Atjeese zoektocht naar aardolie en eerherstel

Tien miljoen gulden kostte het om de vijfdelige historische dramaserie 'In naam van de koningin' op film te krijgen. Dinsdag vindt op Nederland 1 de eerste uitzending plaats....

ELLEN VAN DEN BOOMGAARD

September 1898. De kroning van prinses Wilhelmina tot koningin is nog maar net achter de rug, als de rebellen in Atjeh een afgelegen militaire post aanvallen en een heilige oorlog uitroepen. Tegelijkertijd trekken geoloog Frederik Moree en luitenant Dirk Vierkens met een patrouille van het KNIL het oerwoud in. Moree (Thom Hoffman) is op jacht naar aardolie, Vierkens (Rik Launspach) naar eerherstel. De tocht krijgt een dramatische wending als de patrouille midden in de jungle aankomt bij een meer dat hantoe (bespookt) en tida baik (niet goed) is.

Dit is in het kort de inhoud van de nieuwe vijfdelige dramaserie In naam der koningin, over een onbekend en onderbelicht deel van de koloniale geschiedenis. Dinsdag wordt de eerste aflevering uitgezonden van deze meer dan tien miljoen gulden kostende co-productie van NCRV en BRT. Eén record is al gebroken: het is de duurste Nederlandse dramaserie tot nu toe.

Dat bedrag zegt niets, vindt Harry Hemink, directeur radio-en tv van de NCRV. 'Natuurlijk was het geld belangrijk, maar de ambitie om deze productie te realiseren was nog belangrijker.' De omstandigheden op de Filipijnen (waar de serie grotendeels is opgenomen) zaten niet altijd mee, herinnert Hemink zich. De orkaan Angela die vorig najaar over de eilandengroep raasde, verwoestte een deel van de set.

Het idee voor In naam der koningin is afkomstig van producent Carl Tewes. Hij werd geïnspireerd door de roman De hongertocht van 1911 van Madelon Székely-Lulofs, over een groep mannen die het oerwoud ingaat. Lulofs baseerde zich op aantekeningen van onderluitenant Nutters (Vierkens in de serie).

Toen regisseur Bram van Erkel zes jaar geleden de synopsis van Tewes onder ogen kreeg, was hij verkocht. Van Erkel: 'Het moest wel wat worden bijgewerkt, want het was vooral een avonturenverhaal, de karakterontwikkelingen ontbraken nog.' Ook de rol van de opstandelingen moest genuanceerder naar voren komen. Van Erkel: 'In de synopsis zijn het een stelletje rovers, de achterliggende reden waarom ze in opstand komen, blijft onduidelijk.'

Tegelijkertijd met de serie verschijnt het boek In naam der koningin van Tewes. 'Dit land greep mij als het ware bij de keel', schrijft hij in het voorwoord. Vooral de Atjeh-oorlog wekte zijn interesse. De eerste Atjeh-oorlog (1873-1884) had Nederland handenvol geld gekost. Hij vroeg zich daarom af waarom er in 1898 opnieuw een oorlog in Atjeh was ontstaan. Spittend in Het Handelsblad uit die tijd constateerde hij dat Nederland uit puur economische motieven had gehandeld: de oliebronnen in Sumatra droogden op. Bekend was dat Atjeh, en vooral het gebied dat in 1884 aan de rebellen was prijsgegeven, rijk was aan olie.

Boek en film zijn volgens Tewes behoorlijk objectief en veroordelen het kolonialisme niet klakkeloos. 'Niet de oorlog op zichzelf is het onderwerp. Het gaat vooral over de botsing van karakters en het handelen uit motieven, tegen de achtergrond van een uitbrekende oorlog.'

De serie is spannend en zit vol indrukwekkende plaatjes. Bovendien wordt er goed geacteerd. Naast Rik Launspach en Thom Hoffman spelen onder anderen André van den Heuvel, Carine Crutzen en Eric van der Donk mee. Tv-stations uit IJsland, Finland, Noorwegen, Rusland en Mexico hebben al interesse getoond.

Als er toch iets valt op te merken, dan is het wel de oubollige titelmuziek van Joop Stokkermans. Zonder beelden lijken zijn composities nog het meest op James Last in een hotellobby.

Voorafgaand aan de eerste aflevering laat de NCRV maandagavond een documentaire zien over de totstandkoming van de serie. Aan het maken van vijf uur televisie werkten veertig acteurs, tweeduizend figuranten en honderdveertig technici mee. De crew consumeerde tijdens de opnames honderdduizend flessen water, 550 duizend kilo rijst, 51 varkens, vijftien koeien en 2600 kippen. De relatie met het thuisfront verliep vooral via de fax: er werden 7500 faxen verstuurd.

The making of In naam der koningin volgt de productie van begin tot eind, van de bouw van de hoofdlocatie onder de palmbomen tot de nachtelijke opnamen in het tropisch oerwoud. Lokale bouwvakkers vervaardigen zonder elektrische hulpmiddelen de filmset: een militair kampement uit de vorige eeuw. Containers vol rekwisieten en meubels werden aangevoerd om de set zijn authentieke sfeer te geven.

Tot 19 januari is in Bronbeek (het museum annex tehuis voor oud-militairen) in Arnhem het een en ander daarvan te zien. In een glazen vitrine ligt het kostuum van Hoffman met daarnaast zijn onafscheidelijke geologenkoffer. Een echt lijkend afgerukt been ligt in een volgende kast. Elders is de officierswoning van Vierkens en zijn vrouw, compleet met klamboe en de bamboemeubels op de veranda te zien.

Bronbeek is nauw betrokken geweest bij de serie. Het museum stelde niet alleen uniformen, wapens en foto's beschikbaar, maar zond ook een luitenant naar de Filipijnen om de filmcrew, zoals hij zelf zegt 'de fijne kneepjes van de KNIL-exercitie bij te brengen'.

Ellen van den Boomgaard

The making of In naam der koningin. Maandag, Nederland 1, 19.00 uur.

In naam der koningin, deel 1. Dinsdag, Nederland 1, 21.05 uur.

De expositie over de serie is tot 19 januari te zien in de Kumpulanhal in Museum Bronbeek in Arnhem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden