Atleet die slikt, kan maar beter zijn haar knippen

Haaranalyses zijn geschikt om doping- of medicijngebruik over langere termijn te meten. Urine- en bloedmonsters bestrijken een kortere periode. Bovendien zijn ze fraudegevoelig en belastender voor de gecontroleerde atleet of sollicitant....

TOEN tijdens de Olympische Spelen in Atlanta bekend werd dat de Australische sprinter Dean Capobianco ervan werd verdacht dat hij een paar maanden eerder het verboden middel Stanozolol had gebruikt, had drs. K. Höld wel meteen op het vliegtuig willen stappen. Al was het maar voor de kleur en de lengte van Capobianco's haar.

De afgelopen jaren onderzocht Höld (26) of het gebruik van Stanozolol, behalve in urine, ook in het haar kan worden aangetoond. Höld promoveert op 23 september aan de Universiteit Utrecht op de resultaten van haar onderzoek.

Stanozolol, dat atleten als spierversterker gebruiken, werd de Canadese sprinter Ben Johnson in 1988 noodlottig, tijdens de Olympische Spelen in Seoel. Hij moest zijn gouden medaille inleveren en werd voor twee jaar geschorst. Capobianco, die in mei tijdens atletiekwedstrijden in Hengelo werd gecontroleerd, ontkent nog steeds.

Voor het aantonen van drugs- en dopinggebruik wordt tot nu toe vooral urine en in mindere mate bloed gebruikt. Maar het analyseren van haar, zweet en speeksel zou even effectief, minder belastend en minder fraudegevoelig kunnen zijn, vermoeden onderzoekers. Vooral in Amerika wordt er veel research naar gedaan.

Höld, die in Nederland de enige is die dit soort onderzoek verricht, verbleef dan ook zeven maanden bij de universiteit van Utah, in Salt Lake City. Direct na haar promotie zal ze opnieuw voor twee jaar daarnaartoe reizen.

Drugs en medicijnen worden in het bloed opgenomen en binden zich via de haarcellen, die voor de haargroei verantwoordelijk zijn, aan melanine (haarkleurstof of pigment). Hoe donkerder hoe meer melanine. Daar zit meteen het eerste probleem. Höld: 'Blond haar heeft weinig melanine en geeft dus een lagere concentratie van drugs of doping dan donker haar. Om discriminatie te voorkomen, is dan ook een correctiefactor nodig.'

Höld deed in Amerika onderzoek bij ratten met zowel donkerbruin als wit haar. Behalve stanozolol werd ook alprazolam, een middel tegen angst dat de rijvaardigheid beïnvloedt, na twee weken nog teruggevonden in het haar. 'Het gebruik van hoofdhaar als methode om drugsgebruik aan te tonen, is in Amerika allang aanvaard', zegt Höld. 'Maar ook in de landen om ons heen, zoals Duitsland, Frankrijk en Spanje wordt haaranalyse routinematig door politie en justitie gebruikt.'

Voor het analyseren van haar is - afhankelijk van de periode die onderzocht moet worden - één of meerdere centimeters haar nodig, direct bij de hoofdhuid afgeknipt. 'Haar groeit gemiddeld zo'n centimeter per maand. Wil je weten of iemand de afgelopen drie maanden bepaalde drugs heeft gebruikt, dan moeten er tussen de tien en twintig haren van drie centimeter lengte worden afgeknipt.'

De haren kunnen ook in segmenten worden verdeeld en daarna in verschillende oplossingen worden onderzocht. Zo vertelt haar een heel verhaal: in de eerste centimeter wordt niets gevonden en dus is in in die periode niets gebruikt. In de tweede centimeter wel, enzovoort. Het haar als taperecorder.'

Het onderzoek is eenvoudig, zegt Höld. Het haar wordt fijngeknipt en gereinigd. Dat laatste is nodig omdat aan de buitenkant stoffen geplakt kunnen zitten, zoals nicotine. 'Na een bezoek aan het café ruikt haar naar sigaretten.' Dat is het tweede probleem. Reden waarom een aantal onderzoeksgroepen zich in Amerika bezighouden met de beste manier om het haar te wassen.

Niet bekend

De haaranalyse is een betrouwbare methode, zegt Höld. En veel minder ingrijpend dan de urine- of bloedtest. 'De grote nadelen van urinecontrole is de inbreuk op de privacy - er moet iemand mee naar het toilet - en de fraudegevoeligheid, als gevolg van verwisseling, verdunning of het gebruik van een katheter. Anabole steroïden die vaak tijdens de trainingsopbouwperiode worden gebruikt, worden tijdens de wedstrijd vaak niet meer teruggevonden.

Bloed prikken is een ingrijpende methode en bovendien is er gevaar voor infecties. Bloedcontrole levert bovendien ook maar een momentopname.'

Behalve de haaranalyse onderzocht Höld ook de effectiviteit van controles via zweet en speeksel. 'Het probleem met zweet was altijd dat het moeilijk te verzamelen was. Maar in Amerika is een zweetpleister ontwikkeld waarmee dat nu goed kan. Grote moleculen blijven op de pleister achter. Höld kreeg vanuit Amerika zweetpleisters toegestuurd voor haar onderzoek.

'De zweetpleister wordt in Amerika al langer voor research gebruikt. De Amerikaanse onderzoeker E. Cone vond dat cocaïne twee uur na inname al in de pleister kon worden aangetoond. Maar ook heroïne, amfetamines, methadon en zelfs nicotine werden teruggevonden. De pleister heeft grote voordelen: de huid kan blijven ademen en fraude is onmogelijk omdat direct zichtbaar is wanneer de pleister van de huid is afgetrokken en weer teruggeplaatst.'

Höld onderzocht ook of het mannelijk geslachtshormoon testosteron, dat van nature in het lichaam voorkomt, in zweet kan worden teruggevonden. Dat was, ook na een week, niet het geval. Höld gaat, terug in Utah, meer onderzoek op personen doen.

Haaranalyses worden in Amerika veelvuldig gebruikt, zegt Höld. 'Bij sollicitaties is drugscontrole al gebruikelijk. Ook justitie past het toe en bij verslaafde moeders worden baby's, direct na de geboorte, via een plukje haar op de aanwezigheid van drugs gecontroleerd zodat kan worden vastgesteld hoeveel cocaïne tijdens de zwangerschap bij het kind terecht is gekomen.'

In Nederland is de belangstelling voor drugs- en dopingcontrole geringer, zegt Höld. 'Nederland is geen controleland.'

Suzanne Baart

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.