Twistgesprek

'Atoomwapens Iran houd je niet tegen met sancties'

Iran is een soort Noord-Korea aan het worden, zegt Bijan Moshaver van stichting Radio Zamaneh in een twistgesprek met Henk Müller van de Volkskrant. Verkiezingen zijn een farce. Kun je daar met sancties iets aan doen of werken ze averechts?

Spandoek met daarop presidentskandidaat Mohsen Rezai in de straten van Teheran. Beeld afp

Iran zit deze week de ontwapeningsconferentie van de VN in Genève voor. En dan zijn er nóg mensen die zeggen dat we het land niet serieus nemen.
'Dat voorzitterschap is schandalig. Een land dat niet of nauwelijks meewerkt aan wapeninspecties van het Internationaal Atoomagentschap en dat kernwapens wil, mag geen voorzitter zijn. Het is terecht dat de Tweede Kamer dinsdag om een boycot vroeg. Onbegrijpelijk dat de regering niet op dat verzoek van de Kamer ingaat.'

Met de aanstaande presidentsverkiezingen loopt het ook niet echt lekker.
'De verkiezingen zijn een karikatuur. Geestelijk leider ayatollah Khamenei wil totale controle en werkt nu nauwer dan ooit samen met de Revolutionaire Garde, het leger. Iran is een soort Noord-Korea aan het worden, een politiestaat. Kandidaten die Khamenei niet welgevallig zijn, mogen niet meedoen. Zelfs niet zijn voormalige strijdmakker Rafsanjani, die toch twee keer eerder president was.'

De familie van Khomeini heeft een boze brief aan Khamenei geschreven, want Khomeini zag in Rafsanjani zelfs zijn opvolger. Hoezo dus niet geschikt?
'Dat klopt, maar Khamenei zit daar echt niet mee. Hij is Khomeini opgevolgd en wil lekker aan de macht blijven. Hij zit echt niet na te denken of hij wel recht doet aan het gedachtengoed van Khomeini.'

Zou de Mahdi - de Messias - als hij morgen komt een kans maken?
'Geen. Khamenei zal zich beroepen op zijn betere relatie met God.'

Dus het regime zit op rozen. Alles onder controle.
'Absoluut niet. De leiders zijn doodsbang en weten dat ze het niet lang kunnen volhouden. Vandaar die harde taal jegens het Westen, vandaar het gedoe met deze verkiezingen. De uitsluiting van niet welgevallige kandidaten is slecht nieuws op de korte termijn, maar zal over een jaar of tien het regime de das omdoen.

'Waarom? Omdat er nu geen enkele oppositie meer mogelijk is en allerlei groepen die elkaar eerst niet lustten, zich gedwongen zien samen te werken. De onvrede in Iran is te groot. Door de olieboycot zijn er veel minder inkomsten en hebben ministeries minder te besteden. In 2012 had Volksgezondheid bijvoorbeeld 22 miljard dollar tekort. Het regime maakt van de schaarste misbruik door een zwarte markt te creëren waarvan het rijker wordt.

'Het regime profiteert juist van de sancties. De bevolking zal dat op een gegeven moment niet langer accepteren.'

Ik zie nog geen kat in het nauw.
'Dat gaat gebeuren, let maar op. Het regime is geïsoleerd en al die manhaftige taal en al die controledwang dienen louter om het regime te redden.

Met vrienden als Rusland of China lukt dat behoorlijk.
'Ik ben niet zo naïef om te denken dat de hele wereld één lijn trekt tegenover Iran omdat het kernwapens wil en niet meewerkt aan atoomcontroles. Maar ook met de steun van Rusland of China redt het regime het niet. Het land heeft een heel eigen dynamiek dat het heel onvoorspelbaar maakt. De islamitische revolutie in 1979 was kort daarvoor ook ondenkbaar.

'Als het Westen een regimewijziging wil, moet je het regime de wapens uit handen slaan. Hef de boycot op, waardoor de bevolking weer ruimte krijgt om te leven en dus om oppositie te voeren. Geef toe dat Iran het recht heeft op gebruik van kernenergie voor civiele doeleinden. Dan geef je het regime wat het zegt te willen. Dan zal Teheran zijn opstelling moeten wijzigen. Anders staat het voor leugenaar.'

Gelooft u dat nou echt? U reikt ze de strop aan. Ik zie nu wél een kat in het nauw.
'Het regime is pragmatisch en opportunistisch. Khamenei weet dat hij zijn legitimiteit kwijt is. Mocht het nodig zijn, dan kan hij gematigder worden en ingaan op de wensen van de bevolking. Kijk naar Rafsanjani. Die had enorm veel bloed aan zijn handen in en na de islamitische revolutie van 1979. Maar hij ontwikkelde zich van hardliner tot hervormer. '

Kom op, Teheran wil gewoon een kernwapen.
'Klopt. Iran beschouwt zich als een regionale grootmacht. Kijk maar naar de banden met Hezbollah en Syrië. Maar dat atoomwapen houd je niet tegen met sancties. Externe druk helpt niet.'

Interne wel dan?
'Ja, dat is de enige kans. Iraniërs vinden dat Iran het recht heeft kernenergie voor civiele doeleinden te ontwikkelen. Maar als dat recht is erkend en het regime toch doorgaat met een kernwapen, dan zal de bevolking zich verzetten. Maar dan moet je wel eerst de sancties opheffen. Nu hebben Iraniërs het te druk met overleven.'

Als ik Khamenei was, zou ik proberen zo snel mogelijk zo'n wapen te krijgen. Daarna kreeg niemand me meer weg.
'Er zijn twee opties: óf militair ingrijpen, dat tot onvoorstelbaar bloedvergieten kan leiden zonder het gewenste resultaat, óf constateren dat het regime zijn langste tijd gehad heeft en dat de bevolking in opstand zal komen.'

Mag ik even op Syrië wijzen?
'Alleen de Iraniërs zelf kunnen en moeten orde op zaken stellen. En dat kunnen ze. Liefst vreedzaam.'

Henk Müller is opinieredacteur van de Volkskrant.
Bijan Moshaver is medisch onderzoeker en voorzitter van stichting Radio Zamaneh (een Iraans radiostation dat vanuit Amsterdam dagelijks naar Iran uitzendt).

 
Hef de boycot op, waardoor de bevolking weer ruimte krijgt om te leven en dus om oppositie te voeren. Geef toe dat Iran het recht heeft op gebruik van kernenergie voor civiele doeleinden.Dan geef je het regime wat het zegt te willen. Dan zal Teheran zijn opstelling moeten wijzigen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden