Atkins-dieet werkt? Wel als ze je er permanent bij achtervolgen

Volgens een grote studie werkt het Atkins-dieet. Maar de opzet was zo dat een andere uitkomst eigenlijk geen optie was....

Hans van Maanen

‘Een dieet met veel vet en weinig koolhydraten, het zogenaamde Atkins-dieet, is zo gek nog niet’, meldde NRC Handelsblad eerder deze maand. Volgens de krant bleek dat uit een ‘opvallend grondige en langdurige’ Amerikaanse studie. Ook andere media waren er vol van. ‘Atkins-dieet krijgt lof in nieuwe studie,’ schreef US News. ‘Atkins verslaat andere diëten in onderzoek’, aldus het persbureau AP. En ‘Atkins-dieet werkt het best’, meldde Trouw op gezag van het ANP.

Het gejuich steeg op naar aanleiding van een artikel in de Journal of the American Medical Association waarin het Atkins-dieet werd vergeleken met het zogenaamde Ornish-dieet, het Zone-dieet en het klassieke thermodynamische dieet – meer calorieën verbruiken dan innemen. En op het eerste gezicht lijkt er ook volgens de onderzoekers wel uit te komen wat de kranten schreven. Vrouwen op het Atkins-dieet vielen in een jaar tijd gemiddeld 4,7 kilo af, terwijl de anderen bleven steken op 2,6 kilo eraf of minder. Pas het tweede gezicht brengt de interessantere punten aan het licht.

Het onderzoek was opgezet door de Stanford-universiteit en heeft ongeveer 2 miljoen dollar gekost. Dat geld lijkt voor het grootste deel te zijn opgegaan aan het motiveren van de driehonderd vrouwen. Anders dan gewone mensen die gaan lijnen, kregen deze vrouwen de eerste twee maanden wekelijks een voorlichtingsavond over dieet en gedrag. Ze werden voortdurend ge-maild en gebeld om ze bij de les te houden, te controleren en aan afspraken te herinneren. En ze kregen 25, 50 en 75 dollar als ze het twee, zes en twaalf maanden hadden volgehouden. Wie dan toch afhaakt, moet het water wel tot de lippen zijn gestegen – en dat gold voor heel wat vrouwen: ondanks alle begeleiding en aanmoediging en inzet voor de wetenschap stopte toch nog 20 procent van de vrouwen er voortijdig mee.

De vrouwen die meededen, tussen de 25 en vijftig jaar, waren over het algemeen fors te dik: rond de 86 kilo, met een Quetelet-index van rond de 32. Nu is bij overgewicht elke afgevallen kilo er één, maar wie na een jaar hevig lijden uitkomt op nog geen 5 kilo (4 ons per maand) minder, zal toch wel wat minder juichen dan de koppenmakers van de kranten. Zeker gezien de hooggespannen verwachtingen die alle bedenkers van diëten altijd wekken.

Bovendien verhult het eindresultaat het eeuwige noodlot dat elke lijner treft: de eerste maanden gaat het goed, daarna kom je onherroepelijk weer aan. Met alle diëten vielen de vrouwen de eerste twee maanden stevig af, met zes maanden nog amper, en het laatste half jaar kwamen ze allemaal weer aan. De Atkins-groep was het eerste halfjaar het meest was afgevallen, bijna 6 kilo, maar daarna gingen ze ook het snelst weer omhoog. De studie mag dan volgens NRC Handelsblad ‘opvallend langdurig’ zijn geweest, als de onderzoekers (en de vrouwen) het nog een paar jaar langer hadden volgehouden, was de winst van Atkins zonder twijfel verdwenen als sneeuw voor de zon. In élke studie waarin lijners langer dan een jaar worden gevolgd, verdwijnt het effect als sneeuw voor de zon.

Wat ook verhuld wordt, en dat is misschien nog belangrijker, is het dubbele noodlot dat elke lijner treft. Na twaalf maanden waren de vrouwen volgens de meting nog net zo trouw als na zes maanden (ze zaten op ongeveer 370 kcal per dag minder, zeg maar een slavink) en ze verbruikten ook meer calorieën (rond de 85 kcal per dag). Niettemin kwamen de vrouwen in het tweede halfjaar ongeveer een kilo aan. Bij een gemiddeld tekort van 400 kcal per dag moet je in zes maanden zeker tien kilo afvallen.

Ofwel de meting deugt niet, ofwel de diëten deugen niet.

Geen enkel dieet leidt na de triomf van de eerste weken tot een gegarandeerd en blijvend gewichtsverlies. Het idee dat iedereen naar willekeur kilo’s kan kwijtraken mist elke wetenschappelijke grond – in plaats van dunner, worden mensen door diëten vooral schuldbewuster en ontevredener.

En misschien dus ook dikker. Steeds meer mensen zijn op dieet, en tegelijkertijd groeit het aantal mensen met overgewicht. Moeten we oorzaak en gevolg niet onderhand omdraaien, en aannemen dat een hoop mensen aankomen van diëten? Of in ieder geval van de obsessie met obesitas?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden