Atjeh leeft in doodsangst voor anonieme killers

Wie heeft Fauzi door het hoofd geschoten? Wie heeft de scholen platgebrand? Het Indonesische leger geeft de rebellen de schuld, de GAM-strijders wijzen naar het leger....

Na een paar onoverzichtelijke slingerbochten loopt de weg van Sigli naar Lhokseumawe ineens vast. Pal voor de brug van Glumpang liggen de karkassen van vier vrachtwagens en een bus te branden. De stank van rubber vermengt zich met de lucht van verbrande sinaasappels. Soms klinkt door het geraas van het vuur heen een geweerschot. Soldaten hurken achter muurtjes of liggen plat op hun buik langs de loop van hun geweer het bos in te turen.

De Beweging Vrij Atjeh (GAM) heeft de voertuigen op de weg gezet en in brand gestoken, en daarmee de hoofdslagader van Atjeh afgeknepen: de weg die Banda Atjeh verbindt met Medan. Dat doet nauwelijks pijn, want er is geen verkeer. De paar auto's die er wel zijn, zoeken angstig beschutting bij elkaar. In kleine konvooien voelen zij zich veilig voor de willekeur van leger en politie, maar vooral ook van de GAM, die hier in Glumpang angstig dichtbij is.

Twee keer hebben de rebellen dinsdagavond de legerpost in het dorp aangevallen. 'Ze kwamen om half elf en om half één', zegt soldaat H. Muchtar. 'Er werd veel geschoten, maar niemand raakte gewond.' Muchtar is niet op zijn gemak. 'De GAM is overal', fluistert hij, en hij knikt in de richting van het eethuisje naast de legerpost, waar een paar Atjeërs thee drinken. 'Zeventig procent is van de GAM', zegt hij.

De basis van de GAM is vlakbij. Politieman H. Siregar wijst naar de overkant de rivier, waar een verlaten marktje ligt. 'Daar rennen ze heen. Ze rennen de markt in en verdwijnen aan de achterkant in het bos. Hun basis ligt vier kilometer verderop.'

De maandag met veel fanfare begonnen 'militaire operaties' hebben daaraan nog niets veranderd. De Indonesische soldaten en de GAM spelen in Glumpang het zelfde kat-en-muisspelletje dat ze al 27 jaar hebben gespeeld. De GAM duikt op, er wordt geschoten, de GAM verdwijnt, het leger stuurt een patrouille in gepantserde vrachtwagens de weg op. Er wordt geschoten. Militairen lopen een eind in de richting van de GAM-basis en keren terug met de melding dat alles veilig is.

Het is nooit veilig in Atjeh, zelfs niet met vijftigduizend militairen en politiemensen. Op een steenworp afstand van de legerpost van Glumpang zijn dinsdag twee scholen platgebrand. Vanuit de post kun je ze zien. Twee van de meer dan 240 scholen in Atjeh die in twee dagen tijd door brandstichting zijn verwoest. Het werk van de GAM, zeggen de soldaten in Glumpang. Het werk van de soldaten, zegt de GAM. 'Waarom zouden wij scholen in brand steken?', zegt soldaat Muchtar. Waarom zou de GAM scholen in brand steken? Ook woensdag heeft niemand een bevredigend antwoord op deze vragen, die Atjeh al twee dagen kwellen.

Terwijl iedereen wacht op het begin van de echte 'militaire operaties' tegen de GAM, vervalt Atjeh in zijn oude gewoontes. Het kat-en-muis-spel is terug, en ook de 'OTK' zijn er weer: de orang tidak kenal, de onbekenden die geen uniform dragen en dus net zo goed van de GAM kunnen zijn als van leger of politie. De OTK zijn de mannen die dood en verderf zaaien.

Voor de twee kopieerapparaten in Beureunuen - niet ver van Glumpang - staan lange rijen: iedereen maakt kopieën van zijn identiteitsbewijs. Sinds drie dagen beroven de OTK mensen van hun identiteitskaartje, en zonder dat ben je in Atjeh vogelvrij.

'We zijn bang', geeft een winkelier schoorvoetend toe. Hij is zo bang dat hij niet eens durft te vertellen voor wie hij het meest bang is: voor de GAM of voor 'het apparaat'.

Hij hoeft het niet te vertellen. Uiteindelijk is iedereen in Atjeh bang om te eindigen als Fauzi. Fauzi's lichaam ligt langs de weg bij het gehucht Tumba Baru, waar dorpelingen hem woensdagochtend hebben gevonden. Kort voor middernacht hadden zij het schot al gehoord, maar pas toen het licht werd durfden zij te gaan kijken. Een kogel heeft Fauzi's hoofd doorboord en de helft van zijn onderkaak weggeslagen.

De mensen bedekken het verminkte hoofd met takken. Op de vraag wie Fauzi heeft geëxecuteerd antwoorden zij: 'OTK'. Wat zij werkelijk denken, durven zij niet te zeggen. De OTK hebben overal oren en ogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden