in de naar hem vernoemde hal, populair bij Chinese toeristen. De vraag is of ze straks nog kunnen komen. Beeld Nicolas Datiche

Welke politieke partij hij zag folderen weet de Chinees Zhang Zilong niet, maar die ene glimp van de Taiwanese verkiezingsstrijd vond hij al zo exotisch. 'Het was een open auto met vlaggen en megafoons! De kranten in het hotel staan vol met verkiezingsnieuws.' Zhang, een 28-jarige ambtenaar uit de Noord-Chinese provincie Hebei, heeft ze met rode oortjes gelezen. En dat terwijl hij op huwelijksreis is. Maar zijn vrouw gunt het hem. 'Zoiets maken we nooit meer mee!'

De zevendaagse vakantie van het verliefde paar valt op een uniek moment: de enige echte democratie in de Chineestalige wereld staat voor de belangrijkste verkiezingen ooit. Zaterdag worden president, parlement en plaatselijke bestuurders gekozen. Het wordt een politieke aardverschuiving van de regerende Kuomintang (KMT) naar de anti-Chinese partij, de Democratische Volkspartij (DPP). Die flirtte tot woede van Peking in het verleden zelfs met onafhankelijkheid voor Taiwan.

De KMT heeft acht jaar lang hard gewerkt aan betere betrekkingen met China, in de hoop dat de lauwe economie ervan zou opbloeien, en werd in 2008 beloond met massatoerisme vanuit China. Voor die tijd was het onderlinge wantrouwen zo groot dat er niet eens rechtstreekse vluchten waren, laat staan dat gewone Chinezen het eiland op 180 kilometer van het Chinese vasteland bezochten.

Taiwan als trekpleister

Goedkope groepsreizen

Als erfenis van de KMT-jaren komen er nu ruim drie miljoen Chinese toeristen per jaar. De KMT pocht dat individuele reizigers de rijkere Chinees - mensen met een maandinkomen hoger dan 1.400 euro krijgen een Taiwanese reisvergunning - naar Taiwan brengen, maar volgens critici van de KMT komen de meesten in goedkope groepsreizen. Daar profiteren vooral Chinese touroperators en een select gezelschap van Taiwanese hotelketens van.

Bij belangrijke bezienswaardigheden wemelt het van de Chinezen. Vrouwen met het mobieltje permanent op flits, ook als bordjes verzoeken dat niet te doen. Mannen kettingrokend tot de gids op het rookverbod wijst. Hun gesprekken zijn goed te volgen, want ze praten hard. Het zijn bijna rituele conversaties.

'Wij Chinezen aan beide kanten van de Straat van Taiwan zijn een grote familie.' Of: 'Een prachtig stukje moederland.' Al zijn ze door de douane gegaan en moesten ze geld wisselen, het voelt als vakantie in eigen land. De in China verboden Taiwanese vlag is een grappige achtergrond voor een foto. Dat Chiang Kai-shek, de aartsvijand van het communisme, een praalgraf ter grootte van een plein heeft - dat is geschiedenis, verleden tijd.

Geen gevoelige onderwerpen

De meeste bezoekers zwijmelen dat Taiwan de essentie van de Chinese cultuur bewaard heeft in het antieke schrift, religieuze rituelen en andere tradities die op het vasteland met politieke campagnes kapot zijn gemaakt. Taiwan is China zoals het zonder communistische revolutie had kunnen worden. Let wel: China, geen onafhankelijk land. 'Over gevoelige dingen praat ik niet', zegt Zhang blozend. Hij vlucht naar de galerij om foto's te maken van de erewacht. Die draagt het uniform van een leger dat China als vijand beschouwt. Ook geen goed gespreksonderwerp.

Het is stiller dan normaal, want de Volksrepubliek damt de stroom toeristen in verkiezingstijd in om te voorkomen dat grote aantallen mensen aan de vrije, democratische verkiezingscultuur worden blootgesteld. Bovendien houdt Peking de vliegtuigstoelen liever vrij voor het legioen Taiwanese zakenlieden die op het vasteland wonen en naar huis gaan om te stemmen, meestal op pro-Chinese partijen. De KMT-nieuwswebsite meldt dat het aantal toeristen deze week gehalveerd is. Of de miljoenen na de verkiezingen terugkomen, is de vraag.

'China zet toerisme in als politiek wapen. Ze kunnen de kraan openzetten en een gebied overspoelen met vakantiegangers om hun politieke gezag te versterken. Als de spanningen oplopen, gaat het toerisme er als eerste aan', zegt de in toerisme gespecialiseerde sinoloog Ian Rowen. Minieme details krijgen Peking al kwaad, zegt Rowen. 'Chinese touroperators cancelden reizen naar een stad die kritische films op een festival vertoonde. Zo straffen ze politici die hen niet bevallen.'

Veilig onderwerp

De straten zijn schoon, de mensen zijn beschaafder dan thuis, noemt Zhang als opvallendste verschil. Zijn Taiwanese gids knikt instemmend: dit is een veilig onderwerp.

'Plaatselijke gidsen bevestigen Chinezen in hun idee over Taiwan als Chinese provincie', zegt Ian Rowen. Ze passen hun taalgebruik aan. Niet 'presidentieel paleis' maar 'het kantoor van Taiwanese leiders'. Dat schept een vertrouwelijk sfeertje in den vreemde. De toeleveranciers, grote Chinese reisbureaus, instrueren gidsen 'taalkundige oppositie' te vermijden. Het programma volgt het exacte stramien van groepsreizen op het vasteland. Opzettelijk, aldus Rowen. 'Zo wordt de indruk versterkt dat ze gewoon in China op vakantie zijn.'

Die illusie wordt verstoord op de parkeerplaats. Daar staat een 'servicepunt voor het omverwerpen van de Communistische Partij'. Er zijn ook kraampjes waar leden van de in China als gevaarlijke sekte verboden meditatiebeweging Falun Gong folders uitdelen over de vervolging van hun groepering. Een man uit Chongqing die zijn naam niet zegt, steekt schielijk zo'n blaadje met gruwelfoto's van gemartelde mensen in zijn binnenzak. 'De gids waarschuwde ons dat we het hier kunnen lezen, maar voor we naar het vliegveld gaan moet je het weggooien.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.