Atletiek als bindmiddel in Ulster

In de jaren zeventig, tijdens het dieptepunt van de Troubles, sloeg de Britse oproerpolitie in het Bogside-district in Noord-Ierland een groep protesterende katholieken uiteen....

Op zeker moment kwam een atleet voorbij, nietsvermoedend werkte hij zijn trainingskilometers af. De gevechten stopten, beide partijen moedigden de sportman aan. Nadat de anoniem gebleven atleet gepasseerd was, werd het strijdperk weer betreden.

De atletiek als verzoenend bindmiddel. Er valt vanaf die bizarre gebeurtenis een fraaie parallel te trekken naar maart 1999. Het afgelopen weekeinde werden in Belfast, ooit het Beiroet van West-Europa, de 27ste wereldkampioenschappen veldlopen gehouden. Het was het eerste grote sportevenement sinds 1961 in het door godsdiensttwisten verscheurde noorden van het eiland.

Wie verwachtte dat wereldkampioen Paul Tergat en zijn collega's in Belfast tussen de pantservoertuigen door zouden moeten laveren, kwam bedrogen uit. Tijdens het tweedaagse evenement was er nauwelijks een politieman of militair te zien rond het parkoers van Barnett Demesne, om van een stenengooiende menigte maar te zwijgen.

We moeten 38 jaar terug voor het laatste mondiale sportevenement aan de boorden van de Lagan. Toen, in 1961, werden in Belfast de open Britse golfkampioenschappen gehouden, gewonnen door Max Faulkner. Nadien meed de sportwereld de verdeelde provincie.

In de jaren zeventig, toen het Noord-Ierse voetbalelftal uitkwam met de legendarische George Best, werden de 'thuiswedstrijden' buiten de grenzen van Ulster gespeeld. Geen tegenstander durfde naar Noord-Ierland te komen. Ook dat is veranderd - toevallig dit weekeinde speelden in Windsor Park, vlakbij het veldloopparkoers, de Noord-Ieren hun EK-kwalificatieduel tegen de Duitsers (0-3).

Er kan weer gesport worden in Ulster. De tijden van onlusten, de Troubles, zijn voorbij, zeker na de 'Goede Vrijdag-overeenkomst' die precies een jaar geleden door de partijen in Noord-Ierland werd ondertekend, al moeten er nog veel details uitgewerkt worden. Juist vandaag vliegt de Britse premier Tony Blair opnieuw naar Belfast voor besprekingen met de hoofdrolspelers. Die gesprekken zijn nodig. Eind vorig jaar waren er de tientallen doden in Omagh te betreuren, onlangs werd advocate Rosemary Nelson door een splintergroepering van de IRA in haar auto opgeblazen.

Je kunt veel (negatiefs) zeggen van Primo Nebiolo, de president van de internationale atletiekunie IAAF, in Noord-Ierland gaat de rode loper uitwanneer hij arriveert. Hij mag zijn wereldbond met strenge hand regeren, als dictatoriaal sportbestuurder doet hij alleen onder voor Juan Antonio Samaranch, in Belfast wordt hij sinds de afgelopen dagen als een ware vredesapostel gezien.

Droomde Samaranch ooit van de Nobelprijs voor de Vrede (na de recente schandalen binnen het IOC kan de Catalaan die Zweedse prijs ongetwijfeld op zijn buik schrijven), ook Nebiolo ziet zijn sport meer dan alleen maar als een prettig actief of passief tijdverdrijf.

Sport en politiek zijn in de belevingswereld van de Romein onlosmakelijk met elkaar verbonden. Drie jaar geleden gunde hij het 27ste World Cross Country Championship aan Belfast, op een moment dat er nog helemaal geen sprake was van een vredesovereenkomst. Er bestond sinds 1994 hoogstens een wankel staakt-het-vuren.

Het getuigde in 1996 van moed om Ulster een mondiaal atletiekevenement te schenken. Ook de sport versterkte in die jaren nog hevig het onderscheid tussen katholiek en protestant, tussen nationalist en unionist. Wie een voetbalshirt van het Schotse, protestantse Glasgow Rangers droeg, kon rekenen op hoon, of erger, van de katholieke bevolkingsgroep, die op zijn beurt weer het shirt van Celtic om de schouders hing.

Gaelic Football en rugby waren, en zijn, de sporten van respectievelijk protestanten en katholieken. Atletiek heeft in al die jaren in Noord-Ierland minder emoties opgeroepen, aldus Duncan Mackay, atletiekcorrespondent van The Guardian. 'Waarschijnlijk omdat je opponent niet een andere partij is, maar een klok. Protestanten en katholieken, die het verder nergens over eens konden worden, kwamen in het verleden ook al bij elkaar tijdens veldloop- en wegwedstrijden.'

Het hardlopen als grote verzoener. In 1981 werd in Derry een marathon georganiseerd, die op het laatste moment moest worden afgelast omdat een dag voor de geplande datum de begrafenis plaatsvond van hongerstaker Patrick O'Hara. Twintigduizend mannen en vrouwen liepen mee in de begrafenisstoet, die deels over het beoogde parkoers van de marathon liep. De spanning was te snijden.

Een week later, schrijft Mackay, werd de loop over 42.195 meter toch gehouden. 'De hele stad, protestanten en katholieken, liep uit om de lopers toe te juichen. Al die gekken die 26,2 mijl liepen brachten weer wat normaliteit in het land. Dat kon alleen in Ierland.'

Na de recente bomaanslag op Rosemary Nelson in Lurgan en de moord op dissident Frankie Currie was er, vooral uit het Canadese kamp, angst om naar het noorden van Ierland af te reizen. Maar 'vredestichter' Nebiolo hield voet bij stuk. Hij houdt nu eenmaal niet van dwarsliggers.

Al eerder had hij sportwedstrijden op omstreden lokaties georganiseerd. In 1996 hield de IAAF een 'solidariteits-wedstrijd' in Sarajevo, waar een aantal atleten overigens van weg bleef. 'Buiten de baan zijn deze sporters angsthazen', schamperde Nebiolo indertijd.

Hij voerde 'zijn' atleten vorig jaar naar de Grandprixfinale in het op dat moment zeer geplaagde Moskouen stuurde het atletiekcircus naar het 'criminele' Johannesburg. En ook Noord-Ierland bleef zijn zegen houden: het kreeg dein 1996 beloofde WK. Nebiolo's wil is wet binnen de atletiekwereld.

'Het is veilig hier. We zullen dit weekeinde prachtige atletiek beleven, het wordt één groot feest', zei hij vrijdag in Belfast. 'Deze WK zijn van jonge mensen die hardlopen, ongeacht hun ras, kleur of godsdienst. We zijn hier omdat we in de toekomst geloven. Atletiek biedt meer dan alleen maar resultaten in het veld of op de baan. Deze mooie sport met zijn jeugdige deelnemers kan ook een bijdrage leveren aan de wereldvrede.'

Amen. Het zal niet verbazen dat de paus van de atletiek de afgelopen dagen in Noord-Ierland een eigen programma afwerkte, ver weg van het parkoers nabij Barnett Demesne. Hij ging op audiëntie bij John Hume en David Trimble, respectievelijk katholiek en protestant, en de twee grote architecten van het Goede-Vrijdagakkoord van vorig jaar. Gezamenlijk kregen ze er de Nobelprijs voor de Vrede voor.

Trimble: 'Deze WK zijn een geweldige opsteker voor de Noord-Ierse bevolking. We zijn de IAAF daar erg dankbaar voor.' Hume: 'Dat de WK in Belfast worden gehouden, is een zeer positief gebaar van de IAAF. Het zal het vredesproces versterken.'

Noel Munnis, de directeur van de WK-organisatie, beschouwt de WK als een geschenk uit de hemel. 'Dit is het mooiste wat we hebben kunnen krijgen. We hebben geen 50-meterbaden , we hebben geen grote stadions, maar we hebben wel groene weiden. We hebben eerder mondiale sportwedstrijden gehad, zoals een WK powerboating, maar deze WK cross country, met 900 atleten uit 73 landen, zijn toch van een hele andere grootte. En we zullen er voor zorgen dat er veilig gesport kan worden.'

Mary Peters valt Munnis bij. In 1972 won deze Noord-Ierse als zevenkampster de gouden olympische medaille in München - nog een extreem voorbeeld van een grootschalig evenement waar sport en politiek (ongewild) hand in hand gingen. Het afgelopen weekeinde beleefde ze als 'zeer emotioneel'.

'De WK worden in tweehonderd landen uitgezonden. Normaal ziet de wereld Belfast alleen maar als er bommen ontploffen of als er rellen zijn. Nu hebben we beelden zonder soldaten kunnen laten zien, hebben we de wereld getoond dat we niet langer in een oorlogszone leven.'

Nebiolo heeft ondertussen alweer nieuwe dromen: 'Er komt een dag dat we naar Palestina of naar Irak reizen om er te sporten. Want wij zullen onze bijdrage aan de vrede blijven leveren.'

Sport en politiek; zelfs il dottore kon echter niet voorkomen dat één groep atleten het afgelopen weekeinde niet op de Queen's Playing Fields van Belfast aan de start verscheen.

De Joegoslaven zegden af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden