vier vragen

Atoomakkoord met Iran nog geen stap dichterbij

Na maanden te hebben stilgelegen, zijn de onderhandelingen over een nieuw nucleair akkoord met Iran vorige week weer begonnen, maar echt soepel loopt het niet. Na een korte pauze wordt donderdag de draad weer opgepakt. Komt er dan toch een diplomatieke deal?

Sacha Kester
De Iraanse president Hassan Rouhani wordt in 2018 in Teheran bijgepraat over nieuwe nucleaire ontwikkelingen. Beeld AP
De Iraanse president Hassan Rouhani wordt in 2018 in Teheran bijgepraat over nieuwe nucleaire ontwikkelingen.Beeld AP

Hoe zat het ook alweer met het nucleaire akkoord?

In 2015 sloot Iran een akkoord met de Verenigde Staten, China. Rusland, Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland. Hierin beloofde het land zijn nucleaire programma in te perken in ruil voor de opheffing van Amerikaanse sancties. Drie jaar later, in 2018, scheurde de toenmalige Amerikaanse president Trump het akkoord weer doormidden. Volgens hem was het ‘de slechtste deal ooit’, en als hij de duimschroeven bij Teheran zou aandraaien, zo liet hij weten, zou Iran nog veel meer concessies doen.

Dat is echter nooit gebeurd. In eerste instantie hield Iran zich netjes aan het akkoord, maar na een jaar verloor Teheran zijn geduld en legde het steeds meer afspraken naast zich neer. Zo mocht het land volgens de deal uranium tot 3,67 procent verrijken, en dat heeft Teheran stapje voor stapje opgevoerd: dit jaar heeft het zelfs kleine hoeveelheden uranium tot 60 procent verrijkt. Hiermee komt het land steeds dichter bij een kernwapen: deze hebben doorgaans een verrijkingsgraad van 90 procent of meer.

Ondertussen betaalt, zoals vaker het geval is, de Iraanse bevolking de prijs: door de sancties is werkelijk alles (wonen, levensmiddelen, benzine) in Iran schreeuwend duur geworden, is de munt bijna niets meer waard en kunnen miljoenen mensen de eindjes nauwelijks aan elkaar knopen. Zij snakken naar het herstel van normale economische relaties.

Maar Biden is alweer een jaar president. Zijn er nu pas weer gesprekken over die deal?

Nee, Biden wilde snel afscheid nemen van de confrontatiepolitiek van Trump en hoopte de nucleaire deal zo snel mogelijk te herstellen. Er zijn het afgelopen jaar gesprekken geweest en in juni leken de partijen er bijna uit te zijn. Maar Iran schortte de gesprekken op: er waren verkiezingen geweest en er zou in Teheran een nieuwe regering van haviken aantreden.

Nu zitten er nieuwe Iraanse gezichten aan de onderhandelingstafel. En de leider van de Iraanse delegatie, Ali Bagheri, is een hardliner die het akkoord in het verleden heeft vergeleken met ‘een ziek kind’.

Loopt het een beetje?

Niet echt. Om te beginnen zijn de relaties zo verpest, dat Iran weigert in dezelfde ruimte te zitten als de Verenigde Staten. Nu staat de onderhandelingstafel in het chique hotel Palais Coburg in Wenen, waar het oorspronkelijke akkoord ook werd ondertekend, en de Amerikaanse delegatie verblijft in een hotel in de buurt. Europese diplomaten pendelen op en neer tussen de twee delegaties en houden zo de communicatie in stand.

Volgens westerse diplomaten komt Teheran terug op alle vorderingen die eerder dit jaar zijn gemaakt. Zo zou Teheran nu eisen dat alle economische sancties worden opgeheven; niet alleen degene die vanwege het atoomprogramma aan het land zijn opgelegd, maar ook de sancties die Iran moeten straffen voor zijn rol in regionale conflicten, zoals aanvallen op zijn buurlanden. Daarnaast wil Bagheri de garantie dat geen enkele toekomstige Amerikaanse regering zich ooit weer uit het akkoord zal terugtrekken – iets wat de regering-Biden onmogelijk kan beloven.

De sfeer werd verder verziekt door een mededeling van het Internationale Atoomenergieagentschap (IAEA). Deze heeft nog gedeeltelijk toegang tot de nucleaire installaties in Iran, en woensdag maakte IAEA-baas Rafael Grossi bekend dat er stappen zijn ondernomen om uranium tot 20 procent zuiverheid te verrijken in een faciliteit in het Iraanse Fordo – een plek waar alle activiteiten volgens de afspraken juist zouden moeten stoppen.

Wat als het overleg mislukt?

Dan zullen de Verenigde Staten moeten bedenken hoe zij kunnen voorkomen dat Iran ooit over kernwapens zal beschikken – iets waar het land steeds dichterbij komt.

Er zijn weinig opties. Er wordt al over een interim-deal gesproken, maar Bagheri heeft gezegd daar geen oren naar te hebben. Het is mogelijk om Iran nog meer sancties op te leggen, maar de huidige zijn al zo zwaar dat Teheran hier niet van onder de indruk zal zijn. De zwaarste optie is serieuze militaire dreiging of steun voor Israëlische aanvallen op nucleaire doelwitten. Deze zullen het atoomprogramma echter slechts tijdelijk vertragen en zouden de VS ook in landen als Syrië en Irak in de problemen kunnen brengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden